Sicrhau Dyfodol Diwydiant Ffilm Prydain 
Y gynulleidfa yw dechrau'r stori...

Dyma'r Adroddiad a gyflwynwyd i'r Llywodraeth gan Banel yr Adolygiad o Bolisi Ffilm 

Y brîff:	
Ar 24 Mai 2011, cyhoeddodd y Gweinidog dros Ddiwylliant, Cyfathrebu a'r Diwydiannau Creadigol, yr Anrhydeddus Ed Vaizey AS, y byddai'r cyn-Ysgrifennydd Gwladol, y Gwir Anrhydeddus Arglwydd Smith o Finsbury, yn arwain panel annibynnol o wyth arbenigwr o'r diwydiant ffilm i adolygu polisi ffilm y Llywodraeth.

Gofynnwyd i'r Panel nodi'r hyn a oedd yn rhwystro twf y diwydiant ffilm ym Mhrydain. Prif amcanion yr Adolygiad oedd:

•	Darparu mwy o gydlyniaeth a chysondeb 
yn niwydiant ffilm y DU
•	Penderfynu ar y ffordd orau o bennu cyfeiriadau polisi 
ar gyfer y cynnydd mewn arian Loteri
•	Nodi ffyrdd o feithrin a chadw talent y DU
•	Cynyddu galw cynulleidfaoedd am ffilmiau, gan gynnwys ffilmiau Prydeinig annibynnol.

Y panel:
Wrth ddewis y Panel roedd y Cadeirydd, yr Arglwydd Smith, am gael arbenigwyr â phrofiad o'r diwydiant a allai leisio barn gredadwy ar ran pob priod ddolen yng nghadwyn werth diwydiant ffilm y DU, tra'n meddu ar ddealltwriaeth dda o natur gymhleth gyffredinol y diwydiant.
Cyfarfu'r Panel am y tro cyntaf ar 1 Mehefin a galwodd am dystiolaeth ar-lein ar 24 Mehefin. 

Yr aelodau oedd:
Y Gwir Anrhydeddus yr Arglwydd Smith o Finsbury, cyn-Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon (Cadeirydd)
Will Clarke, Dosbarthwr ffilmiau annibynnol, sylfaenydd a chyn-Brif Swyddog Gweithredol, Optimum Releasing
Yr Arglwydd Julian Fellowes, awdur ac actor sydd wedi ennill Oscar®
Matthew Justice, cynhyrchydd ffilmiau yn y DU a Rheolwr Gyfarwyddwr, Big Talk
Michael Lynton, Cadeirydd a Phrif Swyddog Gweithredol, Sony Pictures Entertainment
Tim Richards, Prif Weithredwr, Vue Entertainment
Tessa Ross, CBE, Rheolydd Ffilm a Drama, Channel 4
Libby Savill, Pennaeth Ffilm a Theledu, Olswang LLP
Iain Smith, OBE, cynhyrchydd ffilmiau a Chadeirydd, Bwrdd Cynghori Comisiwn Ffilm Prydain

Tîm y prosiect:
Mae'r Panel yn ddiolchgar iawn i Hugh Muckian, James Butler, Rob Cheek a David Gookey am eu gwaith caled a'u cefnogaeth yn ystod yr Adolygiad; ynghyd â Neil Watson, David Steele, Tim Scott a Mary McKevett, sydd wedi rheoli'r prosiect ac wedi rhannu eu harbenigedd ym maes gwaith ymchwil a drafftio, yn ogystal â darparu'r Ysgrifenyddiaeth ar gyfer yr Adroddiad hwn. Bu eu cymorth yn amhrisiadwy.

Cyflwyniad 

Mae diwydiant ffilm Prydain yn mwynhau oes aur ar hyn o bryd. Mae llu o ffilmiau penigamp, llwyddiannus a wnaed ym Mhrydain ac a leolwyd ym Mhrydain wedi cyfareddu cynulleidfaoedd sinema nid yn unig ym Mhrydain ond ar draws y byd. 

Llwyddiant ysgubol The King’s Speech, sydd ar frig y rhestr wrth gwrs; ond ychwanegwch y ffilm olaf yn y gyfres Harry Potter, The Inbetweeners, Tinker Tailor Soldier Spy, Shame, Wuthering Heights, We Need to Talk about Kevin, Johnny English Reborn, ymysg sawl un arall, ac mae'r darlun yn un trawiadol. Rydym wedi cael blynyddoedd euraid o'r blaen, wrth gwrs, ond bu'r llwyddiant diweddar hwn yn eithriadol. Y cwestiwn allweddol, fodd bynnag, yw sut y gallwn sicrhau bod y fath lwyddiant yn para mwy na blwyddyn fer? Sut mae sicrhau mwy o gysondeb o ran ansawdd a llwyddiant ffilmiau Prydeinig? A oes rhwystrau'n atal cwmnïau cynhyrchu Prydeinig annibynnol, yn arbennig, y gall y Llywodraeth helpu i fynd i'r afael â hwy? Mae'r ateb i'r cwestiynau hyn yn bwysig, nid yn unig er mwynhad cynulleidfaoedd sinema, ond hefyd o ystyried y cyfleoedd sydd ar gael i sicrhau twf economaidd Prydain.

Wrth i gwmnïau cynhyrchu Prydeinig fwynhau cryn lwyddiant, mae Prydain hefyd wedi parhau i fod yn ddewis gyrchfan i lawer o stiwdios tramor wneud eu ffilmiau, gydag ymhell dros £1bn o fuddsoddiad ym maes cynhyrchu yn 2010 yn unig. Mae'r amodau a gynigir yn y DU yn golygu ei bod mewn sefyllfa dda i annog pob math o gynhyrchiad, o ffilm ar ficrogyllideb i gorwynt o ffilm. Mae angen i'r amodau hyn gael eu meithrin a'u cynnal. Ac mae angen i ni sicrhau synergedd - wrth feithrin sylfaen talent a sgiliau cynyddol o'r radd flaenaf - rhwng y tueddiadau buddsoddi mewnol cryf a'r potensial i gael sector ffilmiau Prydeinig sy'n fwy cyson o ran ei lwyddiant.

Mae'r wobr, os gwnawn lwyddo, yn golygu mwy nag ond cynnig arlwy hynod o ffilmiau Prydeinig i ni eu gwylio a'u mwynhau. Rhydd y cyfle i wneud cyfraniad pwysig i dwf economi'r DU, datblygu gyrfaoedd deniadol, llawn boddhad i bobl ifanc, a chreu cyfleoedd gwaith ymhob rhan o'r wlad. 

Wrth fynd ati i ateb rhai o'r cwestiynau hyn, mae ein Hadroddiad yn dechrau lle y dylai unrhyw bolisi ffilm synhwyrol: gyda'r gynulleidfa. Mae llwyddiant ffilmiau Prydeinig yn dibynnu ar wneuthurwyr ffilm yn meddwl am y gynulleidfa o'r dechrau'n deg. Mae ymchwil defnyddwyr yn dweud wrthym fod awydd cryf am ffilmiau a wneir ym Mhrydain ymhlith cynulleidfaoedd sinema yn y DU. Mae pobl am weld ffilmiau Prydeinig ac maent wrth eu boddau pan fydd hynny'n digwydd. Fodd bynnag, mae canran y ffilmiau a gaiff eu gweld gan y gynulleidfa gyffredinol mewn sinemâu yn y DU y gellid eu disgrifio'n Brydeinig yn llawer rhy isel o hyd. Cyn y gallwn ddatrys y fath sefyllfa, rhaid i ni sicrhau bod gwneuthurwyr ffilm yn deall eu cynulleidfa ac yn meddwl amdani, ar yr un pryd ag y maent yn ceisio mynegi eu hochr greadigol. Dyna pam, yn ddiweddarach yn yr Adroddiad hwn, y mae un o'n cynigion yn ceisio annog cynhyrchwyr i uno â dosbarthwyr yn y cyflwyniad cyntaf oll hwnnw a wneir am gyllid a chymorth. Mae deall a pharchu'r gynulleidfa yn allweddol i chwyddo'r gynulleidfa honno. 

Serch hynny, mae'n bwysig nid yn unig i ddeall y gynulleidfa, ond rhoi'r cyfle iddi weld ystod ehangach o ffilmiau a dysgu mwy am y diwydiant ffilm yn gyffredinol. Sut y gall pobl ifanc ddechrau darganfod hanes y diwydiant ffilm, cyffro cynhyrchu ffilmiau a chyfoeth sinema Brydeinig? Sut y gall cynulleidfaoedd ledled y DU weld yr ystod gyfan o ffilmiau sydd ar gael, ac nid dim ond llond llaw ar y tro? Sut y gall y rheini nad ydynt yn byw mewn trefi a dinasoedd gael gwell mynediad? Sut y gallwn helpu cynulleidfaoedd sydd am brofi mwy o ffilmiau a wneir ym Mhrydain, ac yna sut y gallwn sicrhau ein bod yn bodloni'r galw hwnnw?

Bymtheg mlynedd yn ôl, sefydlodd y Llywodraeth newydd ar y pryd Adolygiad o Bolisi Ffilm - dan arweiniad medrus Stewart Till - a ofynnodd lawer o'r cwestiynau hyn ac a luniodd A Bigger Picture i helpu i ateb rhai ohonynt. Yn y cyfamser, fodd bynnag, mae'r byd ffilmiau wedi newid bron yn gyfan gwbl. Yn sgîl dyfodiad technegau ffilmio digidol mae modd gwneud yr amhosibl, o ffilmiau ar ficrogyllideb i ddefnyddio effeithiau gweledol anhygoel. Mae systemau taflunio digidol wedi ei gwneud yn fwyfwy posibl i gynyddu mynediad i ffilmiau ledled y wlad. Bu cynnydd aruthrol o ran adloniant cartref a phosibiliadau gwylio-aml-gyfrwng. Mae'r defnydd eang o'r rhyngrwyd wedi hwyluso gweithgarwch cyfreithlon ac anghyfreithlon. Mae pwysigrwydd diogelu hawlfraint ac eiddo deallusol yn cael ei werthfawrogi fwyfwy, o ran helpu i ysgogi twf yn y sector creadigol. Ac ar draws y byd, mae cynulleidfa sinema newydd sydd ar gynnydd mewn gwledydd fel Tsieina, India a Brasil yn dechrau gwerthfawrogi ffilm ryngwladol. Yma ym Mhrydain, rydym yn dda am adrodd stori, a straeon a geir mewn ffilmiau a fydd yn para'n llwyddiannus. Rhaid achub ar y cyfle i fynd i'r afael â'r newidiadau sydd wedi bod yn digwydd a sicrhau eu bod o fudd i'r diwydiant ffilm ym Mhrydain. 

Wrth i'r galw am ffilmiau sy'n adrodd stori dyfu o amgylch y byd, rhydd gyfle gwirioneddol i Brydain ddod yn ganolfan cynhyrchu annibynnol rhyngwladol hefyd. Mae gan Brydain flynyddoedd o brofiad o ariannu ffilmiau'n annibynnol - gan ddwyn ynghyd nifer o ffynonellau ariannu gwahanol, negodi drwy doreth o fuddsoddwyr, partneriaid cynhyrchu a dosbarthwyr - a chynhyrchu ffilmiau mewn ffyrdd sy'n llawer anos i stiwdios unigol. Bydd y farchnad ddosbarthu annibynnol ryngwladol a'r stiwdios mawr yn edrych yn gynyddol am ddeunydd annibynnol da. Gallwn sicrhau mai o Brydain y daw'r deunydd hwn. 

Bu un newid mawr arall yn ystod y 18 mis diwethaf: diflannodd Cyngor Ffilm y DU a daeth Sefydliad Ffilm Prydain (BFI) yn gyfrifol am gyflawni ei swyddogaethau a chynorthwyo'r diwydiant ffilm. Llwyddodd y Cyngor Ffilm i gyflawni llawer yn ystod ei ddegawd neu fwy o fodolaeth, ac mae The King's Speech yn deyrnged addas iawn i'w waith. Ond nawr, mae cyfle gwirioneddol i ddwyn ynghyd arweinyddiaeth unigol ac iddi ffocws y diwydiant ffilm ym Mhrydain - diwylliannol, creadigol, masnachol, addysgol a chynrychioliadol - fel rhan o endid y BFI. Yr her yw i'r BFI ddefnyddio ei rym newydd i ysbrydoli a meithrin ac atgyfnerthu diwydiant ffilm Prydain, a chyflwynwn rai syniadau yn ein Hadroddiad a fydd o gymorth gobeithio. 

Dros yr ychydig fisoedd diwethaf, rydym wedi bod yn ystyried yr holl faterion hyn, a mwy. Cawsom dros 300 o ddarnau o dystiolaeth. Rydym wedi cwrdd â channoedd o bobl o bob rhan o'r diwydiant, ar hyd a lled y wlad. Rydym wedi ceisio dysgu am ddyheadau cynulleidfaoedd. Mae'r Adroddiad hwn yn ceisio argymell rhai o'r pethau y gall y diwydiant eu gwneud, y gall y Llywodraeth eu gwneud, ac y gall pob un ohonom eu gwneud, er mwyn cyrraedd y sefyllfa honno o lwyddiant parhaol i hanes diwydiant ffilm Prydain yn ogystal â chynulleidfaoedd sinema.

Yr Hyn a Wyddom
 
Ymchwil cynulleidfa ddiweddar 

Gofynnodd adroddiad seiliedig ar dystiolaeth diweddar1 o'r ffordd y mae ffilm yn cyfrannu at ddiwylliant y DU nifer o gwestiynau am agweddau tuag at ffilmiau Prydeinig a'r syniadau cysylltiedig o ran Prydeindod ffilmiau. Ar y cyfan, roedd cefnogaeth gref i ffilmiau Prydeinig a'r diwydiant ffilm ym Mhrydain a phrin oedd y gwahaniaeth o ran oedran, rhyw ac ethnigrwydd. Yn ôl yr adroddiad, mae 84 y cant o'r boblogaeth yn ymddiddori ym myd ffilm ac mae'r cyhoedd yn awyddus i weld mwy o ffilmiau Prydeinig yn cael eu gwneud, gyda 78 y cant o blaid rhoi arian cyhoeddus i'r diwydiant ffilm. 

Mae'r rhan fwyaf o bobl yn cytuno bod ffilmiau Prydeinig yn rhan bwysig o ddiwylliant Prydain ond roedd dros hanner y bobl o'r farn na ddangosir digon o ffilmiau Prydeinig. Dywedodd 70 y cant eu bod yn ymddiddori pan fydd sêr ffilm neu ffilmiau Prydeinig yn ennill gwobrau ac roedd dros dri chwarter yn cytuno, pan fydd ffilmiau neu sêr ffilm Prydeinig yn ennill gwobrau rhyngwladol, ei fod yn helpu i feithrin balchder cenedlaethol. Dywedodd pobl hefyd eu bod am weld ffilmiau sy'n cynrychioli holl Wledydd a Rhanbarthau'r DU. 

Mewn cyfweliadau atodol, disgrifiodd ymatebwyr yr hyn sy'n gwneud ffilm yn Brydeinig yn eu barn hwy a daeth dwy elfen i'r amlwg: cast ("actorion yw'r peth sy'n gwneud ffilm fwyaf Prydeinig") a stori. Nododd y rhai a gafodd eu cyfweld hefyd fod hiwmor Prydeinig ("rhyw fath o hiwmor tywyll") a dilysrwydd ("agosach at fywyd go iawn") yn werthoedd Prydeinig.

Mae dau arolwg defnyddwyr diweddar wedi ategu rhai o'r canfyddiadau hyn. Datgelodd arolwg o fwy nag 16,000 o gwsmeriaid Odeon yr hoffai 92 y cant o ymatebwyr weld mwy o ffilmiau Prydeinig yn cael eu rhyddhau bob blwyddyn. Roedd ymatebwyr yn disgwyl gweld y pethau canlynol mewn ffilm Brydeinig: adloniant (58 y cant), cyfleu agweddau Prydeinig (47 y cant), darlun cywir o fywyd nodweddiadol ym Mhrydain (37 y cant), cipolwg ar hanes Prydain (35 y cant), syniad delfrydol o fywyd ym Mhrydain (20 y cant) a dianc o fywyd go iawn ym Mhrydain (11 y cant).

Awgrymodd Arolwg o Ffilmiau Prydeinig gan Lovefilm fod cefnogaeth gref i ffilmiau Prydeinig hefyd. Nododd dros wyth allan o ddeg (82 y cant) o'r 2,000 a arolygwyd ei bod naill ai'n "bwysig iawn" (59 y cant) neu'n "eithaf pwysig" (23 y cant) i gefnogi diwydiant ffilm Prydain. Cymharwyd ffilmiau Prydeinig â'r rheini o UDA yn benodol yn arolwg Lovefilm. Roedd 40 y cant o ymatebwyr o'r farn bod ffilmiau Prydeinig o ansawdd gwell na ffilmiau Hollywood, roedd 45 y cant o'r farn eu bod o ansawdd tebyg ac roedd 14 y cant o'r farn bod ffilmiau Prydeinig o ansawdd gwaeth na ffilmiau Hollywood.

Cyfran y farchnad o ffilmiau annibynnol y DU
Mae cyfran ffilmiau annibynnol y DU o swyddfa docynnau'r DU yn amrywio o flwyddyn i flwyddyn ac mae'n ddibynnol iawn ar berfformiad y ddwy neu dair ffilm ar y brig. Dengys y gyfran ychydig o duedd am i fyny yn ystod y degawd tan 2010. Y prif deitlau annibynnol yn y DU yn 2010 oedd StreetDance 3D a Kick-Ass. Y prif deitl annibynnol yn y DU yn 2009 oedd Slumdog Millionaire. Wedi'i hybu gan The King's Speech, cynyddodd cyfran ffilmiau annibynnol y DU o'r swyddfa docynnau i 13% yn ystod hanner cyntaf 2011.

Blwyddyn 	Cyfran y farchnad y DU o ffilmiau annibynnol y DU %

2001		3.8
2002		6.5
2003		3.4
2004		3.9
2005		6.9	
2006		4.7
2007		6.8
2008		5.7
2009		8.2
2010		5.4
H1 2011	12.8

Ffynonellau: (1) BFI Statistical Yearbook 2011, t. 15. (2) http://www.bfi.org.uk/filmtvinfo/stats/H1-2011-Box-Office-Report.pdf

Llwyddiant ffilmiau Prydeinig yn 2011 
Mae'n edrych yn debyg mai 2011 fydd y flwyddyn fwyaf llwyddiannus mewn dros ddau ddegawd yn hanes ffilmiau Prydeinig yn y swyddfa docynnau. Sicrhaodd The King's Speech, a enillodd sawl Oscar®, ei lle fel y ffilm Brydeinig annibynnol â'r ffigurau gros mwyaf erioed, gan wneud £45.7m yn sinemâu'r DU a £266m ar draws y byd. Roedd The Inbetweeners yn dynn ar ei sodlau - cafodd lwyddiant ysgubol yn symud o'r sgrîn deledu i'r sinema gan gynhyrchu refeniw theatraidd gwerth £45m yn y DU.

Parhau i dyfu fu hanes cyfran ffilmiau Prydeinig annibynnol o'r farchnad genedlaethol drwy gydol 2011, gan gynyddu i 15 y cant erbyn diwedd mis Hydref, sef yr uchaf ers dechrau cadw cofnod o werthiannau'r swyddfa docynnau. Fodd bynnag, mae'r gyfran o'r farchnad sector annibynnol yn y DU yn dal i ddibynnu ar berfformiad y ddwy neu dair ffilm ar y brig a chyda'i gilydd roedd The King's Speech a The Inbetweeners yn cyfrif am bron i ddwy ran o dair o enillion ffilmiau annibynnol y DU (10 y cant o gyfanswm y swyddfa docynnau).

Rhwng mis Ionawr a mis Hydref, bu ffilmiau Prydeinig ar frig siartiau'r swyddfa docynnau am gyfanswm o 20 wythnos, gyda theitlau annibynnol yn rhif un am 10 wythnos.

Hyd yn hyn, mae'r ffilm olaf yn y gyfres Harry Potter, sef Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2, wedi gwneud mwy nag unrhyw ffilm arall a ryddhawyd yn 2011, gyda'r ffigurau gros dros £73m, sef y ffigurau uchaf erioed namyn dau yn hanes swyddfa docynnau'r DU (mae wedi gwneud £851m ar draws y byd). Mae'r ffilm yn ben llanw ar fasnachfraint sydd wedi gwneud dros £440m mewn sinemâu yn y DU yn unig (£4.7bn ledled y byd).
 
Roedd cryfder talent, cyfleusterau, lleoliadau a sgiliau ôl-gynhyrchu yn y DU hefyd yn amlwg mewn cynyrchiadau eraill a wnaed ar y cyd â stiwdios yn yr UD a ryddhawyd yn 2011 gan gynnwys Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (£32.9m gros yn y DU) ac X-Men: First Class (£15m). 

Gwnaethom hefyd gael yr addasiad clodwiw o Tinker Tailor Soldier Spy gan John Le Carre sydd wedi gwneud dros £14m hyd yn hyn tra bod y ffilm gomedi olynol Johnny English Reborn yn diddanu cynulleidfaoedd ac wedi gwneud £20.4m gros hyd yn hyn. Roedd yr un cwmni cynhyrchu yn gyfrifol am Senna, sef y ffilm ddogfen a gynhyrchwyd yn y DU â'r ffigurau gros uchaf erioed, gan wneud dros £3m.

Un o elfennau eraill llwyddiant ffilmiau Prydeinig yn 2011 fu'r amrywiaeth o genres, o ffilmiau plant (Horrid Henry) i ffilmiau comedi arswyd (Attack the Block), drama gymdeithasol yn adlewyrchu bywyd go iawn (Neds) ac addasiadau newydd o glasuron llenyddol (Jane Eyre). Cafodd We Need to Talk About Kevin, wedi'i haddasu a'i chyfarwyddo gan Lynne Ramsay a chyda Tilda Swinton yn y brif rôl, ei dangosiad cyntaf yn y Detholiad Swyddogol yng Ngŵyl Ffilm Cannes ym mis Mai. Cafodd y ffilm ei rhyddhau ym mis Hydref ac mae wedi gwneud dros £2m gros hyd yn hyn yn y DU.

Crynodeb Gweithredol

Mae'r gynulleidfa ffilm wrth wraidd yr Adolygiad hwn. Rydym am weld polisi cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio mewn ffordd sy'n sicrhau bod cynifer o bobl â phosibl yn cael mynediad i ffilmiau o bob math ledled y DU. Ac rydym yn cydnabod mai'r hyn sy'n allweddol i lwyddiant diwydiannol a diwylliannol y byd ffilm yw'r gallu i gysylltu ffilmiau â chynulleidfaoedd - yn y sinema, ac ar bob dyfais ddigidol bosibl yn amrywio o setiau teledu sy'n dangos y rhyngrwyd a chwaraewyr DVD i gyfrifiaduron llechen a ffonau deallus. 

Mae'r Adolygiad hwn wedi cael ei gynnal mewn hinsawdd economaidd heriol dros ben, yn y DU a ledled y byd. Bwriedir i'r argymhellion a wneir yn yr Adolygiad hwn helpu i sicrhau bod y sector ffilm, fel rhan allweddol o'r diwydiannau creadigol, yn un o'r sectorau sy'n chwarae rhan lawn yn y broses o hybu twf, creu swyddi ac ysgogi buddsoddi mewnol ac allforion. 

Er mwyn helpu i gyflawni'r uchelgais hon, mae'r Adolygiad yn cynnig mesurau sy'n cynnwys polisi i sicrhau bod llawer mwy o ymgysylltu rhwng y prif ddarlledwyr a'r diwydiant ffilm yn y DU gan roi mwy o sylw i ffilmiau Prydeinig ar bob llwyfan, arian Cyd-fentrau gan arian Loteri BFI i annog cynhyrchwyr a dosbarthwyr i gydweithio a strategaeth o'r newydd ar gyfer buddsoddi mewn talent greadigol a'r sylfaen sgiliau, a arweinir gan y BFI a Skillset. 

Mae'r sector ffilm cyfan o gynhyrchu i waith archif yn mynd i'r afael â'r cyfleoedd a'r heriau a gyflwynir gan yr oes ddigidol. Mae'r Adolygiad, sy'n cwmpasu cadwyn werth gyfan ffilm, yn cynnig mesurau i helpu i sicrhau bod mwy o bobl yn gallu cael mynediad i ffilmiau drwy achub ar y cyfleoedd a gynigir gan gyfryngau digidol, tra'n sicrhau bod y diwydiant ffilm yn cynnig cymaint o werth â phosibl i economi'r DU. Ymhlith y cynigion mae Cronfa Ymchwil a Datblygu ar gyfer arloesedd digidol, model newydd sy'n seiliedig ar y Ffi Print Rhithwir (VPF) i helpu dosbarthwyr annibynnol a mwy o weithredu gan y Llywodraeth i leihau nifer yr achosion o ddwyn a thorri hawlfraint yn sylweddol.

Mae'r byd ffilm hefyd yn gwneud cyfraniad sylweddol i gyfoeth ac amrywiaeth bywyd diwylliannol yn y DU. Eto, mae rôl ddiwylliannol ffilm wedi'i thanseilio ar adegau o'i chymharu â mathau eraill o gelfyddyd sy'n fwy traddodiadol. 

Mae'r Adolygiad hwn yn cynnig cyfres o ymyriadau, gan gynnwys datblygu rhwydwaith ffilm ddiwylliannol ar gyfer y DU gyfan, Cofrestr Ffilm ar gyfer y DU a mwy o fuddsoddi strategol mewn archifau ledled y DU sydd wedi'u cynllunio i sicrhau bod ffilm yn darparu cymaint o werth diwylliannol â phosibl er budd cynulleidfaoedd heddiw a chenedlaethau'r dyfodol.

Mewn oes ddigidol, gellid gwella'n sylweddol y gallu i ddysgu am ffilm a dysgu o ffilm (mewn ysgolion, prifysgolion a cholegau, neu drwy ddysgu gydol oes). Fodd bynnag, nid yw'r ymyriadau dysgu presennol, yn enwedig i blant a phobl ifanc, wedi'u cydlynu, tra yr ymddengys fod y broses o ymgysylltu ag addysg uwch yn un ad hoc. Er mwyn helpu i fynd i'r afael â hyn, mae'r Adolygiad yn argymell bod un cynnig newydd ar gyfer addysg yn cael ei gydgysylltu â'r BFI, ynghyd â phroses ymgysylltu lawer mwy strategol ag Addysg Uwch, Addysg Bellach a dysgu gydol oes.

Mae gan y BFI, fel prif asiantaeth ffilm y Llywodraeth, ran allweddol i'w chwarae yn y gwaith o wella mynediad i ffilmiau yn yr oes ddigidol, helpu i hybu twf diwydiannol a helpu i sicrhau bod ffilm yn cael ei lle haeddiannol wrth wraidd bywyd diwylliannol ym Mhrydain. 

I wneud hyn, mae angen i'r BFI weithio'n galed ac yn gyflym i sicrhau bod cydbwysedd priodol rhwng ei gyfrifoldebau newydd am bolisi diwydiannol a sicrhau twf y gynulleidfa ar gyfer ffilmiau Prydeinig o bob math, a'i ymrwymiad traddodiadol i ddatblygu diwylliant ffilm. Mae angen i hyn gael ei adlewyrchu yn ei ymyriadau strategol a'i bolisïau ar gyfer gwario'r symiau sylweddol uwch o arian Loteri a fydd ar gael iddo.

Er mwyn helpu i sicrhau bod sector ffilm y DU yn gallu ymateb i gyfleoedd a heriau globaleiddio, mae'r Adolygiad yn argymell bod y BFI yn arwain y gwaith o lunio strategaeth ryngwladol gadarn a chynhwysfawr ar gyfer ffilm yn y DU, gan ganolbwyntio ar farchnadoedd newydd yn ogystal â rhai sy'n bodoli eisoes. Dylai Comisiwn Ffilm Prydain chwarae rhan allweddol yn y gwaith o helpu i lunio'r strategaeth hon. Dylai'r strategaeth hon hefyd ganolbwyntio ar hybu allforion a thrwy hynny helpu asiantau gwerthu'r DU i dyfu eu busnesau.

Er mwyn eu helpu i wneud gwell cyfraniad i ddatblygiad ffilm yn y DU, mae angen grymuso cynhyrchwyr i sicrhau mwy o fuddsoddiad yn eu cwmnïau. Mae'r Adolygiad yn nodi cynigion diwygiedig i'w hystyried gan y BFI sy'n ymwneud ag adennill arian Loteri, ar gyfer gwaith datblygu a chynhyrchu, a gynllunnir i helpu i gymell buddsoddiadau mewn ffilmiau pellach. 

Hoffai'r Panel weld y BFI yn arwain y gwaith o ddatblygu 'brand' ar gyfer ffilmiau Prydeinig, gan weithio'n agos â dosbarthwyr ac arddangoswyr ar ddathliad blynyddol ar ffurf Wythnos Ffilm Prydain. Byddai hyn yn galluogi cynulleidfaoedd ledled y DU i gael mynediad i'r ystod lawn o ffilmiau Prydeinig, gan roi gwell cipolwg iddynt ar eu hehangder, dyfnder a gwreiddioldeb. 

Cydnabu tîm yr Adolygiad natur ddarniog tystiolaeth ddibynadwy mewn rhai meysydd polisi. Mae'r Adolygiad yn argymell y dylai'r BFI greu swyddogaeth Ymchwil a Gwybodaeth, gan adeiladu ar ymchwil a swyddogaethau ystadegol presennol, a fyddai'n hwyluso'r gwaith o ddatblygu polisi ffilm trylwyr, seiliedig ar dystiolaeth, ymhellach.

Yn yr hinsawdd economaidd sydd ohoni, mae'n ddyletswydd ar gyrff cyhoeddus dan arweiniad y BFI i gydweithio i gyfuno cyllid, meithrin partneriaethau ar gyfer arian cyfatebol a mynd ati i geisio sicrhau nawdd pellach, gan greu rhwydwaith o roddwyr dyngarol posibl ar yr un pryd.

Mae angen i'r gwaith o ddatblygu polisi ffilm yn y dyfodol fod yn gynhwysol ac yn dryloyw ac, yn arbennig, mae angen sicrhau bod barn rhanddeiliaid ledled y DU yn cael ei hystyried yn llawn. Fel prif asiantaeth ffilm y Llywodraeth, mae gan y BFI ran allweddol i'w chwarae yn y gwaith o sicrhau bod systemau polisi a chyflawni yn gydgysylltiedig ledled y DU ac mae ein hargymhellion o ran y BFI yn adlewyrchu hynny.

Un neges gyson a ddeilliodd o'r Adolygiad oedd bod arfer gorau'r Asiantaethau Sgrîn Rhanbarthol, y mae rhai ohonynt bellach yn rhan o Creative England, wedi esgor ar rwydweithiau o arbenigedd, cymorth a chyllid ar gyfer ffilm na fyddent wedi bodoli fel arall. O ganlyniad, mae ansawdd prosiectau Loteri wedi elwa o gael eu cyflawni'n lleol, am fod cyngor a phrosesau mentora a monitro wedi'u llywio'n well ac yn ymgysylltu'n fwy. Hoffai'r Panel weld yr arfer gorau hwn yn parhau.

Roedd yn braf iawn gan y Panel glywed cyhoeddiad diweddar y Llywodraeth fod y Rhyddhad Trethi Ffilmiau wedi ennill cymeradwyaeth Cymorth Gwladwriaethol CE tan ddiwedd 2015 ac mae'n amlygu pwysigrwydd y mesur hwn, ynghyd â'r dalent, cyfleusterau a lleoliadau o'r radd flaenaf sydd gennym, o ran cyfrannu at lwyddiant diwydiant ffilm y DU.

Dosbarthiad anghyfartal refeniw ffilm
Mae'r ffordd y mae'r farchnad ffilm yn gweithio yn golygu mai nifer fach iawn o ffilmiau sy'n cynhyrchu'r rhan fwyaf o refeniw'r swyddfa docynnau. Er enghraifft, o'r 557 o ffilmiau a ryddhawyd yn y DU yn 2010, roedd yr 20 ffilm ar y brig yn cyfrif am 48.2% o swyddfa docynnau'r DU: £493m allan o £1,024m. 

Cymerodd y 100 ffilm ar y brig 90% o'r refeniw. Mae model busnes y diwydiant ffilm yn dibynnu ar elw ambell i ffilm hynod lwyddiannus yn gwneud iawn am golledion y rhan fwyaf o'r ffilmiau a ryddheir.

Dosbarthiad refeniw swyddfa 
docynnau'r DU a Gweriniaeth Iwerddon, 2006-2010		2006 	2007	2008	2009	2010

Nifer y Ffilmiau a Ryddhawyd					505 	516	527	503	557
Ffigur gros cyfunol £m						845.3	933.8	934.5	1,126.7	1,023.6
Yr 20 ffilm ar y brig (% y swyddfa docynnau)			48.1	51.2	49.6	48.6	48.2
Y 50 ffilm ar y brig (% y swyddfa docynnau)			71.1	75.7	72.4	72.9	71.9
Y 100 ffilm ar y brig (% y swyddfa docynnau)			88.6	91.0	90.3	91.1	89.7

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 12

1.
Sicrhau Twf Cynulleidfaoedd Heddiw ac Yfory: 
Addysg. Mynediad. Dewis.

Heddiw, mae'r Prydeiniwr cyffredin yn gwylio dros 80 o ffilmiau bob blwyddyn ar y sgrîn fawr a'r sgrîn fach, gan ddefnyddio amrywiaeth o ddyfeisiau ac mewn amrywiaeth o leoliadau. Yma ym Mhrydain rydym yn dwli ar ffilm ac mae'n gwneud cyfraniad hanfodol i economi'r DU sef £4.2bn y flwyddyn ac yn rhan allweddol o'i bywyd diwylliannol. Erys twf a datblygiad y gynulleidfa ffilm gyffredinol ledled y DU, ym mhob cyfrwng, yn amcan polisi pwysig yn yr oes ddigidol. 

Gyda chymorth ymyriadau polisi wedi'u llunio'n ofalus, bydd y twf mewn cynulleidfaoedd - yn y sinema ac ym mhob cyfrwng arall - yn cynyddu mynediad a dewis ac o fudd i ffilmiau o bob math. Er gwaethaf llwyddiant rhai ffilmiau Prydeinig mawr proffil uchel dros y blynyddoedd diwethaf, nid yw'r gynulleidfa yn y DU yn cael gweld digon o ffilmiau Prydeinig o hyd, yn enwedig ffilmiau Prydeinig annibynnol, a phrin yw'r ffilmiau a welir ganddi o weddill y byd ar wahân i ffilmiau mawr Hollywood sy'n fythol boblogaidd. Adlewyrchir hyn yng nghyfran isel o'r farchnad ffilmiau Prydeinig annibynnol yn y swyddfa docynnau - 5.5 y cant ar gyfartaledd rhwng 2001 a 2010, tra mai 3 y cant ar gyfartaledd oedd cyfran ffilmiau iaith dramor yn yr un cyfnod. Gwelir patrymau tebyg mewn cyfryngau eraill, gan gynnwys y teledu. 

Ynghyd â datblygu cynulleidfaoedd, mae gan addysg ffilm ran hanfodol i'w chwarae yn y gwaith o sicrhau bod pawb yn cael y cyfle i ymgysylltu â ffilm ledled y DU. Drwy wella'r wybodaeth a feddir am ffilm, yn enwedig ymhlith plant a phobl ifanc, gall addysg ffilm helpu i sicrhau twf cynulleidfaoedd heddiw ac yfory, yn ogystal â sicrhau bod gan gynulleidfaoedd well dealltwriaeth a gwerthfawrogiad o werth gwahanol fathau o ffilmiau, tra'n ysgogi creadigrwydd.

Ers cyflwyno Ardoll Eady yn 1950, mae polisi ffilm y DU wedi tueddu i ganolbwyntio'n llawer mwy ar ymyriadau i ddatrys methiannau'r farchnad ar yr ochr gyflenwi yn hytrach nag ymyriadau o ran galw. Eto, mae'r gwaith o ddosbarthu ac arddangos ffilmiau annibynnol yn arbennig yn dioddef yn sgîl methiannau'r farchnad, yn ogystal â'r rhai sy'n effeithio ar gynhyrchu ffilmiau diwylliannol Brydeinig.

Caiff cynulleidfaoedd "wybodaeth amherffaith" am yr ystod lawn o ffilmiau sydd ar gael yn y sinema am fod costau uchel ymgyrchoedd marchnata a hyrwyddo effeithiol yn rhoi cwmnïau llai dan anfantais. Rydym wedi clywed y gall dosbarthwyr annibynnol ei chael hi'n anodd sicrhau mynediad i rai o'r prif lwyfannau, neu sicrhau amlygrwydd arnynt, yn y farchnad lawrlwytho a ffrydio digidol sy'n dod i'r amlwg. Rydym hefyd ar ddeall fod dosbarthwyr annibynnol yn pryderu am eu mynediad i gyfrwng teledu talu-wrth-wylio BSkyB. Gall problemau o'r fath gyfyngu ar allu dosbarthwyr annibynnol i fuddsoddi adnoddau mewn ffilmiau a ryddheir yn y sinema ac mewn caffael hawliau. 

O ganlyniad, mae'r dewis sydd gan gynulleidfaoedd mewn amrywiaeth o gyfryngau yn fwy cyfyngedig nag y byddai fel arall. Gwelir effaith negyddol ar arloesedd a chaiff twf y farchnad ffilm yn y DU ei lesteirio. Caiff yr heriau hyn effaith arbennig o sylweddol ar fynediad cynulleidfaoedd i ffilmiau Prydeinig, oherwydd mae'r rhan fwyaf o ffilmiau Prydeinig annibynnol, yn rhai hen a newydd, yn nwylo dosbarthwyr annibynnol. Yn ogystal, mae'r farchnad theatraidd, yn arbennig, yn fwyfwy gorlawn ac mae'n llawer anos i ddwyn a chadw sylw cynulleidfaoedd mewn ffilmiau newydd a ffilmiau a gaiff eu rhyddhau eto, a hynny o ganlyniad i'r holl ddeunydd sy'n cael ei ryddhau i'r farchnad.

Am y rhesymau hyn, ymhlith eraill, y penderfynodd y Panel roi'r gynulleidfa wrth wraidd ei waith, a lluniodd gyfres o argymhellion y bwriedir iddynt gynyddu dewis cynulleidfaoedd ledled y DU a sicrhau bod mwy o alw am ffilmiau Prydeinig ac arbenigol yn y DU a thramor er budd sector ffilm cyfan y DU. Mae'r mesurau hyn yn ategu'r mesurau polisi i gefnogi'r gwaith o gynhyrchu ffilmiau diwylliannol Brydeinig â chyllidebau isel ac uchel, ac yn helpu i sicrhau bod y ffilmiau hynny yn cyrraedd cynulleidfaoedd gwerthfawrogol ac yn ysgogi ymwybyddiaeth ddiwylliannol a chreadigrwydd.

Gofynnwyd i'r BFI arwain y gwaith o lunio cyfres o argymhellion yn ymwneud yn benodol â datblygu cynulleidfaoedd ac addysg ffilm, ac mae'r gwaith hwnnw wedi cael ei ategu gan ganlyniadau'r ymgynghoriad ar-lein a thrafodaethau manwl y Panel. Cynhwysir mesurau i wella mynediad cynulleidfaoedd i ystod ehangach o ffilmiau Prydeinig ac arbenigol ym mhob rhan o'r Adroddiad hwn, gydag argymhellion penodol o ran datblygu cynulleidfaoedd ac addysg ffilm yn y bennod hon. Mewn mannau eraill, mae'r bennod ar ddarlledu yn amlinellu sut y gall darlledwyr gyfrannu at y gwaith o ddatblygu cynulleidfaoedd drwy ddangos ystod ehangach o ffilmiau ac ymgysylltu'n fwy effeithiol â diwylliant ffilm, tra bod y bennod ar strategaeth ryngwladol yn cynnwys argymhellion sy'n anelu at sicrhau twf cynulleidfa ffilmiau Prydeinig y tu hwnt i'r DU.

Cyfleoedd arddangos
Tra bod y rhan fwyaf o sgriniau sinema yn y DU mewn lleoliadau aml-blecs sy'n eiddo i'r prif gadwyni (ee Odeon, Cineworld, Vue, National Amusements, Ward Anderson), ceir 301 o arddangoswyr safle unigol annibynnol a 904 o sgriniau traddodiadol a defnydd cymysg. Mae llawer o'r rhain yng nghanol trefi, mewn cymunedau bach ac ardaloedd gwledig. Er mwyn sicrhau bod pawb yn cael mynediad i'r sinema ledled y DU, rhaid parhau i fuddsoddi mewn gwaith digideiddio, cynnal a chadw a datblygu sinemâu bach.

Gwlad/rhanbarth		Aml-blecs	% Aml-blecs	Traddodiadol a defnydd cymysg	Cyfanswm
Gogledd-orllewin Lloegr		385 		89.7 		44		 			429	
Swydd Efrog a
Glannau Humber  		211 		83.4 		42 					253
Gogledd-ddwyrain Lloegr 	93	 	82.3 		20 					113
Gogledd Iwerddon		153 		81.8 		34 					187
Dwyrain Canolbarth Lloegr	156 		77.6 		45 					201
Cymru				147 		77.4 		43 					190
Gorllewin Canolbarth Lloegr 	241 		77.2 		71 					312
Yr Alban 			248 		76.3 		77 					325
Dwyrain Lloegr 			176 		75.2 		58 					234
De-ddwyrain Lloegr 		388 		73.2 		142 					530
Llundain	 		370 		65.4 		196 					566
De-orllewin Lloegr 		189 		60.2 		125 					314
Eraill*				10 		58.8 		7 					17
Cyfanswm 			2,767 		75.4 		904 					3,671

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 88. *Mae Eraill yn cynnwys Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw

Casgliadau ac Argymhellion

Roedd yr ymgynghoriad o blaid strategaeth a oedd yn cefnogi ffyrdd newydd a thraddodiadol o wylio ffilmiau. Mae patrymau defnydd cynulleidfaoedd o ran ffilmiau yn newid yn gyflym. Heddiw, ceir ffilmiau lle mae'n bosibl nad y sinema yw'r cyfrwng cywir ar eu cyfer ac na fyddant byth yn cael eu dangos ar y sgriniau. Dylid ymdrin â'r newid patrwm hwn drwy ysgogi a chefnogi modelau dosbarthu a datblygu cynulleidfaoedd arloesol er mwyn sicrhau bod defnyddwyr yn cael y dewis a'r profiad gorau posibl. 

Roedd yr ymgynghoriad hefyd yn cefnogi'r syniad bod gan addysg a dysgu rôl allweddol i'w chwarae, nid yn unig wrth ddatblygu'r genhedlaeth nesaf o gynulleidfaoedd a gwneuthurwyr ffilm, ond hefyd wrth sicrhau bod y diwydiant ffilm wrth wraidd bywyd diwylliannol y DU. Yn wahanol i fathau eraill o gelfyddyd - llenyddiaeth, theatr neu gerddoriaeth er enghraifft - nid yw ffilm wedi cael ei lle haeddiannol ym myd addysg na rhaglenni dysgu gydol oes. Teimlwyd bod yn rhaid i blant a phobl ifanc yn y DU gael y cyfle i weld ystod eang o ffilmiau a chael cyfleoedd i ddysgu am ffilmiau a gwneud eu ffilmiau eu hunain. Mae hyn yn helpu i ddatblygu cynulleidfaoedd ond mae iddo hefyd fuddiannau diwylliannol, addysgol a chymdeithasol ehangach. Nodwyd y gall addysg mewn ysgolion gael ei defnyddio hefyd i feithrin mwy o ddealltwriaeth a pharch tuag at werth eiddo deallusol ymhlith pobl ifanc.

Bydd strategaeth gynhwysfawr ar gyfer datblygu cynulleidfaoedd, a gyflawnir ar y cyd  â strategaeth ategol ar gyfer addysg ffilm, yn helpu i sicrhau bod ffilm wrth wraidd bywyd diwylliannol y DU, tra'n helpu cynulleidfaoedd i feithrin gwerthfawrogiad gydol oes o'r ystod ehangaf o sinema Brydeinig a rhyngwladol, a helpu i feithrin ac ysbrydoli gwneuthurwyr ffilm y dyfodol. 

1. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI a sefydliadau cyhoeddus allweddol eraill sy'n ymwneud â ffilm ledled y DU gydnabod yn benodol mai un o nodau allweddol polisi cyhoeddus ar gyfer ffilm fydd cysylltu'r ystod ehangaf bosibl o gynulleidfaoedd ledled y DU â'r ystod ehangaf a chyfoethocaf o ffilmiau Prydeinig a ffilmiau o weddill y byd. Bydd hyn yn helpu i gynyddu'r galw cyffredinol am ffilm yn y DU ynghyd â lefelau ymgysylltu yn hynny o beth a bydd o fudd i gynulleidfaoedd a phob rhan o sector ffilm y DU.

Cred y Panel, a'r sawl a ymatebodd i'r ymgynghoriad, fod buddsoddiad yn cael ei wneud mewn ffilmiau Prydeinig nas gwelir gan ganran ddigon uchel o boblogaeth y DU; a bod gennym un o'r casgliadau treftadaeth ffilm fwyaf yn y byd, nas gwelir bron o gwbl gan gynulleidfaoedd yn y DU. Nododd y Panel fod angen menter sy'n dwyn ynghyd y diwydiant cyfan i gefnogi ymgyrch bwerus dros ddiwydiant ffilm Prydain, gan gynyddu cynulleidfaoedd yn y DU a chodi proffil rhyngwladol ffilmiau Prydeinig. Dylai'r fath ymgyrch ystyried y posibiliadau sy'n deillio o gydgyfeirio, a mynd ar drywydd partneriaid pwysig megis VisitBritain a chefnogi gwaith rhanddeiliaid allweddol gan gynnwys Comisiwn Ffilm Prydain ac asiantau gwerthu'r DU. Byddai'r fenter arfaethedig o fudd mawr i gynulleidfaoedd a'r diwydiant ffilm a byddai'n cyfrannu at ennyn diddordeb mewn diwylliant ac addysg ffilm ledled y DU.

2. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ar y cyd â phartneriaid o fewn y diwydiant, ymchwilio i ddatblygu a lansio 'brand' ar gyfer ffilmiau Prydeinig - codi ymwybyddiaeth a disgwyliadau - er mwyn creu cynnig cryfach a mwy cymhellol ar gyfer ffilmiau Prydeinig gartref a thramor. Hoffai'r Panel weld amrywiol rannau diwydiant ffilm Prydain yn dod at ei gilydd ac yn cydweithio i ddatblygu a chyflwyno prosiect ledled y DU sy'n dathlu ffilmiau Prydeinig dros y blynyddoedd; prosiect arloesol sy'n sicrhau bod ffilmiau Prydeinig ar gael i bob cynulleidfa. Gallai'r fenter hon fod ar ffurf 'wythnos ffilm Prydain' flynyddol a gynhelir ledled y DU, o bosibl wedi'i chefnogi gan gyfres barhaus o ddiwrnodau ffilmiau Prydeinig.

Yn yr ymgynghoriad, trafodwyd yr angen i brofi ffilm ar y 'sgrîn fawr' yn ogystal â'r sgrîn fach ac yn rhithwir - boed hynny'n glybiau ffilm, gwyliau ffilm, 'naid-ddangosiadau', lleoliadau cymunedol gwledig neu sinemâu modern digidol - a dyhead am well cydraddoldeb y tu allan i ganol Llundain. Dylai'r BFI gydnabod pwysigrwydd diwylliannol a masnachol y profiad ffilm cymunedol. Gallai rhwydwaith o'r fath gynnig cymorth 'mantell' i'r ystod eang o leoliadau bach gwledig ac anghysbell a fyddai'n sicrhau cyrhaeddiad daearyddol ledled y DU. Gallai Creative England, y cwmnïau a ffurfiwyd o blith yr Asiantaethau Sgrîn Rhanbarthol, Rhwydwaith y Lleoliadau Trawsgelfyddydol (CAVN) a'r Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol oll fod yn bartneriaid mewn menter o'r fath.

3. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithredu strategaeth sy'n datblygu rhwydwaith ffilm ar gyfer y DU gyfan, yn seiliedig ar y CAVN presennol, a all gynnig profiadau diwylliannol, rhaglenni cydweithredol, arfer creadigol a datblygu talent. Gan adeiladu ar arfer da presennol, dylai'r BFI anelu at ddarparu cyllid uniongyrchol i gydgysylltu clystyrau o sinemâu lleol a chymdeithasau ffilm ledled y DU.

Yn ogystal â'r pwyntiau uchod, gwelodd y Panel dystiolaeth gref o'r rhan werthfawr a chwaraeir gan ffilm yn ein cymunedau mewn nifer o ffyrdd allweddol: fel modd i ddwyn cymunedau ynghyd drwy eu cydfwynhad o brofiadau diwylliannol; fel modd i feithrin ymdeimlad o hunaniaeth leol drwy gynnwys a gynhyrchir yn lleol neu gynnwys sy'n trafod pynciau neu ddiddordebau lleol; ac fel sbardun i weithredu'n gymdeithasol fel rhan o agendâu eraill yn lleol ac yn rhanbarthol. Mae gan ffilm ran allweddol i'w chwarae ym maes gweithredu cymdeithasol - cael pobl o bob oedran a chefndir i ymgysylltu â'u cymunedau a'u galluogi i fynd i'r afael â'r materion sy'n eu hwynebu. Mae'r Panel wedi nodi nifer o astudiaethau achos, gan gynnwys gwaith mewn lleoliadau CAVN, sy'n dangos grym ffilm i ychwanegu gwerth i gymunedau lleol.

4. Gan adeiladu ar rwydwaith sy'n gweithredu ledled y DU, mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithio gydag arddangoswyr, archifau rhanbarthol, cymunedau lleol, darparwyr archifau a'r gwasanaethau teledu lleol a gynigir gan y Llywodraeth i lunio strategaeth ffilm sy'n anelu at wella cydlyniaeth gymdeithasol ledled y DU, gan ddefnyddio ffilm i ysgogi creadigrwydd a phrofiadau cymunedol a rennir. Dylai'r strategaeth hon achub ar y cyfleoedd a gynigir gan yr oes ddigidol, a chan y rhwydwaith band eang newydd sy'n gyflym iawn, gan ei gwneud yn bosibl i rannu prosiectau lleol ledled y DU, fel bod hyd yn oed ein cymunedau mwyaf anghysbell yn cael eu cynnwys. 

Dylai'r strategaeth hon anelu at gysylltu pocedi o arfer da, lle mae ffilm yn cael ei defnyddio'n barod i gefnogi mentrau cymunedol. Drwy gysylltu cymorth, cyngor a ffynonellau ariannu, rhaid anelu at annog gwell effeithlonrwydd rhwng prosiectau lleol drwy rannu gwybodaeth ac adnoddau. Dylai'r fframweithiau hyn gael eu cynllunio i fod yn hunangynhaliol ac yn hunangefnogol - gan gysylltu cymunedau gwahanol drwy gyfrwng ffilm, cynyddu'r cyfleoedd sydd ar gael i bobl o bob cefndir, yn enwedig y rheini dan anfantais economaidd, a'u hannog i brofi ffilm yn ei holl ogoniant a chan ystyried ei holl bosibiliadau.

Bydd partneriaethau lleol yn rhan annatod o gyflawni gwerth gorau a dylai'r BFI weithio'n agos â Creative England a'r Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol i adlewyrchu amrywiaeth y DU. Gwnaeth yr ymgynghoriad hefyd awgrymu bod gan fentrau sinema bach a gwledig ran i'w chwarae yn y strategaeth datblygu cynulleidfaoedd a bod ffynonellau ariannu newydd posibl i gefnogi hyn.

5. Mae'r Panel yn argymell y dylid gofyn i'r Gronfa Loteri Fawr sefydlu partneriaeth ariannu â'r BFI, er mwyn creu rhaglen gymorth ar gyfer clybiau a chymdeithasau ffilm lleol mewn ardaloedd difreintiedig gwledig neu ardaloedd anghysbell, gan gynnwys darparu cyfleusterau sgrinio ar gyfer neuaddau pentref a chymunedol. Dylid hefyd ystyried partneriaethau priodol â mentrau preifat, fel bod modd ehangu cyrhaeddiad y rhaglen.

Roedd yn amlwg bod gwyliau ffilm yn elfen bwysig o'r gwaith o ddatblygu cynulleidfaoedd. Fodd bynnag, mae angen gwneud gwaith i ddeall rôl gwyliau lleol a'u cydberthynas â gwyliau rhyngwladol yn y DU. Dylai elfennau darlledu ar-lein ac ar y pryd gwyliau gael eu hasesu o ran eu potensial i wella cyrhaeddiad.

6. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gydgysylltu cynnig ar gyfer gŵyl ffilm unedig ledled y DU, i hyrwyddo ffilmiau Prydeinig a ffilmiau arbenigol annibynnol a sicrhau'r gwerth gorau am arian, drwy ddefnyddio cymysgedd o arian cyhoeddus a buddsoddiad a nawdd preifat.

Cafodd addysg ffilm, ar gyfer pob math o ddysgwr, ei hyrwyddo yn yr ymgynghoriad gyda chefnogaeth gref i gyflwyno cynnig clir a chynhwysfawr ledled y DU. Cynigiwyd y dylid adeiladu ar Film: 21st Century Literacy, sef y strategaeth bresennol, er mwyn cyflwyno gweledigaeth 10 mlynedd ar gyfer addysg ffilm sy'n sicrhau bod cysylltiad â datblygu cynulleidfaoedd. Caiff peth gwaith rhagorol ei wneud gan BFI Education, FILMCLUB, Film Education a First Light, a chan sinemâu, gwyliau ac archifau, i ddarparu addysg ffurfiol ac anffurfiol, gan ddod â ffilm yn fyw i addysgwyr a dysgwyr. Fodd bynnag, roedd yn ymddangos bod llawer o ymatebwyr wedi'u drysu gan yr holl arlwy. Roedd ymdeimlad cryf y gallai llawer mwy o bobl brofi addysg ffilm yn haws petai modd cyfuno'r cynnig a churadu ei raglen ffilm.

Bydd y chwyldro digidol yn cael effaith syfrdanol ar y ffordd y mae athrawon a dysgwyr yn cael gafael ar wybodaeth a gallai datrysiad un clic ddarparu mynediad i adnoddau, waeth ble mae'r dysgwr yn y DU. Mae pryder gwirioneddol ynghylch y posibilrwydd bod yr Adran Addysg am roi'r gorau i gefnogi addysg ffilm a chawsom neges gref bod yn rhaid iddi barhau i gefnogi'r maes dysgu hwn.

7. Gan adeiladu ar lwyddiant ac arbenigedd darparwyr presennol, mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gydgysylltu cynnig unedig newydd ar gyfer addysg ffilm sy'n dwyn ynghyd elfennau gwneud, gweld a dysgu am ffilm mewn modd hawdd a hygyrch. Byddai hyn ar gael ym mhob ysgol ledled y DU. Byddai'n cael ei ategu gan gyfrwng ar-lein neu 'gyrchfan un stop' i archwilio a mwynhau ffilm, gan ddarparu mynediad hawdd i ddeunyddiau dysgu, adnoddau a gwybodaeth. At hynny, mae'r Panel yn argymell y dylid anelu at sicrhau bod y gwaith hwn yn cael ei gydariannu gan y BFI, yr Adran Addysg a chyrff o fewn y diwydiant mewn partneriaeth â'r Adran Addysg a phrif adrannau addysg y Gweinyddiaethau Datganoledig (GDau); a chyrff o fewn y diwydiant. 

Nodwyd bod rhai cwricwla eisoes yn ei gwneud yn bosibl i ystod ehangach o bynciau gael eu cyfuno'n hawdd ond bod myfyrwyr, yn gyffredinol, yn cael eu llywio tuag at y celfyddydau a dyniaethau, neu gyrsiau gwyddoniaeth. Nid oedd hyn yn unol â'r mathau o sgiliau a thalentau a geisir gan gwmnïau ffilm creadigol, arloesol neu ym maes cystadleuol ôl-gynhyrchu ac effeithiau arbennig.

Mae'r Panel yn cydnabod bod llwyddiant diwydiannau creadigol y DU yn dibynnu ar sicrhau bod disgyblion mewn ysgolion uwchradd yn dod yn ymwybodol o bwysigrwydd astudio'r celfyddydau a gwyddoniaeth ar y cyd yn hytrach na chael eu gwthio i ddewis rhyngddynt. Ym marn y Panel, y synergedd rhwng y pynciau hyn sy'n hanfodol bwysig i ddatblygu arbenigedd mewn llawer o'r sectorau creadigol ac yn enwedig ffilm. Hoffai'r Panel weld yr Adran Addysg yn adeiladu ar gynigion yn Next Gen, sef yr Adolygiad gan Ian Livingstone ac Alex Hope, a gynhaliwyd ar ran y Gwaddol Cenedlaethol ar gyfer Gwyddoniaeth, Technoleg a'r Celfyddydau (NESTA) ar gais y Gweinidog dros Ddiwylliant, Cyfathrebu a'r Diwydiannau Creadigol. Byddai hefyd yn hoffi gweld gwaith datblygu tebyg yn cael ei wneud mewn perthynas ag unrhyw gynigion cysylltiedig yn yr Adolygiad annibynnol o Addysg Ddiwylliannol a gynhelir gan Darren Henley ar ran yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon a'r Adran Addysg. Byddai hefyd angen ymgynghori â'r adrannau addysg yn y Gweinyddiaethau Datganoledig ar ffyrdd posibl o integreiddio unrhyw gynigion yn y ddau adroddiad hyn yn y cwricwla ar gyfer eu priod Wledydd. 

2.
Paratoi am yr Oes Ddigidol a'r Dyfodol

Mae newidiadau technolegol yn trawsnewid y diwydiannau creadigol ar raddfa gyflym ofnadwy. Rhydd hyn gyfleoedd a heriau enfawr i'r sector ffilm. Fel y dywed John Adams, Athro Arfer Cyfryngau Ffilm a Sgrîn ym Mhrifysgol Bryste, “digital technologies create the possibility of a paradigm shift in the creative and commercial potential of film”.  

Mae ffilmiau eisoes ar gael ar sawl llwyfan ar adeg sy'n gyfleus i ddefnyddwyr. Mae eu metadata yn mynd yn fwyfwy gwerthfawr. Efallai mai ffilmiau hir yw'r norm mewn sinemâu o hyd ond fe'u hategir fwyfwy gan ystod eang o fathau eraill o ddelweddau symudol sydd ar gael drwy safleoedd ffrydio. Mae adrodd straeon ar lwyfannau gwahanol yn dod yn fwyfwy cyffredin. 

Mae cryn awydd ymhlith y cyhoedd i ymgysylltu â ffilm, nid dim ond fel defnyddwyr, ond fel cynhyrchwyr, curadwyr a beirniaid. Mae datblygiad cyfryngau cymdeithasol wedi bod yn arf pwerus yn hyn o beth. Bydd datblygiadau technolegol yn golygu y gellir cyrraedd cynulleidfaoedd yn gyflymach a bydd modd meithrin cydberthnasau mwy uniongyrchol rhwng gwneuthurwyr ffilm a chynulleidfaoedd; ac mae dadansoddwyr bellach o'r farn y bydd dyfeisiau newydd sy'n ei gwneud yn haws i wylio fideos rhyngrwyd ar y teledu yn cyflymu'r newid i ffilmiau ar alw. 

Fodd bynnag, mae angen i ffilm allu cystadlu â chynnwys arall yn yr amgylchedd digidol. Yn ôl Cymdeithas Fideo Prydain, “the single biggest problem currently facing the film industry is falling revenues”.  Yr her sy'n wynebu'r diwydiant yw gwneud iawn am refeniw colledig o'r model perchenogaeth DVD sy'n chwalu mewn marchnad sy'n symud i ffwrdd o gyfryngau ffisegol. Gwrthbwyso hyn yw'r cyfle enfawr a gynigir gan y chwyldro digidol. Mae'r diwydiant ffilm yn ceisio modelau refeniw i fanteisio ar yr hyn y mae cynulleidfaoedd yn barod i'w dalu am ffilmiau (a gemau, apps a chyfryngau eraill cysylltiedig).

Nid yw'r farchnad gwylio ffilmiau symudol (3G) wedi'i datblygu rhyw lawer o hyd. Dim ond 16 y cant o oedolion a ddywedodd eu bod wedi defnyddio'r fath wasanaethau yn 2011. O ystyried mai dim ond 2.1Mbit yr eiliad yw'r cyflymder lawrlwytho ar gyfartaledd, nid yw'n ymarferol i lawer o bobl wylio ffilmiau'n uniongyrchol o'u dyfeisiau symudol ac yn hytrach maent yn trosglwyddo ffilmiau i'w ffonau symudol ar ôl eu lawrlwytho ar-lein. Mae'r cymhlethdod hwn yn peri rhwystr i lawer o ddarpar ddefnyddwyr gwasanaethau o'r fath. Fodd bynnag, mae'n hawdd lawrlwytho ffilmiau i ffonau deallus yn y cartref gan ddefnyddio Wi-Fi. 

Mae'r diwydiant bellach yn dangos arwyddion o ymateb i heriau o'r fath drwy fentrau megis Ultraviolet a'r nifer gynyddol o ddewisiadau ar-lein cyfreithiol oddi wrth Apple, Blinkbox, Lovefilm ac eraill. Mae'r rhain a darparwyr cynnwys eraill yn dod ar gael ar gonsolau gemau ac yn 2012 caiff gwasanaeth Google TV ei lansio yn y DU - gan ddarparu amrywiaeth o wasanaethau fideo ar-lein - ynghyd ag YouView, sef cydfenter rhwng y pedwar Darlledwr Cyhoeddus, Arqiva, BT a TalkTalk. Er gwaetha'r cyfleoedd masnachol sydd ar gael yn sgîl cynnydd technolegol ym mhob rhan o'r gadwyn werth, fodd bynnag, mae modelau busnes yn newid yn gymharol araf. 

Mae llawer o resymau dros y cynnydd araf hwn ond, fel y diwydiant cerddoriaeth o'i flaen, mae'r pryder y bydd technolegau dosbarthu newydd yn canibaleiddio ffrydiau refeniw sefydledig wedi llesteirio unrhyw newid. Mae'r sefyllfa hon mewn gwrthgyferbyniad â meysydd fel y celfyddydau perfformio, lle yr ystyrir bod technolegau digidol yn elfen ategol werthfawr i'r profiad byw, yn hytrach na bod yn rhywbeth sy'n ei ddisodli. Prin y cafwyd profion dosbarthu lle mae ffilmiau Prydeinig wedi'u rhyddhau'n gyflym ar sawl llwyfan, ac ar yr adegau prin hynny lle y gwnaed hynny (er enghraifft, Road to Guantanamo a Route Irish) nid yw'r gwersi a ddysgwyd wedi'u rhannu â'r sector ehangach. Mae hyn hefyd yn wir am farchnata digidol, lle mae dosbarthwyr Prydeinig wedi bod yn fwy arloesol (Four Lions a StreetDance). Erys y wybodaeth a gafodd ei meithrin yn dilyn yr arbrofion hyn dan glo, er i bob prosiect gael arian cyhoeddus.

Yn 2010, cynigiodd Cyngor Ffilm y DU y dylid sefydlu Cronfa Arloesi i gynorthwyo gweithgareddau, gan gynnwys sicrhau bod ffilmiau yn cyrraedd cynulleidfaoedd a datblygu modelau busnes arloesol. Fodd bynnag, o ganlyniad i'r ffaith bod y sefydliad wedi'i ddiddymu wedyn ni welwyd y gronfa hon yn dwyn ffrwyth byth. 

Casgliadau ac Argymhellion 

Fel sy'n wir am sector ehangach y celfyddydau a diwylliant, mae angen dybryd i gynnal astudiaeth strwythuredig o'r ffordd y gall busnesau ffilm ddefnyddio technolegau digidol i ymgysylltu'n fwy â chynulleidfaoedd a chreu modelau refeniw newydd. Mae'r ansicrwydd ynghylch materion megis dewisiadau cynulleidfaoedd, eu parodrwydd i dalu, a hawliau eiddo deallusol yn llesteirio datblygiad modelau busnes newydd yn niwydiant ffilm Prydain. Gall mentrau Ymchwil a Datblygu - drwy gynhyrchu data a thystiolaeth gadarn - fod o gymorth mawr i leihau'r fath ansicrwydd pan gaiff y wybodaeth sy'n dod ohonynt ei chyhoeddi. Gallai cyhoeddi canlyniadau menter NT Live y Theatr Genedlaethol gan NESTA weithredu fel templed. 

Yn ôl y sawl a ymatebodd i alwad am dystiolaeth y Panel, natur geidwadol oedd y prif rwystr i newid yn niwydiant ffilm Prydain. Mae hyn yr un mor gymwys i arloesedd digidol ag i unrhyw weithgaredd arall ac mae'n tynnu sylw at yr angen am arian cyhoeddus i gefnogi cymryd risgiau mewn meysydd lle mae'r sector preifat o'r farn eu bod yn rhy fawr. Dylai ymyriadau cyhoeddus yn y maes hwn ganolbwyntio ar gefnogi busnesau sy'n arbrofi gyda gwella mynediad i ffilmiau Prydeinig i gynulleidfaoedd a sicrhau bod y gwersi yn cael eu rhannu gyda'r sector ehangach a'r diwydiannau creadigol yn gyffredinol.

Mae gan ddiwydiant ffilm annibynnol Prydain enw da ar draws y byd am arbrofi creadigol ond nid yw strwythurau ariannu ffilm traddodiadol - yn rhai preifat a chyhoeddus - wedi cefnogi arbrofi masnachol. Byddai cronfa ymchwil a datblygu digidol ar gyfer arbrofion seiliedig ar ymchwil gyda modelau busnes newydd, y caiff y canlyniadau eu rhannu â'r sector, yn chwarae rhan bwysig yn y gwaith o hybu arloesedd o fewn sector ffilm Prydain.

8. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ar y cyd â NESTA a Chyngor Celfyddydau Lloegr, arwain y gwaith o sefydlu Cronfa Ymchwil a Datblygu ar gyfer arloesedd digidol yn y sector ffilm. 

Mae hyn yn gyson â chynnig diweddar Senedd Ewrop i gefnogi'r broses o ddigideiddio sinema yn yr UE, ac yn arbennig ei ffocws ar “the new opportunities offered by digital technologies in terms of distribution, screening and availability of films”.

Byddai'r rhan fwyaf o fusnesau ffilm yn barod i gydnabod manteision treialu modelau busnes newydd, ond gan fod manteision arbrofi - y wybodaeth a gaiff ei meithrin am yr hyn sy'n gweithio a'r hyn nad yw'n gweithio - yn cael eu dosbarthu'n eang, prin yw'r cwmnïau a fydd yn barod i gymryd y risgiau ar eu pen eu hunain. Gellir dadlau bod y sefyllfa hon yn parhau mewn diwydiannau megis ffilm lle mae strwythurau darniog a nifer fawr o gwmnïau bach. Mae gan y sector cyhoeddus rôl arwain bwysig i'w chwarae. Elfen hanfodol arall yw'r partneriaethau rhwng busnesau ffilm Prydeinig a chwmnïau arloesol yn y sector digidol ehangach a all fanteisio ar y datblygiadau technolegol diweddaraf. 

Yng nghyd-destun diwydiant ffilm Prydain, mae'r rôl arwain (ac ariannu) honno yn perthyn yn fwyaf naturiol i'r BFI, wedi'i gefnogi gan hyrwyddwyr diwydiannol a diwylliannol blaenllaw o bob rhan o'r gadwyn werth (gan gynnwys llwyfannau digidol), a all gynghori ar gynllun y gronfa a'i blaenoriaethau thematig. Dylai'r hyrwyddwyr hyn chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o sicrhau bod y gronfa yn gredadwy, ei hyrwyddo yn y sector ac annog busnesau i ymgysylltu â hi. 

Mae NESTA, gyda'i brofiad o reoli'r Gronfa Ymchwil a Datblygu Digidol ar gyfer y Celfyddydau a Diwylliant a'i allu ac adnoddau ehangach o ran cynnal ymchwil a rhedeg rhaglenni arloesi, mewn sefyllfa dda i fod yn bartner gweithredol. Gallai Cyngor Celfyddydau Lloegr, sydd â'i raglen waith ei hun ar gyfer arloesedd digidol, hefyd chwarae rhan werthfawr ac ategol. Dylid cysylltu â'r Cynghorau Ymchwil, ac yn arbennig Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC), ynghylch cefnogi swyddogaethau ymchwil y gronfa.

Fel yn achos Cronfa Ymchwil a Datblygu Digidol y Celfyddydau a Diwylliant, mae'n gwneud synnwyr i ddyrannu arian i fusnesau ffilm ar sail grantiau tra bod y gronfa yn cael ei threialu, ond dylid ystyried strwythurau ariannu amgen sy'n cynnwys elfen o degwch er mwyn sicrhau bod y cynllun peilot yn llwyddiannus a bod cylchoedd ariannu pellach o ran ymchwil a datblygu yn cael eu cynnal. Dylai'r meini prawf cymhwysedd ar gyfer cronfa ymchwil a datblygu digidol ym maes ffilm fod yn fwy agored nag sydd fel arfer yn gysylltiedig â chronfeydd ffilm, a dylai hefyd gysylltu busnesau ffilm ag ymchwilwyr mewn prifysgolion ym Mhrydain.

Yr her ddigidol
Ers 2004, mae refeniw ffilm gwirioneddol (wedi'i addasu yn ôl chwyddiant) yn y DU wedi gostwng. Y prif reswm dros hyn yw'r dirywiad mewn refeniw manwerthu a rhentu DVDs. Mae refeniw digidol ar gynnydd ond nid yw'n ddigon i wneud iawn am y gostyngiad mewn refeniw traddodiadol. Yr her a wynebir dros y degawd nesaf yw datblygu model busnes digidol hyfyw ar gyfer y diwydiant ffilm, i ategu enillion o sinema a theledu.

Refeniw ffilm gros wedi'i addasu yn ôl chwyddiant, pob llwyfan, 1998-2010, wedi'i fynegi mewn punnoedd 2005
£ miliwn mewn punnoedd 2005 	
1998 	1999 	2000 	2001 	2002 	2003 	2004 
Theatraidd 		688.9 	687.4 	695.7 	752.6 	829.7 	788.5 	798.8
Rhentu fideo (ffisegol) 	550.4	498.2 	529.8 	576.4 	540.7 	485.7 	475.1
Manwerthu fideo 	570.5 	551.1 	717.7 	957.9 	1,291.4 1,478.9 1,615.1
(ffisegol) 
Ffilm ar deledu 		914.4 	921.9 	985.7 	1,113.2 1,171.4 1,256.1 1,160.8
Ffilm ar VoD ac nVoD 	21.4 	23.2 	37.9 	51.5 	53.5 	61.2 	62.1
Cyfanswm 		2,745.6 2,681.8 2,966.8 3,451.6 3,886.7 4,070.4 4,111.9

			2005 	2006 	2007 	2008 	2009 	2010
Theatraidd 		770.0 	728.5 	754.6 	758.3 	811.0 	817.2 
Rhentu fideo (ffisegol) 	390.0	312.6 	257.4 	180.2 	171.8 	151.4 
Manwerthu fideo 	1,399.1 1,244.3 1,323.6 1,297.1 1,126.3 1,048.0 
(ffisegol) 	
Ffilm ar deledu 		1,089.0 1,019.1 913.6 	951.8 	951.9 	970.2 
Ffilm ar VoD ac nVoD 	63.8 	68.6 	84.7 	104.4 	112.5 	131.5 
Cyfanswm		3,711.9	3,373.1	3,333.9	3,291.8	3,173.5	3,118.3

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 124.

Wrth gwrs, achosion o ddwyn a thorri hawlfraint yw un o'r prif resymau dros y gostyngiad mewn refeniw. Y diwydiannau creadigol, gan gynnwys ffilm, sy'n gwneud y defnydd mwyaf o hawlfraint a dylunio drwy gyfrannu dros £36bn i'r economi, a chefnogi 1.5 miliwn o swyddi.

Er mwyn gwneud y mwyaf o'r cyfraniad pwysig hwn i'r economi, a datblygu twf economaidd, rhaid cael strategaeth effeithiol i leihau nifer yr achosion o ddwyn a thorri hawlfraint yn sylweddol. Yn achos y diwydiannau ffilm a theledu, mae astudiaethau wedi dangos bod dros 10 y cant o oedolion yn y DU yn cael gafael ar gynnwys sy'n torri'r rheolau ar-lein a bod lawrlwytho anghyfreithlon yn costio dros £535m y flwyddyn i'r diwydiannau hyn yn y DU.

Fodd bynnag, nododd Review of Intellectual Property and Growth, a gyhoeddwyd gan yr Athro Ian Heargreaves ym mis Mai 2011, mai prin yw'r data dibynadwy ar raddfa a thueddiadau achosion o dorri hawlfraint yn y diwydiannau creadigol, sy'n peri syndod, ac argymhellodd y dylid defnyddio tystiolaeth o ansawdd uchel i lywio polisi. Mae'r Panel yn nodi i ymateb y Llywodraeth dderbyn yr argymhelliad hwn a bod y Swyddfa Eiddo Deallusol (IPO) ar fin llunio canllawiau ar yr hyn sy'n gyfystyr â thystiolaeth agored a thryloyw. 

Er bod amheuaeth ynghylch ansawdd peth tystiolaeth yn y diwydiannau creadigol sy'n ymwneud â thorri hawlfraint ac effaith hynny, mae cryn gonsensws ei fod yn her wirioneddol i'r diwydiant ffilm. Roedd llawer o'r ymatebion i alwad am dystiolaeth y Panel am weld camau gorfodi mwy effeithiol o ran y fath achosion o ddwyn a thorri hawlfraint a chynigiwyd y dylai'r Llywodraeth chwarae rhan bwysig yn hyn o beth. Awgrymwyd hefyd y dylai fod mwy o ymgysylltu â'r defnyddwyr hynny sy'n cael gafael ar gynnwys mewn ffordd anghyfreithlon, ynghyd â phwyslais ar yr angen i ddatblygu modelau busnes newydd a mentrau addysgol ychwanegol i annog mwy o ddefnydd cyfreithlon.

Mae'r Panel yn cytuno â barn Cymdeithas y Dosbarthwyr Ffilmiau sef: “A robust and effective Government stand against Intellectual Property (IP) theft is vital, as the confidence that investments will be protected is in itself a key driver of the creative industries. Promoting a clearly understood and consistently applied respect for intellectual, as well as physical, property in our society remains an urgent priority for industry and Government alike.” 

Agwedd allweddol ar fynd i'r afael ag achosion o dorri hawlfraint ar-lein yw'r darpariaethau perthnasol yn y Ddeddf Economi Ddigidol, y mae'r Llywodraeth yn bwriadu ei gweithredu cyn gynted â phosibl. O dan y Ddeddf Economi Ddigidol, mae deiliad yr hawliau yn hysbysu Darparwr Gwasanaeth Rhyngrwyd (ISP) o achosion posibl o dorri hawlfraint ac mae'r Darparwr hwnnw yn hysbysu'r tanysgrifiwr perthnasol ond nid yw'n cymryd camau pellach. Gall deiliad yr hawliau gael rhestr torri hawlfraint oddi wrth yr ISP sy'n cynnwys manylion dienw tanysgrifwyr sydd wedi cyrraedd trothwy penodol o ran sawl gwaith maent wedi bod yn gysylltiedig â chyfeiriad IP mewn perthynas ag achosion posibl o dorri hawlfraint. Os cânt orchymyn llys sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r ISP perthnasol gydymffurfio, gall deiliaid hawliau yna gael enwau tanysgrifwyr ar y rhestr ac o bosibl ddechrau achos llys yn eu herbyn.

Mae'r Panel yn croesawu mesurau'r Ddeddf dan sylw a'r gofyniad i Ofcom gyflwyno adroddiadau rheolaidd i'r Ysgrifennydd Gwladol ar eu heffaith, ac mae'n argymell y dylai'r Llywodraeth eu gweithredu cyn gynted â phosibl.
 
Mae'r Panel ar ddeall bod cryn debygrwydd rhwng system y DU a'r cytundeb a gafwyd yn yr Unol Daleithiau, ym mis Gorffennaf 2011, rhwng Darparwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd a deiliaid hawliau i ddatblygu 'System Rhybuddio am Hawlfraint'. Ym marn y Panel, os yw'n bosibl sicrhau cytundeb gwirfoddol â'r Darparwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd yn yr UD, yna dylai'r fath Ddarparwyr yn y DU chwarae rhan lawn yn y gwaith o sicrhau bod mesurau yn y DU i fynd i'r afael ag achosion o dorri hawlfraint, gan gynnwys darpariaethau'r Ddeddf Economi Ddigidol a mentrau eraill, yn gweithio'n effeithiol.

9. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth ac Ofcom, cyn gynted â phosibl, weithredu'r darpariaethau yn y Ddeddf Economi Ddigidol sydd wedi'u cynllunio i leihau nifer yr achosion o dorri hawlfraint ar-lein yn sylweddol. Rydym hefyd yn argymell y dylai'r diwydiant ffilm weithio'n agos â'r Swyddfa Eiddo Deallusol, Ofcom a swyddogaeth arfaethedig Ymchwil a Gwybodaeth y BFI er mwyn sicrhau bod tystiolaeth ar lefelau ac effeithiau dwyn a thorri hawlfraint yn y diwydiant mor gadarn â phosibl. 

Er i lawer o'r ymatebion i'r ymgynghoriad awgrymu bod angen gorfodi hawliau eiddo deallusol yn fwy, roedd hefyd gais clir am fwy o ddealltwriaeth o'r hyn sy'n cymell pobl i lawrlwytho'n anghyfreithlon ac ymchwilio i ffyrdd newydd posibl o ymgysylltu â chynulleidfaoedd. Fel y nododd Cyngor Cynghori Sgrîn Prydain (BSAC) yn ei gyflwyniad: “It is increasingly important that content is made available across multiple platforms for a reasonable price in order to counteract piracy.” Mae'r Panel, felly, yn awyddus iawn i'r gronfa ymchwil a datblygu arfaethedig ar gyfer ffilm ystyried sut y gallai modelau dosbarthu gwahanol effeithio ar lefelau torri hawlfraint, gan gynnwys effaith y ffenestri theatraidd, ar ryddhau ffilmiau annibynnol. 

Cred y Panel fod angen i ffocws ar fynd i'r afael â gwefannau sy'n rhannu cynnwys yn anghyfreithlon, er yn bwysig iawn, gael ei ategu gan fesurau eraill fel rhan o strategaeth gyffredinol sydd wedi'i chynllunio i leihau nifer yr achosion o ddwyn a thorri hawlfraint yn sylweddol. Adlewyrchwyd hyn yn yr ymatebion i'r ymgynghoriad hefyd. Nodwn y gwaith rhagorol a wnaed gan Ymddiriedolaeth y Diwydiant dros Ymwybyddiaeth o Eiddo Deallusol i amlygu rôl a gwerth hawlfraint. Ariannwyd hyn gan randdeiliaid gan gynnwys y rhai o'r meysydd cynhyrchu, arddangos, dosbarthu a manwerthu. Mae'r gwaith tebyg a wnaed gan Film Education, a ariennir gan y diwydiant, hefyd wedi creu argraff dda arnom.

Mynediad band eang i ffilm
Yn 2010, 6.2Mbit yr eiliad oedd cyflymder band eang yn y DU ar gyfartaledd, sy'n golygu ei bod yn cymryd rhwng 15 munud ac awr i lawrlwytho ffilm nodwedd ar gyfartaledd (yn dibynnu ar hyd a dwysedd data'r ffilm). Tyfodd y farchnad am ffilmiau fideo-ar-alw (VOD) ar-lein yn y DU i £41m yn 2010, ond roedd lawrlwytho cyfreithlon ar ei hôl hi o gymharu â phob dull arall o wylio ffilmiau gan gynnwys lladrata. 
 Gallai gwella cyflymder band eang yn y DU wneud cyfraniad pwysig i dwf y farchnad ffilm ar-lein gyfreithlon yn y DU.

Cyfran gwylio ffilmiau yn ôl llwyfan

Llwyfan 			% cyfran gwylio ffilmiau
1 Teledu byw 				19.5
2 Wedi'u recordio oddi ar y teledu 	14.5
3 Sinema 				11.1
4 Teledu tanysgrifio/Sky 		10.9
5 Cael DVD yn rhodd 			10.8
6 Prynu DVD 				9.0
7 Rhentu DVD 				6.2
8 Teledu dal-i-fyny/iPlayer 		4.9
9 Lladrata P2P 				2.5
10 Prynu disg Blu-ray (BD) 		1.9
11 Ffrydio ar-lein 			1.9
12 Teledu talu-wrth-wylio 		1.7
13 Cael disg Blu-ray (BD) 		1.6
14 Rhentu disg Blu-ray (BD) 		1.3
15 Seibrstorwyr lladrata 			1.1
16 Lawrlwytho cyfreithlon 		1.0

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, tt. 117-118.

Noda'r Panel y ffordd y mae mentrau addysg a gefnogir gan y diwydiant wedi datblygu o ganolbwyntio ar natur anghyfreithlon dwyn a thorri hawlfraint i hyrwyddo gwerth hawlfraint. Mae'r Panel o'r farn bod hefyd gyfleoedd i gyrff cyhoeddus (y tu hwnt i'w gwaith presennol gydag Ymddiriedolaeth y Diwydiant) ymgorffori negeseuon a dulliau gweithredu o'r fath yn eu mentrau addysg ddiwylliannol, gan gynnwys y rhai a all ddeillio o adolygiad Darren Henley o Addysg Ddiwylliannol ac, fel yr argymhellwyd gan y Panel, gynnig newydd y BFI ar gyfer addysg ffilm. 

Yn ogystal ag addysgu defnyddwyr am werth ffilm a mathau eraill o gynnwys creadigol a'u hannog i beidio â lawrlwytho'n anghyfreithlon, cred y Panel y gallai rhai defnyddwyr fod yn gwneud hynny heb yn wybod iddynt. Gallai hyn fod oherwydd ymddangosiad gwefannau sy'n gweithredu'n debyg i safleoedd masnachol cyfreithlon, gan eu bod yn cynnwys hysbysebion gan frandiau blaenllaw ac yn derbyn dulliau talu cyffredin. Dyna pam y cefnogwn y gwaith (gweler Argymhelliad 11) a wneir gan y diwydiant i'w gwneud yn llai deniadol i weithredu gwefannau sy'n caniatáu neu'n hyrwyddo torri hawlfraint. Gallai mabwysiadu cynigion yr UD i hysbysu lawrlwythwyr parhaus o natur anghyfreithlon eu gweithredoedd hefyd helpu.

Ffordd arall o fynd i'r afael â'r mater hwn yw ei gwneud yn haws i'r gynulleidfa gael gafael ar ffynonellau cyfreithlon o gynnwys ffilm. Un enghraifft yw'r wefan www.findanyfilm.com, a grëwyd gan Gyngor Ffilm y DU ac a arweinir bellach gan y BFI, ac mae'r Panel yn galw ar i'r Llywodraeth, y BFI a'r diwydiant hyrwyddo hyn a modelau busnes newydd tebyg er mwyn hwyluso mynediad i ffilm mewn oes ddigidol. 

10. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r diwydiant barhau i ariannu mentrau addysg sydd o blaid hawlfraint ac i werth eiddo deallusol fod yn rhan annatod o gynnig newydd y BFI ar gyfer addysg ffilm a chynlluniau addysg ddiwylliannol ehangach y Llywodraeth sy'n deillio o adolygiad Henley sydd ar ddod. Dylai'r diwydiant, y Llywodraeth, y BFI ac eraill hyrwyddo mentrau sy'n codi proffil ffynonellau cyfreithlon o eiddo deallusol ymhlith defnyddwyr megis www.findanyfilm.com 

Cafodd y Panel nifer o ymatebion i'r ymgynghoriad a amlygodd bryderon y diwydiant ffilm na fyddai'r Ddeddf Economi Ddigidol yn mynd yn ddigon pell i ymdrin â dwyn a thorri hawlfraint. Un maes sy'n peri pryder yw'r ffaith na fydd darpariaethau'r Ddeddf dan sylw y mae'r Llywodraeth yn bwriadu eu gweithredu ond yn cwmpasu safleoedd Cymheiriaid-i-Gymheiriaid (P2P) anghyfreithlon ac na fyddant yn gymwys i wefannau a gwasanaethau ffrydio sy'n hyrwyddo neu'n caniatâu torri hawlfraint. Fodd bynnag, cred y Panel fod y dyfarniad diweddar gan farnwr yn yr Uchel Lys yn ei gwneud yn ofynnol i BT rwystro mynediad tanysgrifwyr i'r wefan NewzBin2 yn dangos ei bod yn bosibl i ddeiliaid hawliau wneud cais am waharddeb yn mynnu bod darparwyr gwasanaeth rhyngrwyd yn rhwystro mynediad i safleoedd penodol.

Noda'r Panel hefyd y gwaith sy'n ymwneud â deiliaid hawliau yn y diwydiannau creadigol a chyfryngwyr rhyngrwyd (sy'n cynnwys darparwyr gwasanaeth rhyngrwyd, peiriannau chwilio, hwyluswyr taliadau a chyrff hysbysebu ar-lein) yn ei gwneud yn llai deniadol i wefannau sy'n hyrwyddo neu'n caniatáu torri hawlfraint weithredu. 

11. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i hwyluso gwaith partneriaeth crëwyr cynnwys, darparwyr gwasanaeth rhyngrwyd ac eraill i fynd i'r afael â gwefannau sy'n caniatáu neu'n hyrwyddo torri hawlfraint. 
Mae'r Panel yn croesawu rhai o'r cynigion yn Adolygiad Hargreaves, ac yn ymateb y Llywodraeth iddo, oherwydd mae gan y diwydiannau creadigol botensial mawr i dyfu, ac mae diogelu eiddo deallusol yn elfen allweddol o sicrhau bod hyn yn cael ei wneud. Efallai y bydd cynigion Hargreaves hefyd yn helpu i hwyluso system drwyddedu haws ar gyfer y defnydd addysgol o ddeunydd ffilm yn yr ystafell ddosbarth, mewn addysg bellach ac addysg uwch, a dylai hefyd helpu i hyrwyddo treftadaeth sgrîn (gweler tudalen 75).

Fodd bynnag, mae'r Panel ar ddeall fod cryn bryder ymhlith rhanddeiliaid yn y diwydiant ffilm ynghylch casgliadau Hargreaves ac ymateb y Llywodraeth iddynt. Amlinellodd ymatebion i'n hymgynghoriad bryderon ynghylch y ffordd y bydd y Gyfnewidfa Ddigidol a Hawlfraint arfaethedig yn gweithio'n ymarferol. Yn arbennig, mae angen ystyried natur amrywiol y diwydiannau creadigol gwahanol, a sut y gallai unrhyw Gyfnewidfa o'r fath effeithio ar y trefniadau trwyddedu presennol ar gyfer ffilm. Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch y cynigion ar gyfer eithriadau hawlfraint newydd a sut y gallai hyn gael effaith negyddol ac arwain at golled refeniw posibl i ddeiliaid hawliau ffilm.

O gofio bod y Llywodraeth wrthi'n ystyried y cynigion hyn, nid yw'r Panel mewn sefyllfa i asesu'r graddau y byddant yn effeithio ar y diwydiant ffilm ond gofynnwn i'r Llywodraeth nodi pryderon y diwydiant wrth iddi ystyried y cynigion.

12. Mae'r Panel yn argymell, pan fydd y Llywodraeth yn gweithredu unrhyw rai o'r argymhellion yn Adolygiad Hargreaves o Eiddo Deallusol a Thwf, ei bod yn sicrhau yr eir i'r afael â phryderon y diwydiant ffilm ynghylch cynigion, gan gynnwys y Gyfnewidfa Hawlfraint Digidol ac eithriadau hawlfraint newydd. 

Mae'r Panel hefyd yn cydnabod y cyfleoedd enfawr a gyflwynir gan gyfryngau cymdeithasol i'r diwydiant a chynulleidfaoedd. Drwy ymgysylltu â chynulleidfaoedd drwy gyfryngau cymdeithasol mae'n haws i bennu'r hyn mae pobl am ei gael, sut maent am gael gafael arno, a beth maent yn barod i dalu amdano - mae pwyntiau talu ar gyfer gwasanaethau y telir amdanynt yn un maes hanfodol i'w ystyried wrth geisio trechu achosion o ddwyn a thorri hawlfraint. 

Rhaid hefyd barhau i fynd i'r afael â materion rhyngweithredu, fel y gall dyfeisiau gysylltu â'i gilydd er budd y defnyddiwr. Rhaid sicrhau nad yw materion o ran hawliau yn llesteirio'r broses o ddatblygu a defnyddio systemau storio cwmwl sydd, yn y pen draw, yn gweld defnyddwyr yn troi at opsiynau mwy hwylus ond anghyfreithlon. Fel y nododd un ymatebydd, “There is a new, digitally literate audience looking for new types of content in new places. The continued increase in online and pervasive media platforms that disrupt traditional distribution and exhibition routes will place demands on the industry to adapt and innovate.” Mae cyfleoedd amlwg i gynyddu cynulleidfaoedd a refeniw byd-eang ar lwyfannau dyfeisiau cyfryngau digidol o bob math ac mae'r canlyniadau posibl yn enfawr.

Felly, mae'r Panel yn argymell y dylai deiliaid hawliau a manwerthwyr fanteisio'n fwy ar y galw cynyddol ymhlith defnyddwyr am fynediad i ffilmiau ar-lein drwy ystod eang o ddyfeisiau. Gellid ymchwilio i ystod ehangach o fodelau busnes, gan gydnabod bod cyfleoedd i'r sector preifat ddefnyddio cyfleusterau cwmwl ac i berchenogion hawlfraint sicrhau bod eu deunydd ar gael yn gyfreithlon mewn nifer gynyddol o ffyrdd gwahanol. 

Yn olaf, mae'r Panel yn croesawu ymrwymiad parhaus y Llywodraeth i gyflwyno band eang cyflym iawn ledled y DU, a noda fod angen cryn fuddsoddi yn y maes hwn er mwyn helpu sector ffilm y DU i gynyddu cynulleidfaoedd a refeniw.

3.
Ffilmiau ar y Sgrîn Fawr

Mae cyfraniad economaidd y sector arddangos sinema - i'r diwydiant ffilm a'r economi ehangach - yn hysbys iawn. Mae'r buddsoddiad a wnaed gan y diwydiant a ffilmiau poblogaidd wedi bod yn gyfrifol am lwyddiant diweddar sector arddangos y DU, gyda 169.2 miliwn o docynnau yn cael eu gwerthu yn 2010 ac £1.2bn yn cael ei gynhyrchu mewn refeniw. Mae'r ffenestr theatraidd hefyd yn llywio cryn dipyn o incwm y sector ffilm ar lwyfannau rhyddhau dilynol.

Fodd bynnag, mae angen i werth y sector gael ei ddeall mewn termau cymdeithasol a diwylliannol yn ogystal â rhai economaidd. Ynghyd â llyfrgelloedd lleol a swyddfeydd post, mae sinemâu yn cynnig man cymunedol, a gaiff ei fwynhau gan trawsdoriad eang o drigolion lleol, yn enwedig mewn cymunedau difreintiedig a gwledig. 

Mewn sawl ardal, mae sinemâu lleol hefyd yn rhoi cyfle i'r cyhoedd chwarae rhan fwy gweithgar yn eu cymunedau. Mae Ffederasiwn Cymdeithasau Ffilm Prydain yn amcangyfrif bod 550 o sinemâu cymunedol yn y DU, sy'n cynnwys gwirfoddolwyr yn gweithredu yng nghanol dinasoedd, trefi llai ac ardaloedd gwledig.

Mae'r Bartneriaeth Ariannu Digidol, a sefydlwyd gan Gymdeithas yr Arddangoswyr Sinema ond sydd bellach yn endid annibynnol, wedi sicrhau bod gweithredwyr llai wedi gallu trosglwyddo i ddigidol. Yn seiliedig ar y gyfradd drosglwyddo, erbyn diwedd 2012, amcangyfrifir y bydd cynifer â 90 y cant o sgriniau yn y DU yn rhai digidol a rhagwelir y bydd pob sinema fasnachol yn y DU yn ddigidol erbyn canol 2013. Yn ei dro, mae hyn wedi helpu i gyflymu'r broses ddigideiddio yn y sector dosbarthu annibynnol i raddau llawer mwy nag mewn llawer o wledydd eraill.

Mae cryn dipyn o waith wedi'i wneud i ddarparu cynnwys amgen mewn sinemâu (gan gynnwys National Theatre Live, operâu, chwaraeon, a hyd yn oed wasanaethau eglwysig). Mae technoleg fwyfwy soffistigedig yn galluogi sinemâu i drefnu digwyddiadau o amgylch sgriniadau a rhoi profiad hyd yn oed yn fwy cyfoethog i gynulleidfaoedd. Mae sinemâu a lleoliadau celfyddydau cymysg yn cael eu cynnwys fwyfwy yng nghynlluniau diwylliannol trefi a dinasoedd ledled y wlad. Mae arddangoswyr hefyd yn chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o ddarparu lle sgrinio yn ystod gwyliau ledled y DU.

Mae llwyddiant mentrau megis Cynllun Peilot Sinemâu Gwledig Cyngor Ffilm y DU, Secret Sinema, naidsinemâu a sgriniadau eraill sy'n seiliedig ar ddigwyddiad hefyd yn amlygu sector arddangos amrywiol sy'n cynnig profiadau mwy cyfoethog i gynulleidfaoedd y tu hwnt i bedair wal awditoria traddodiadol. 

Hefyd, mae mentrau arloesol a arweinir gan y diwydiant a Rhwydwaith y Lleoliadau Trawsgelfyddydol, sef rhwydwaith digidol nid-er-elw mynediad agored newydd ar gyfer ffilm, y cyfryngau a'r celfyddydau, yn tanlinellu'r ffordd y mae'r maes arddangos ledled Prydain yn cael ei foderneiddio ar raddfa anhygoel, sydd yn ei dro yn creu cyfleoedd i gynulleidfaoedd fwynhau ystod lawer ehangach o gynnwys. 

Fodd bynnag, gyda'r diffiniad o ffilm yn mynd yn fwyfwy aneglur, mae nifer gynyddol o brosiectau na fyddant byth yn cyrraedd sgrîn sinema neu efallai nad y sinema yw'r cyrchfan dewisol neu fwyaf delfrydol ar eu cyfer. Gwelir hefyd fwy a mwy o achosion lle mae cynulleidfaoedd yn mynnu cael cynnwys ffilm mewn ffyrdd gwahanol, ac mae arddangoswyr, fel cryn dipyn o'r diwydiant, yn dal i ddygymod â'r heriau a berir gan y chwyldro digidol a'r newidiadau cysylltiedig i arferion defnyddwyr. 

Serch hynny, mae'r profiad sinema yn dal i fod o bwys mawr i fywyd ffilm. Mae cynulleidfaoedd yn pennu gwerth arbennig i'r profiad ar y cyd, tra bod rhesymeg y diwydiant yn dal i ddatgan y bydd llwyddiant o ran y swyddfa docynnau yn arwain at sicrhau'r ffrydiau refeniw mwyaf posibl mewn cyfryngau eraill. 

Wrth i gynulleidfaoedd ganolbwyntio'n fwy ar gynnwys ar-lein, mae'r angen i gynnal a chryfhau'r profiad o ran y sgrîn fawr, tra hefyd yn annog modelau busnes newydd, yn hanfodol i gyflwr y diwydiant yn y dyfodol.

Arddangos digidol yn tyfu'n gyflym
Wedi'i sbarduno gan 'Rwydwaith Sgriniau Digidol' Cyngor Ffilm y DU a'i ddilyn gan fuddsoddiad sylweddol gan y sector preifat mewn sinemâu, mae arddangos digidol yn y DU wedi tyfu'n gyflym dros y pedair blynedd diwethaf. Yn 2010, roedd bron 40% o'r sgriniau yn y DU yn rhai digidol ac roedd 80% o'r ffilmiau a ryddhawyd yn y sinema yn y DU ar ffurf ddigidol. Roedd cyfran y ffilmiau a ryddhawyd yn ddigidol fwy na dwywaith yr hyn a ryddhawyd yn Ffrainc ac roedd hyd yn oed yn fwy na De Korea.

Canran y ffilmiau a ryddhawyd mewn theatrau ar ffurf ddigidol, yn ôl gwlad

		2005 	2006 	2007 	2008 	2009 	2010
Ffrainc 		2.9 	1.9 	5.1 	9.0 	15.1 	20.5	%
Yr Iseldiroedd 	1.0 	2.5 	5.8 	7.8 	12.0 	35.3	%
Rwsia 		0.0 	0.3 	8.3 	17.7 	29.6 	36.7	%
Y DU 		2.4 	11.7 	23.4 	43.1 	55.1 	80.1	%
De Korea 					33.8 	74.6	%

Ffynhonnell: IHS Screen Digest, Manice, NevaFilm, CinemaDigitaal, DCK. Fformat digidol 2k yn unig. Nid oes data ar gael ar gyfer De Korea cyn 2009.

Casgliadau ac Argymhellion
Dengys y cyflwyniadau i'r Adolygiad mai'r mater pwysicaf o bell ffordd o ran y sector arddangos yw'r angen i gynyddu mynediad i ystod eang o ffilmiau Prydeinig ac arbenigol ledled y DU.
 
Yn ogystal â'r argymhelliad am raglen i gynorthwyo cymdeithasau lleol mewn neuaddau pentref a chymunedol (gweler tudalen 15), mae'r Panel wedi nodi nifer o fesurau i fynd i'r afael â'r gofyniad hwn. 

Ffi Print Rhithwir
Yn dilyn trafodaethau â rhanddeiliaid, mae'r Panel yn cydnabod y bydd y Ffi Print Rhithwir, sydd wedi galluogi'r diwydiant i ariannu digideiddio mewn nifer fawr o sinemâu yn y DU, os na chaiff ei dilysu, yn cael effaith barhaus ac andwyol ar ddosbarthwyr annibynnol a lleoliadau arddangos llai o faint. Mae eisoes yn cael effaith negyddol ar eu gallu i gynnig ffilmiau Prydeinig ac arbenigol i gynulleidfaoedd ledled y DU. Dywed dosbarthwyr annibynnol fod eu model ariannol yn seiliedig ar y defnydd parhaus o brintiau 35mm, a olygai, er bod y risg o ran cynhyrchu printiau ychwanegol yn uchel, petai ffilm yn gwneud yn dda yn y swyddfa docynnau gallai'r gost gael ei hadennill drwy'r defnydd parhaus o brintiau mewn archebion dilynol. 

Mae cyflwyno'r system VPF wedi arwain at gostau sylweddol uwch i lawer o ffilmiau Prydeinig ac arbenigol annibynnol yn arbennig, hynny yw gall pob archeb esgor ar ffi VPF sy'n cymharu â chost cynhyrchu print 35mm am yr un ffilm, ac sy'n aml yn uwch. 

Yn achos rhyddhau'r rhan fwyaf o ffilmiau yn yr UD, sy'n disgwyl agor gyda 400+ o brintiau a lle nad oes angen symud printiau i sinemâu eraill, mae arbedion y model newydd yn amlwg. Yn achos rhyddhau ffilm Brydeinig neu arbenigol gyda 50-100 o brintiau, lle mae dros 40 y cant o'r archebion yn rhai dilynol (lle caiff y print ei drosglwyddo i sinema newydd) gall hyn ychwanegu 25-35 y cant i gostau darparu printiau, oherwydd bydd pob archeb ychwanegol yn esgor ar daliad VPF.

Mae costau rhyddhau theatraidd ar gyfer ffilmiau Prydeinig ac arbenigol annibynnol yn y DU bob amser wedi bod yn uwch na'r incwm theatraidd tebygol. Ond mewn marchnad lle mae parodrwydd darlledwyr i brynu hawliau i ffilmiau gorffenedig wedi dirywio ac nad yw'r cwymp mewn incwm o ran y farchnad DVD wedi cael ei ddisodli eto gan refeniw sylweddol o'r farchnad ar-lein, bydd costau theatraidd uwch yn anochel yn lleihau nifer y ffilmiau Prydeinig ac arbenigol y mae dosbarthwyr yn barod i gymryd y risg ofynnol mewn perthynas â hwy. 

Gallai'r anhawster hwn gyda threfniadau rhyddhau cyfyngedig ('llwyfan'), yn ei dro, olygu bod llai o ddewis ar gael i arddangoswyr o ran y ffilmiau y gallant eu cynnig i gynulleidfaoedd. Fel y nododd un dosbarthwr annibynnol yn ei gyflwyniad i'r Adolygiad, “We now have to go widest point of release on day one and keep 50 per cent of our prints in London, depriving regional audiences of an opportunity to see the film and ourselves of much needed revenue. The risk is that British films, documentaries and independent films will (with exceptions) be restricted to London and a handful of non-VPF charging sites.”

Tra'n cydnabod ymdrechion sylweddol y stiwdios i ariannu'r gwaith o ddigideiddio'r sector arddangos, mae'r Panel ar ddeall bod y model VPF, fel y mae ar hyn o bryd, yn golygu, i ddosbarthwyr annibynnol, fod y gost o gael eu ffilmiau ar y sgrîn yn aml yn sylweddol uwch nag o'r blaen, a bod hyn yn cyfyngu ar argaeledd teitlau penodol i gynulleidfa ehangach.

13. Mae'r Panel yn cydnabod y dylai digideiddio fod yn adnodd allweddol i gynyddu mynediad i ffilmiau annibynnol. Mae felly'n galw ar i'r stiwdios, cyfunwyr trydydd parti ac arddangoswyr ddod o hyd i fodel Ffi Print Rhithwir newydd sy'n rhoi'r dosbarthwr annibynnol mewn sefyllfa economaidd sydd gystal os nad gwell na'r model 35mm. 

 Mae hyn yn unol ag amcan y Panel i ehangu cynulleidfaoedd i ffilmiau Prydeinig ac arbenigol annibynnol. Un ffordd bosibl o wneud hyn yw annog system sy'n dileu'r ffioedd a godir bob tro y caiff print ei symud rhwng sinemâu. 

Amser sgrîn i ffilmiau Prydeinig
Un o nodweddion trawiadol y busnes arddangos presennol yw mai 20 y cant ar gyfartaledd yw'r gyfradd defnydd seddau yn y DU (nifer y cwsmeriaid yn ystod oriau agor sinema). Yn ystod yr Adolygiad hwn, cynigiwyd y dylai arddangoswyr geisio gwneud gwell defnydd o'r oriau hynny maent dawelaf i hyrwyddo ystod ehangach o ffilmiau Prydeinig ac annibynnol.

Fodd bynnag, mae'r Panel wedi clywed mai un o'r rhwystrau posibl i gynnig amser sgrinio i ffilmiau annibynnol yw'r achosion lle y gallai arferion masnachol stiwdios, sef ei gwneud yn ofynnol i ddangos ffilm hyn a hyn o weithiau o leiaf, olygu bod rhai ffilmiau yn cael eu dangos pan eu bod leiaf tebygol o ddenu eu cynulleidfaoedd targed (megis ffilm i'r teulu ar nos Sadwrn neu ffilm arswyd ar fore Sul). Gall hyn olygu bod yr arddangoswyr yn llai hyblyg i ymgysylltu â'r sector annibynnol i sgrinio ffilmiau Prydeinig a ffilmiau eraill nad ydynt yn perthyn i stiwdio. 

Er bod rhai dosbarthwyr yn y DU wedi cydnabod manteision rhaglennu hyblyg i bawb yn y blynyddoedd diwethaf, byddai'n ddefnyddiol i bob parti barhau â'r trafodaethau hyn, er budd cynulleidfaoedd ffilmiau Prydeinig ac yn wir bob ffilm waeth beth fo'i tharddiad. 

Mae'r Panel hefyd yn cydnabod y byddai angen i unrhyw fentrau i ddefnyddio'r hyblygrwydd hwn gael eu hyrwyddo'n effeithiol er mwyn iddynt lwyddo, gyda ffilmiau yn cael eu hanelu at wahanol gynulleidfaoedd ar wahanol adegau. Mae'n hysbys bod ffilmiau â demograffeg cynulleidfa hŷn (megis The King's Speech) yn gwneud yn dda ar adegau pan fo'r sinema yn draddodiadol dawel yn ystod yr wythnos a chyda'r prynhawn, felly nid oes rhaid i'r holl sgrinio o'r fath ddigwydd gyda'r nos.

Mae'r diwydiant wedi dynodi ymrwymiad i ymchwilio i gyfleoedd yn y maes hwn, ynghyd ag ystyried y posibiliadau ar gyfer sicrhau nawdd corfforaethol sydd ynghlwm â'r 'brand' arfaethedig ar gyfer ffilmiau Prydeinig (gweler tudalen 14).

Felly, mae'r Panel yn galw ar i'r stiwdios mawr, yn yr oes ddigidol newydd hon, ddangos mwy o hyblygrwydd o ran y nifer lleiaf o weithiau y disgwylir i arddangoswyr sgrinio ffilm fel mater o drefn, ac ar arddangoswyr i ddefnyddio'r hyblygrwydd hwn i ddangos mwy o ffilmiau Prydeinig ac arbenigol. Hefyd, noda'r Panel lwyddiant 'Orange Wednesdays' ac mae'n argymell y dylai arddangoswyr a sector ffilm annibynnol Prydain geisio nawdd er mwyn darparu slotiau brand rheolaidd i ffilmiau Prydeinig yn ystod oriau brig. 

Mae'r Panel hefyd yn nodi bod partneriaethau newydd yn cael eu sefydlu rhwng arddangoswyr a chynhyrchwyr, megis rhwng Vue a CinemaNX, ac mae'n annog y diwydiant i ymchwilio i'r mathau hyn o gydberthnasau uniongyrchol ymhellach, gyda'r nod o gynyddu cynulleidfaoedd ar gyfer ffilmiau Prydeinig annibynnol.

Ffenestri theatraidd
Tra'n cydnabod yr angen i ddiogelu'r flaenoriaeth a roddir i'r profiad theatraidd, mae'r Panel yn awyddus i sicrhau nad yw arloesedd yn y maes digidol - yn enwedig lle mae o bosibl yn hwyluso cynnig mwy o ffilmiau mewn ffyrdd gwahanol i gynulleidfa ehangach - yn cael ei gyfyngu'n ddiangen gan y ffenestr rhyddhau theatraidd. Yr her sy'n wynebu'r diwydiant yw canfod ffordd o weld rhyddhau ffilmiau ar bob llwyfan (yn achos ffilmiau Prydeinig annibynnol) yn rhan o'r dosbarthiad theatraidd traddodiadol, yn hytrach nag yn fygythiad canfyddedig iddo. 

Cred y Panel, er bod y ffenestr pedwar mis nodweddiadol yn briodol i ffilmiau mawr Hollywood ar hyn o bryd, nad yw hynny mor wir i ffilmiau annibynnol, llai sydd â chyllideb print a hysbysebu fwy cyfyngedig. Cymerwyd camau tuag at arloesedd yn y maes hwn gan gynnwys, er enghraifft, ryddhau Monsters (2010) gan Gareth Edwards drwy gyfrwng Fideo-ar-Alw yng Ngogledd America fis cyn ei rhyddhau mewn theatrau yn yr un diriogaeth. Mae'r fath arbrofi o fudd i ddefnyddwyr sy'n gwerthfawrogi cyfleustra a mynediad i adloniant ar eu telerau hwy fwyfwy, a gall hefyd helpu i gynyddu refeniw. 

Mae arbrofi gyda ffenestri yn fwy perthnasol i ffilmiau â chyllideb isel oherwydd maent yn llai amlwg yn y swyddfa docynnau ar y cyfan ac fe'u dangosir mewn theatrau am lai o amser yn gyffredinol. Drwy groesawu'r fath newid, byddai'r diwydiant yn galluogi cynulleidfaoedd i gael mynediad i ystod ehangach o ffilmiau, gan gynnwys y rhai na fyddent wedi cael eu chwarae'n ddigonol fel arall efallai, yn ogystal â meddu ar gyfrwng i brofi modelau busnesau newydd. 

14. Mae'r Panel yn argymell y dylai arddangoswyr a dosbarthwyr annibynnol drafod sut i gyflwyno newidiadau i arferion a chytundebau presennol o ran ffenestri theatraidd a thelerau arddangos eraill, er mwyn gwahaniaethu rhwng gwahanol fathau o ffilmiau, a chefnogi ffilmiau Prydeinig annibynnol yn arbennig.

Arfer da ymhlith gweithredwyr llai

Tynnodd yr ymatebion i'r ymgynghoriad sylw at y ffaith, mewn rhai ffyrdd, nad oes fawr ddim wedi newid i weithredwyr llai yn y sector ers i adroddiad gan KPMG gael ei gyhoeddi ar ran Cyngor Ffilm y DU yn 2002. Un maes lle mae tystiolaeth o hyn - er gwaethaf sawl enghraifft o arfer da - yw'r diffyg cydlyniaeth yn arferion gweithredol amrywiaeth gwahanol o arddangoswyr mewn ardaloedd trefol a gwledig. Yn aml, maent yn gweithio ar wahân i'w gilydd ac, o ganlyniad, ni all y gweithredwyr rannu gwybodaeth nac arbenigedd. Fel y noda'r Swyddfa Sinema Annibynnol yn ei chyflwyniad i'r Adolygiad, “There is no clear consensus on what constitutes good practice, both cultural and in a business sense. New forms of exhibition such as pop-up cinema are not clearly understood either in cultural or economic terms. We need the weaving together of what exists and a few radical ideas about building proper infrastructures which can work together and which can last both in urban and rural locations, for all kinds of audiences”.

Mae'r Panel yn croesawu'r alwad am “a well-informed, coherent national strategy for film exhibition, with support for risk-taking programming, [and] initiatives to educate and engage audiences.” Mae hefyd yn cydnabod manteision darparu gwasanaethau cynghori a ffordd o rannu arfer gorau - diwylliannol, economaidd a chymdeithasol - ymhlith gweithredwyr. Yn achos sinemâu cymunedol, dylai'r cymorth a roddir gynnwys cydgysylltu gwirfoddolwyr ac adnoddau amrywiol a leolir mewn ardaloedd gwahanol, tra i weithredwyr masnachol llai mae'r Adolygiad wedi nodi bod angen meithrin sgiliau, yn enwedig o ran modelau busnes newydd a chyfleoedd sy'n ymwneud â digideiddio'r diwydiant. Byddai rhaglen hyfforddi a datblygu proffesiynol gynhwysfawr yn meithrin gallu ac adnoddau mewn lleoliadau a gwyliau, gan arwain at fwy o drosiant, twf economaidd ac, yn arbennig, y gallu i drawsnewid cyfleoedd gwaith mewn ardaloedd gwledig.

15. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, gan weithio gyda'r Swyddfa Sinema Annibynnol a'r diwydiant, arwain y gwaith o wella a rhannu arfer gorau ymhlith arddangoswyr llai.

Recordio mewn sinemâu
Yn ôl amcangyfrifon y diwydiant, mae tua 90 y cant o gopïau anghyfreithlon o ffilmiau mewn fformat 35mm a digidol (sydd ar gael cyn eu rhyddhau'n swyddogol ar DVD) yn deillio o recordiadau anghyfreithlon mewn sinemâu. Mae'r Panel yn canmol gwaith arddangoswyr, sy'n gweithio'n agos â'r Ffederasiwn yn erbyn Dwyn Hawlfraint (FACT), i hyfforddi staff sinema ar sut i adnabod y rhai sy'n gwneud recordiadau o'r fath a gofyn iddynt adael. Serch hynny, mae'n dod yn fwyfwy anodd, oherwydd y nifer gynyddol o gynigion a natur soffistigedig cyfarpar, i atal recordiadau o'r fath. 

Er y bu erlyniadau llwyddiannus o dan Ddeddf Twyll 2006, mae rhanddeiliaid o fewn y diwydiant yn poeni bod y ddeddfwriaeth hon yn rhy gymhleth a bod yr heddlu yn cael eu rhwystro rhag arestio unigolion am fod y baich prawf yn gofyn am dystiolaeth glir bod yr unigolyn yn bwriadu gwneud elw masnachol. Mae'r Panel yn cytuno â chais hirsefydledig gan y diwydiant y dylai'r Llywodraeth gyflwyno deddfwriaeth benodol yn y maes hwn, fel sydd wedi digwydd mewn sawl tiriogaeth ffilm Ewropeaidd a rhyngwladol allweddol. Cred y Panel y byddai hyn yn gwneud negeseuon i'r cyhoedd a chamau gorfodi yn llawer mwy effeithiol.

16. Felly, mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth gyflwyno deddfwriaeth a fyddai'n ei gwneud yn drosedd recordio ffilmiau a ddangosir mewn sinemâu.

4.
Datblygu, Cynhyrchu, Dosbarthu ac Ariannu Cydfentrau

Ers mis Ebrill 2011, pan benodwyd y BFI yn brif asiantaeth ffilm y Llywodraeth, mae wedi cyflawni cylch gwaith llawer ehangach. Mae ganddo bellach rôl arwain strategol, mae'n Ddosbarthwr Loteri ar gyfer ffilm, ac mae'n cefnogi amrywiaeth o weithgareddau eraill a gyflawnwyd gan Gyngor Ffilm y DU gynt tra'n parhau â'i gyfrifoldebau am ddiwylliant, treftadaeth ac addysg ffilm.

Rhydd hyn gyfle i greu sefydliad sydd wedi'i integreiddio'n strategol, a mynd i'r afael ag anghysondeb rhaniad rhwng blaenoriaethau 'diwylliannol' a 'diwydiannol' sydd weithiau wedi rhwystro'r gwaith o gyflawni polisi ffilm cydlynol. Mewn oes ddigidol a gaiff ei llywio gan newid technolegol ymddengys fod rhaniad o'r fath yn fwyfwy anacronistig; er enghraifft, o ran materion megis dosbarthu, llythrennedd sy'n ymwneud â'r cyfryngau, addysg, sgiliau, hyfforddiant, ac archif a threftadaeth y genedl.

Bydd yn anodd cydbwyso anghenion ystod eang o randdeiliaid, ac mewn byd sy'n newid yn gyflym rhaid bod gan y BFI yr hyblygrwydd i ymateb i anghenion newidiol cynulleidfaoedd, y diwydiant a diwylliant ffilm. Mae'r Panel wedi dod i'r casgliad y dylai'r BFI, lle bynnag y bo'n bosibl, osgoi creu gormod o 'silos' sefydliadol er mwyn helpu i sicrhau y gall feddwl mewn ffordd integredig o'r fath. Mae hefyd angen i'r BFI ddatblygu diwylliant sefydliadol hyblyg a all ymateb i anghenion allanol newidiol.

17. Mae'r Panel yn argymell y dylai arian y BFI ar gyfer ffilm gael ei gydbwyso'n fras rhwng gweithgareddau gwneud a dosbarthu ffilmiau (datblygu, cynhyrchu, print a hysbysebu) a gweithgareddau sy'n ymwneud â diwylliant ffilm (datblygu cynulleidfaoedd, addysg a hyfforddiant ffilm, allforio ffilmiau, dysgu gydol oes, archif a threftadaeth, gweithgarwch yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau, ymchwil economaidd diwylliannol a pholisi); ac mae hefyd yn argymell, o fewn y ddau gategori bras, y dylai'r BFI gael cymaint o hyblygrwydd â phosibl i ymateb i anghenion cynulleidfaoedd, y diwydiant ffilm a diwylliant ffilm.

Datblygu
Mae'r Panel wedi ystyried safbwyntiau a awgrymai y dylai'r BFI gael ffrwd ariannu ar wahân ar gyfer datblygu ffilm. Nid yw'r BFI yn ddefnyddiwr (yn wahanol i arianwyr cyhoeddus eraill ffilm megis canghennau cynhyrchu'r darlledwyr sy'n cyflenwi eu sianelau), ac awgrymwyd bod risg y gall y prosiectau a gefnogir fod yn llai amrywiol os mai un math o chwaeth sy'n gwneud y penderfyniadau datblygu a chynhyrchu. 

Rhaid i ni gydbwyso'r safbwyntiau hyn â thystiolaeth bod Cronfa Ddatblygu nad yw'n gysylltiedig â chyd-destun cyffredinol penderfyniadau cynhyrchu yn peri'r risg o roi pwyslais ar weithgarwch datblygu yn unig, na fydd yn y pen draw efallai yn helpu i lywio prosiectau ymhellach tuag at gynhyrchu, oherwydd, ymhlith ffactorau eraill, nid oes gan y DU farchnad sylweddol ar gyfer sgriptiau tybiannol.

Mae'r Adolygiad wedi pwyso a mesur ac wedi dod i'r casgliad mai mantais un gronfa integredig yw ei bod yn caniatáu mwy o hyblygrwydd ac yn helpu ffilmiau i esblygu'n gyfannol yn ystod eu cylchoedd bywyd. Mae hefyd yn caniatáu mwy o le i hyrwyddo prosiectau; er enghraifft, gall y rheini sy'n gweithio i gronfa integredig helpu i ddod o hyd i bartneriaid cynhyrchu ac ariannu, hyd yn oed os yw'n anochel y gwneir llai o ddyfarniadau cynhyrchu na dyfarniadau datblygu. Felly, nid ydym yn argymell gwahanu cronfa ar gyfer datblygu'n benodol, er ein bod yn rhagweld y rhoddir llawer o gymorth ariannol i'r maes hwnnw.

Fodd bynnag, mae'r Panel yn cydnabod y peryglon sydd ynghlwm wrth chwaeth un deiliad yn rhagddominyddu (neu hyd yn oed y canfyddiad bod hyn yn digwydd) a chred ei bod yn bwysig i'r BFI adlewyrchu lluosogrwydd gwirioneddol o ran gwneud penderfyniadau er budd cynulleidfaoedd. 

18. Mae'r Panel yn argymell bod y BFI yn gwneud yn siŵr bod system dryloyw ac atebol ar waith i sicrhau lluosogrwydd chwaeth ymhlith deiliaid cronfeydd, yn enwedig o ran cyllid datblygu a chynhyrchu.

Mae'r Adolygiad wedi ystyried llechi ariannu (h.y. sgriptiau lluosog) yn ogystal â phrosiectau unigol, a hefyd faint o ymreolaeth sydd gan gynhyrchwyr wrth wneud penderfyniadau datblygu.

Mae'r gallu i ddatblygu sawl sgript ar yr un pryd yn grymuso cynhyrchwyr ac yn eu gwneud yn fwy deniadol i dalent. Roedd cynllun Gwobrau Gweledigaeth Cyngor Ffilm y DU yn cynnig y fath allu, er ar raddfa fach, ac roedd hefyd yn rhoi cryn ymreolaeth i gynhyrchwyr oherwydd gallent gefnogi eu dyfarniadau creadigol a masnachol eu hunain yn hytrach na chael dyfarniad deiliad.

Mae tystiolaeth galonogol o lwyddiant y cynllun Gwobrau Gweledigaeth hyd yma, ac awgrymwn ei fod yn sail dda i adeiladu arno. Argymhellwn y dylai llwyddiant y cynllun gael ei werthuso'n drylwyr er mwyn llywio parhad cynllun datblygu tebyg ac o bosibl ei ehangu.

19. Noda'r Panel lwyddiant y Gwobrau Gweledigaeth (ar raddfa fach) ym maes arian datblygu, a oedd yn cynnig cryn ymreolaeth i gynhyrchwyr, ac mae'n argymell y dylai'r BFI barhau â chynllun tebyg (neu ei ehangu).

Cymorth cyhoeddus i ffilmiau annibynnol yn y DU
Caiff llawer o'r ffilmiau annibynnol mwyaf llwyddiannus yn y DU arian Loteri a/neu gymorth gan ddarlledwr cyhoeddus, yn ogystal â rhyddhad trethi ar gyfer ffilmiau ar gyllideb isel yn y DU. Heb y cymorth hwn byddent naill ai ddim yn cael eu gwneud o gwbl, neu byddai eu cyllidebau yn llawer is, ac o ansawdd is hefyd fwy na thebyg. O'r naw ffilm annibynnol fwyaf llwyddiannus yn y DU rhwng mis Ionawr 2009 a mis Mehefin 2011, roedd pedair wedi cael arian Loteri, roedd dwy yn perthyn i'r BBC ac roedd un yn perthyn i Film4. Cafodd pob un ryddhad trethi ar gyfer ffilmiau yn y DU.

Teitl				Blwyddyn Ryddhau	Swyddfa Docynnau'r DU £m	Cymorth Cyhoeddus
The King’s Speech 		2011 			45.4 			UKFC
Slumdog Millionaire 		2009 			31.7 			Film4
StreetDance 3D 		2010 			11.6 			UKFC, BBC
St Trinian’s 2: The Legend 
of Fritton’s Gold			2009 			7.1			Cafodd y ffilm St Trinian's 
gyntaf gymorth gan UKFC
Nativity				 2009 			5.2 			Screen West 
										Midlands, BBC
The Young Victoria 		2009 			5.1
Planet 51 			2009 			4.9
Harry Brown 			2009	 		4.6 			UKFC
Kick-Ass			 2010 			4.1

Ffynhonnell: UKFC Statistical Yearbook a BFI Statistical Yearbook; IMDb.

Dylai un o'r prif egwyddorion sy'n sail i arian Loteri yn y dyfodol fod yn seiliedig ar wobrwyo llwyddiant a grymuso ymarferwyr o ran budd hirdymor cynulleidfaoedd. Hoffai'r Panel weld yr egwyddor hon yn cael ei gweithredu mewn perthynas ag arian datblygu. Cynigiwn y dylai hyn olygu ailgylchu cronfeydd datblygu BFI a ddychwelir yn ôl i gwmnïau sydd wedi defnyddio'r arian yn llwyddiannus i'w ailfuddsoddi yn eu gweithgarwch datblygu yn y dyfodol. 

Rhydd hyn fwy o ymreolaeth o ran gwneud penderfyniadau datblygu i'r cwmnïau cynhyrchu hynny.

20. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gyflwyno system ariannu sy'n ei gwneud yn bosibl i ailgylchu arian datblygu a ddychwelir yn llwyddiannus yn ôl i gwmnïau a gafodd y llwyddiant hwnnw, i'w ailfuddsoddi mewn gweithgarwch datblygu pellach.

Mae'r Adolygiad wedi nodi dau faes sy'n haeddu sylw arbennig o ran datblygu: ffilmiau wedi'u hanimeiddio 
a ffilmiau i deuluoedd a phlant.

Mae'r Panel yn cydnabod gwerth sector animeiddio'r DU a'r gyfran gymharol uchel o'r farchnad sydd gan ffilmiau wedi'u hanimeiddio yn swyddfa docynnau'r DU - 19 y cant yn 2010. Mae'r sector mewn sefyllfa dda i dyfu oherwydd y cyfleoedd i arloesi a gynigir gan dechnoleg ddigidol a threftadaeth adrodd stori gref y DU. Mae potensial mawr i drawsgroesi hefyd rhwng y sector animeiddio a sectorau ôl-gynhyrchu, VFX a gemau'r DU.

Mae angen i ffilmiau wedi'u hanimeiddio gynnwys elfennau pwrpasol yn eu prosesau datblygu nas rhennir gan ffilmiau gweithredu byw; yn ogystal â sgript, mae angen i ffilmiau wedi'u hanimeiddio gynnwys cynlluniau, peilot, ac animatig llawn. Hefyd, oherwydd yr elfennau hyn a natur animeiddio ei hun, mae'r amserlen ddatblygu yn wahanol i'r un ar gyfer ffilmiau gweithredu byw. 

Rydym hefyd yn cydnabod bod y cylch datblygu hir a chyfraddau cynhyrchu isel yn golygu ei bod yn anodd i gwmnïau animeiddio feithrin cydberthnasau parhaus â dosbarthwyr ac asiantau gwerthu. Gallai'r BFI chwarae rhan weithredol yn y gwaith o helpu i feithrin cydberthnasau o'r fath fel rhan o ffocws cynyddol ar y sector animeiddio.

Cydnabyddwn ei bod yn bwysig i'r BFI fod yn hyblyg ac ymateb i anghenion datblygu ac amserlenni penodol ffilmiau wedi'u hanimeiddio.

21. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ganiatáu ar gyfer arian datblygu sy'n cydnabod yr heriau unigryw sy'n wynebu'r maes datblygu ffilmiau wedi'u hanimeiddio.

Mae'r Panel hefyd yn cydnabod y gall fod yn bosibl nad yw ffilmiau annibynnol Prydeinig ar gyfer plant a theuluoedd yn cael eu cynrychioli'n ddigonol. Rhwng 2008 a 2010, roedd y ffilmiau teuluol a ddosbarthwyd i sinemâu yn cyfrif am 14 y cant o'r holl ffilmiau stiwdio mawr a ryddhawyd a 31 y cant o refeniw stiwdio yn y DU. Yn yr un cyfnod, dim ond 2 y cant o'r ffilmiau a ryddhawyd yn y sector annibynnol Prydeinig oedd yn ffilmiau teuluol ac roeddent yn cyfrif am 8 y cant o refeniw gros.

Mae'r Panel o'r farn bod cryn botensial am dwf ffilmiau teuluol yn y DU, o ystyried ein treftadaeth lenyddol ac adrodd stori.

22. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gefnogi'r gwaith o ddatblygu a chynhyrchu ffilmiau teuluol Prydeinig annibynnol i blant a'u rhieni neu eu gofalwyr. 

Ffynonellau buddsoddi ar gyfer cynhyrchu ffilmiau yn y DU
Caiff ffilm annibynnol nodweddiadol yn y DU fuddsoddiad o sawl ffynhonnell: ecwiti, arian Loteri, rhyddhad trethi ar gyfer ffilm, cyn werthiannau, dosbarthu, teledu, benthyciadau banc ac ati. Drwy wneud hyn, mae buddsoddwyr yn rhannu'r risg rhwng nifer o ffilmiau yn hytrach na buddsoddi pob ceiniog mewn un neu ddau gynhyrchiad bob blwyddyn. Mae'r buddsoddwr yn gobeithio y bydd y colledion a wneir ar y rhan fwyaf o ffilmiau yn cael eu gwrthbwyso gan yr elw o ambell i lwyddiant sy'n talu ar ei ganfed. Dengys y siart sut y dyrannwyd arian i ffilmiau annibynnol yn y DU a gafodd gymorth grant ar ffurf arian Loteri gan Gyngor Ffilm y DU yn 2009:

Ffynonellau ariannu ar gyfer ffilmiau UKFC, 2009

Ffynhonnell ariannu 			% y cyfanswm
1 Treth Anstatudol 				1
2 Credyd Treth Ffilm 				13
3 Cenedlaethol a Rhanbarthol y DU 		1
4 Arian Loteri UKFC 				18
5 Gwladwriaeth yr UE 				4
6 Gwladwriaeth Arall 				1
7 Trwydded Ddarlledu 				4	
8 Ecwiti Darlledu	 			8
9 Ecwiti Arall 					5
10 Banc 					10
11 Taliad Dosbarthu Ymlaen Llaw gan Fanciau 	15
12 Dosbarthu 					20

Ffynhonnell: Bwrdd UKFC (2009).

Dosbarthu a chynhyrchu annibynnol: camu'n nes at y gynulleidfa
Mae'r Adolygiad hwn wedi clywed cryn dipyn o dystiolaeth ac wedi ystyried llawer o gyflwyniadau gan ddosbarthwyr a chynhyrchwyr. Dros y blynyddoedd diwethaf, mae'r maes hwn o bolisi ffilm wedi cael ei lywio gan b'un a ddylai diwydiant y DU gael ei arwain gan yr elfen ddosbarthu neu'r elfen gynhyrchu, gan awgrymu bod y ddau beth yn annibynnol ar ei gilydd. Ni fu'r fath begynnu o gymorth.

Rydym wedi clywed tystiolaeth bod llawer o broblemau'r diwydiant ffilm annibynnol yn y DU yn deillio o natur anghydnaws buddiannau rhwng cynhyrchu a dosbarthu, yn enwedig am nad yw'r sectorau wedi'u hintegreiddio. Mae cynhyrchwyr a dosbarthwyr yn aml wedi trin y rhyngweithio rhyngddynt fel gêm swm sero, lle mae enillion y naill barti yn cyfateb i golledion y llall. Mae'r anghydnawsedd hwn yn rhwystr i ddiwydiant integredig mwy llwyddiannus ac mae'n atal cynulleidfaoedd rhag cael mynediad i ystod ehangach o ffilmiau. 

Yn hytrach nag ystyried bod un sector yn cael blaenoriaeth dros y llall, mae'r Adolygiad yn awgrymu llwybr sy'n cydnabod yr anawsterau penodol a wynebir gan ddosbarthwyr a chynhyrchwyr annibynnol mewn perthynas â ffilmiau Prydeinig ac annibynnol. 

Rhaid i ddosbarthwyr annibynnol gystadlu am gyfran fechan o'r swyddfa docynnau ddomestig (20 y cant) ac nid oes ganddynt bŵer taro bargen stiwdios mawr yr UD. Maent hefyd yn wynebu anawsterau penodol o ran y Ffi Print Rhithwir (a drafodir gan yr Adolygiad mewn man arall) ac maent wedi dadlau eu bod yn wynebu anawsterau i gael mynediad i BSkyB, sef prif lwyfan talu-wrth-wylio'r DU. Maent hefyd yn poeni bod profiad dosbarthu yn aros ym mhrosesau gwneud penderfyniadau'r BFI.
 
Mae cynhyrchwyr annibynnol yn dal i wynebu problemau strwythurol hanesyddol o ran eu hanallu i gadw cyfran ariannol ystyrlon yn eu ffilmiau a denu buddsoddiad i'w cwmnïau. Mae hyn yn cyfyngu ar eu gallu i gynnig ystod ehangach o ffilmiau i'w cynulleidfaoedd. 

Mae'r Panel am annog a chymell dosbarthwyr a chynhyrchwyr i gydweithio i geisio trosi ein llwyddiant creadigol diamheuaeth gyda chynulleidfaoedd yn fusnesau mwy llewyrchus a all dyfu. Drwy wneud hynny, efallai y byddant mewn gwell sefyllfa i achub ar y cyfleoedd a gynigir gan dechnoleg ddigidol.

Hoffem felly awgrymu rhai egwyddorion newydd sydd, drwy adeiladu ar wersi o fentrau polisi blaenorol, yn ceisio osgoi annog creu cynghreiriau artiffisial.

Awgrymwn y dylai'r BFI geisio cyflawni newid sylweddol yn y ffordd y mae polisi cyhoeddus yn gweithredu, er mwyn annog cysoni meysydd cynhyrchu a dosbarthu'n strategol er budd y dewis a'r amrywiaeth o ffilmiau sydd ar gael i gynulleidfaoedd. Dylai'r ymagwedd hon tuag at bolisi cyhoeddus gael ei hategu gan bedair thema: cydfuddiannau, partneriaeth, cydweithredu a arweinir gan y diwydiant a gwobrwyo llwyddiant. 

a) Cydfuddiannau
Mewn diwydiant darniog, prin y bu buddiannau masnachol cynhyrchwyr a dosbarthwyr (a sectorau eraill megis cwmnïau gwerthu) yn gyson. Yn wir, bu tensiwn neu hyd yn oed wrthwynebu ynghlwm wrth eu buddiannau'n aml.

Am fod dosbarthwyr, yn ddealladwy, yn sicrhau'r gwerth mwyaf o ffilm, mae cynhyrchwyr yn aml yn disgwyl na chânt fawr ddim refeniw, os o gwbl, o'i hyrwyddo'n fasnachol. O ganlyniad, bydd gan gynhyrchwyr yn aml fodel busnes seiliedig ar ffi a all ganolbwyntio'n ormodol ar ariannu cyllideb, yn hytrach na chanolbwyntio ar yr achos busnes cyffredinol ar gyfer prosiect unigol.

Fodd bynnag, os yw cynhyrchwyr a dosbarthwyr yn nodi ac yn adeiladu ar eu cydfuddiannau, gallai'r ddau barti elwa ar yr un pryd. Y brif egwyddor sy'n sail i'n hymagwedd newydd yw defnyddio elfennau o arian Loteri i helpu i uno buddiannau cynhyrchu a dosbarthu annibynnol yn y DU er budd yr amrywiaeth o ffilmiau a gynigir i gynulleidfaoedd ledled y DU.

b) Partneriaeth
Mae natur ddarniog y diwydiant wedi arwain at beidio â chyfnewid gwybodaeth a dealltwriaeth yn gyffredinol rhwng y sectorau hyn; gall model busnes y naill sector yn aml ymddangos yn annelwig i'r llall.

I lawer o gynhyrchwyr, gall y busnes dosbarthu ymddangos fel petai wedi'i nodweddu gan strwythurau refeniw cymhleth yr ymddengys eu bod yn dwyn y rhan fwyaf o fanteision llwyddiant; ym marn llawer o ddosbarthwyr, mae rhai cynhyrchwyr yn ymddangos yn ddigyswllt oddi wrth y farchnad, ac yn methu â deall dynameg dosbarthu na'r hafaliad risg/budd sy'n sail i benderfyniadau masnachol.

Petai arian cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio i annog cwmnïau dosbarthu a chynhyrchu i fynd ati i ariannu a dosbarthu rhai prosiectau fel partneriaid cyfartal, gan sefydlu cydfentrau yn seiliedig ar dryloywder, byddai eu buddiannau ariannol yn gyson â'i gilydd a gellid cyfnewid gwybodaeth fasnachol werthfawr er budd hirdymor ehangach y diwydiant. Byddai gwell dealltwriaeth o heriau'r naill sector a'r llall yn helpu i ennyn cydymddiriedaeth a gallai cydberthnasau tymor hwy rhwng sectorau hefyd ddeillio o'r cydfentrau cychwynnol hyn. Byddai hyn yn helpu nifer fwy o ffilmiau Prydeinig ac arbenigol i gysylltu â chynulleidfaoedd.

c) Cydweithredu a arweinir gan y diwydiant
Mewn ymgais i gysoni'r sectorau hyn yn strategol, mae meysydd polisi wedi tueddu i ganolbwyntio ar geisio cynllunio a gweithredu atebion strwythurol yn seiliedig ar ddull gweithredu 'o'r bôn i'r brig' fel y mae wedi ymddangos yn aml.

Gweithiodd y Panel gyda grŵp traws-sectoraidd o ddosbarthwyr a chynhyrchwyr annibynnol mewn ymgais i gydweithredu'n agosach ar ddiffinio'r problemau hyn. Y man cychwyn oedd nodi rhwystrau presennol yn y gwaith o ariannu a dosbarthu ffilmiau Prydeinig, ac yna wneud argymhellion ar sut y gallai polisi cyhoeddus eu targedu'n uniongyrchol. Roedd y dull gweithredu hwn 'o'r bôn i'r brig', gan weithio gyda graean arferion y diwydiant.

Mae'r grŵp hwn wedi cynnig modelau cychwynnol a allai weithio yn ei farn ef ac y gall eu cefnogi. Yn nhermau polisi cyhoeddus, gallai fod yn fwy manteisiol yn strategol i gefnogi mentrau cydweithredu mwy organig, a arweinir gan y diwydiant yn hytrach na chynllunio ateb 'o'r brig i'r bôn': defnyddio arian cyhoeddus i rymuso ymarferwyr i brofi eu syniadau eu hunain.

Grymuso diwydiant ffilm Prydain
Mae cost ryddhau (printiau, hysbysebu a hyrwyddo) ffilm a gaiff ei rhyddhau'n eang yn y DU (bar tywyll) dros ddwywaith cyllideb gynhyrchu ganol ffilm ddomestig yn y DU (bar golau). Er mwyn cystadlu â grym Hollywood, mae angen cymorth ariannol priodol ar gynhyrchwyr a dosbarthwyr Prydeinig, megis yr hyn a roddir gan grantiau cynhyrchu a dosbarthu'r Loteri Genedlaethol. Mae angen i sinemâu annibynnol gael cymorth hefyd i uwchraddio eu cyfleusterau a chadw gofod sgrîn ar gyfer ffilmiau annibynnol Prydeinig.

Cost ryddhau ffilm a gaiff ei rhyddhau'n eang yn y DU o gymharu â chyllideb ganol ffilm ddomestig yn y DU

2006 	2007 	2008 	2009 	2010
Cost Ryddhau Ffilm a gaiff ei Rhyddhau'n Eang yn y DU (£m) 	3.72 	3.91 	3.95 	3.4 	2.65	£m
Cyllideb Ganol Ffilm Ddomestig yn y DU (£m) 			1.6 	1.2 	1.6 	1.4 	1.2	£m

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, tt. 81 a 150; UKFC Statistical Yearbook 2008, t. 65; UKFC Statistical Yearbook 2006/07, t. 77.

Mae 'ffilm a gaiff ei rhyddhau'n eang' yn cyfeirio at ffilm a gaiff ei rhyddhau ar 500+ o sgriniau yn y DU. Mae 'cost ryddhau' yn cyfeirio at gost printio, hysbysebu a hyrwyddo'r ffilm.

O ganlyniad i gydgyfeirio digidol, mae modelau busnes yn newid yn gyflym iawn a bydd dull o gydweithio a arweinir gan y diwydiant yn sicrhau bod y newidiadau hyn yn cael eu hadlewyrchu mewn polisïau yn y dyfodol. Y risg yw bod asiantaethau cyhoeddus eu hunain yn llai agos i'r wyneb a gellir dadlau nad ydynt mor ymwybodol o raddau ac effaith newidiadau sy'n digwydd mor gyflym â'r rheini sy'n rhan o'r diwydiant.

Awgrymwn y gallai'r BFI ddangos arweinyddiaeth drwy gefnogi a helpu i gydgysylltu'r fath gydweithio strategol.

I fod yn glir, nid yw hyn yn awgrymu unrhyw lacio o ran atebolrwydd unrhyw asiantaeth gyhoeddus am wario arian. Mewn mannau eraill, cynigiwn y dylid manylu ar bolisi a fframwaith gwerthuso sylfaenol, fel y gallwn ddysgu mwy am yr hyn sy'n gweithio a gwella ymyriadau polisi yn y dyfodol.

ch) Gwobrwyo llwyddiant a grymuso ymarferwyr
Argymhellwn y dylid dilyn egwyddor sy'n gwobrwyo ffilmiau sy'n llwyddiannus gyda chynulleidfaoedd, grymuso ymarferwyr mewn modd busnes a darparu cymhelliant i gyflawni llwyddiant. 

Ariannu Printiau a Hysbysebu (PaH)
Mae'r Panel yn cydnabod effeithiolrwydd a phwysigrwydd arian Loteri PaH, yr ystyrir yn eang ei fod wedi llwyddo i gyflawni ei amcanion o ran ehangu cwmpas ac amrywiaeth ffilmiau sydd ar gael i gynulleidfaoedd yn y DU.

Mae wedi bod yn hynod werthfawr o ran helpu dosbarthwyr llai sy'n ymdrin â chynnyrch arbenigol a sinema'r byd i gysylltu eu ffilmiau â chynulleidfaoedd. Mae'n amlwg bod parhad yr arian PaH hwn er budd cynulleidfaoedd, dosbarthwyr, cynhyrchwyr a rhanddeiliaid eraill. Anogwn y BFI i barhau â'r arian PaH hwn fel blaenoriaeth, a chroesawn y cyhoeddiad diweddar fod £1m o arian trosiannol ychwanegol ar gael yn ystod y flwyddyn ariannol gyfredol.

Cydfentro: cysoni dosbarthu a chynhyrchu

Yn strwythurol, gellir dadlau nad yw gwahanu cymorth cyhoeddus yn arian cynhyrchu ac arian dosbarthu a marchnata wedi annog y sectorau cynhyrchu a dosbarthu i gydweithio'n agosach.

I gynhyrchwyr, mae sicrhau pris hyfyw ar gyfer yr hawliau dosbarthu yn eu marchnad ddomestig wedi bod yn broblem fawr ers amser hir. Ym marn dosbarthwyr, mae'r costau sydd ynghlwm wrth gyrraedd cynulleidfaoedd yn anghymesur o uchel, yn enwedig o ystyried y gyfran fechan o'r farchnad sydd gan ffilmiau Prydeinig. Ystyrir bod pris caffael ffilmiau Prydeinig ar y cam sgriptio yn risg fawr.

Bwriedir i'n cynnig newydd gymell dosbarthwyr a chynhyrchwyr i ffurfio mentrau ar y cyd yn seiliedig ar ffilmiau unigol. 

Byddai arian Loteri yn cael ei ddefnyddio i gymell dosbarthwyr i fuddsoddi mewn ffilmiau Prydeinig drwy leihau eu hamlygiad ariannol ar y cam caffael ac i gymell cynhyrchwyr i gyflwyno manwl gywirdeb ac arbenigedd dosbarthu ar y cam ariannu, yn gyfnewid am gyfran decach o refeniw. 

Mae'r risg i'r dosbarthwr yn cael ei lleihau a daw'r cynhyrchydd yn bartner o ran dosbarthu'r ffilm yn y DU, felly caiff y manteision posibl eu gwella i'r ddwy ochr. Byddai buddiannau'r cynhyrchydd a'r dosbarthwr yn fwy cyson oherwydd byddent yn bartneriaid 50/50 o ran rhyddhau'r ffilm.

Yn fras, byddai system yn cael ei chreu i'w gwneud yn bosibl i fuddsoddi arian Loteri mewn ffilm fel 50 y cant o leiafswm gwarant y dosbarthwr yn y DU, gan gynrychioli buddsoddiad ar ran y cynhyrchydd. Yn gyfnewid am rannu'r risg ddosbarthu, byddai'r dosbarthwr yn caniatáu i 50 y cant o'i refeniw net gael ei dal mewn ymddiriedolaeth gan y BFI i'w hailfuddsoddi gan y cynhyrchydd mewn ffilmiau i ddod. Bwriedir i hyn fodoli ochr yn ochr â chytundeb dosbarthu traddodiadol o ran cyfrifyddu i fuddsoddwyr eraill.

Cyfran o'r farchnad dosbarthwyr
Y prif ddosbarthwyr ffilm yn y DU yw stiwdios yr UD. Yn 2010, roedd eu cyfran gyfunol o'r farchnad yn 80.1%, o 151 o ffilmiau a ryddhawyd. Cymerodd y pedwar prif ddosbarthwr annibynnol 13.7% o refeniw o 86 o ffilmiau. 

Roedd gan yr 88 o ddosbarthwyr eraill, gyda 379 o ffilmiau wedi'u rhyddhau, 6.3% o'r farchnad.

Cyfran dosbarthwyr o'r swyddfa docynnau, y DU a Gweriniaeth Iwerddon, 2010

Dosbarthwr			Cyfran o'r farchnad %	Ffilmiau a ryddhawyd yn 2010	Ffigur gros y swyddfa docynnau (£m)
Warner Bros 			18.3 			31 			203.7
20th Century Fox 		15.9 			28 			177.1
Paramount 			14.8 			31 			164.0
Walt Disney 			14.0 			18 			155.3
Universal 			10.2 			21 			113.9
Sony Pictures 			6.9 			22 			76.6
eOne Films 			5.5 			18 			61.1
Lions Gate 			3.5 			16 			38.6
Entertainment 			2.5 			15 			27.3
Optimum 			2.2 			37 			24.1
Is-gyfanswm 			93.7 			237 			1,041.6
Eraill (88 o ddosbarthwyr)	6.3 			379 			69.7		
Cyfanswm 			100.0 			616 			1,111.3	

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t.77.

Byddai angen i gynllun ariannu o'r fath gael ei gynllunio'n ofalus iawn. Argymhellwn y dylai Gweithgor trawsddiwydiant a arweinir gan y BFI gael ei sefydlu i ystyried yr awgrym yn fanwl a chynllunio dull gweithredu ymarferol. 

23. Er mwyn annog cynhyrchwyr a dosbarthwyr i gydweithio o gamau cychwynnol ariannu ffilm, mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI greu arian Loteri ar gyfer Cydfentrau a fydd ar gael i bartneriaethau rhwng cynhyrchwyr a dosbarthwyr.

Profi'r farchnad
Mewn model integredig neu gynhyrchu stiwdio, mae'n arfer cyffredin i brofi rhai mathau o ffilmiau cyn eu cwblhau; gall gwelliannau neu addasiadau bach i'r ffilm ar ei ffurf derfynol wneud gwahaniaethau mawr i lwyddiant ffilm gyda chynulleidfaoedd. Gall sgrinio prawf hefyd helpu i nodi'r strategaethau marchnata gorau. O ganlyniad i'n model ariannu darniog, mae'r dull defnyddiol hwn o gysylltu ffilm â'i chynulleidfa yn aml yn syrthio i'r gwagle rhwng cost gynhyrchu a chost ddosbarthu. Nid yw'r fath brofi yn addas ar gyfer pob math o ffilm, ond lle y bo'n briodol, awgrymwn ei bod yn aml yn gallu bod yn wastraff arian peidio â phrofi ffilm gyda chynulleidfa gan fod y costau mor fach o gymharu â'r gyllideb gyffredinol.

24. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI annog profi'r farchnad (sgrinio prawf ac ymchwil gynulleidfa) lle y bo'n briodol ac y dylai hyn gael ei ariannu gan gynnydd bach mewn dyfarniadau Loteri unigol.

Cynhyrchwyr annibynnol: ariannu ac adennill
Nododd yr adroddiad A Bigger Picture a gyhoeddwyd gan y Grŵp Adolygu Polisi Ffilm yn 1998 fod sector cynhyrchu'r DU yn ddarniog a'i fod at ei gilydd yn llawn endidau unigol gwan, nas defnyddiwyd yn ddigonol, a oedd yn cynnwys 'diwydiant cartref'.

Er gwaethaf llwyddiannau ffilmiau unigol, ni chyflawnwyd y nod strategol o sicrhau twf mwy parhaus ym mhob rhan o'r sector eto. Mae'r her hon hyd yn oed yn fwy mewn oes ddigidol lle mae gwerth cyffredinol y farchnad ffilm yn y DU wedi bod yn gostwng.

Nid yw'r model busnes traddodiadol ar gyfer cwmnïau cynhyrchu ffilm yn y DU yn effeithlon yn economaidd ac mae'n ddiffygiol yn strwythurol am ei fod yn rhwystro buddsoddwyr yn hytrach na'u denu, heblaw am fesul prosiect penodol.

Yn nodweddiadol, mae cwmnïau cynhyrchu ffilm yn y DU yn weithrediadau unigol a'u hunig arian cyfred gwirioneddol yw mynediad i dalent gwneud ffilm a reolir gan y cynhyrchydd film unigol. Nid oes gan y mwyafrif llethol o gwmnïau cynhyrchu fynediad i fuddsoddiad cyfalaf ac ni allant ddibynnu ar unrhyw ffrydiau refeniw cyson na dibynadwy. O ganlyniad, maent yn gweithredu fesul prosiect yn hytrach na gallu lledaenu a rheoli'r risg a'r budd rhwng amrywiaeth o ffilmiau.

Hefyd, wrth drin a thrafod hawliau eiddo deallusol ffilm, ni all cynhyrchwyr annibynnol gadw na throsoli'r gwerth eiddo deallusol hwnnw gan nad oes ganddynt unrhyw arian risg i'w fuddsoddi mewn cynhyrchu eu hunain. O ganlyniad, bydd arianwyr y ffilm fel arfer yn sicrhau mai iddynt hwy yr aiff unrhyw elw ariannol sylweddol ac nid i'r cwmni cynhyrchu. 

Mae cynhyrchwyr (ac felly'n fynych gyfarwyddwyr ac awduron sydd mewn contract â hwy) yn aml heb gyfran ariannol ystyrlon yn llwyddiant eu ffilmiau ac, o ganlyniad, ni chânt eu cymell yn llawn i gysylltu â darpar gynulleidfa'r ffilm.

I gwblhau'r cylch cythraul, mae'r ffaith nad oes unrhyw debygolrwydd o gael budd ariannol yn golygu na all y cynhyrchydd fuddsoddi yn y gwaith o ddatblygu neu gynhyrchu ei ffilm nesaf heb fod yn atebol i drydydd partïon, sydd yna'n dechrau ar y broses o gaffael enillion ariannol prosiect nesaf y cynhyrchydd unwaith eto. 

Un o ganlyniadau hyn oll yw bod cynhyrchwyr annibynnol yn y DU yn ddibynnol iawn ar arian cyhoeddus, gan eu bod yn aml yn ei chael yn amhosibl denu buddsoddiad i gwmnïau yn hytrach na phrosiectau unigol. 

Mae'r ddibyniaeth ar yr arian cyhoeddus a ddarperir gan y Loteri, BBC Films a Film4 yn cael ei hadlewyrchu yn y ffaith, rhwng 2005 a 2010:

•	O'r holl ffilmiau domestig yn y DU a gynhyrchwyd, cafodd 28 y cant ar gyfartaledd arian cynhyrchu gan y Loteri. 
•	O'r holl ffilmiau domestig a gafodd eu rhyddhau mewn sinemâu yn y DU, cafodd 48 y cant arian gan y Loteri, BBC Films neu Film4.
•	O'r holl ffilmiau a ariannwyd gyda buddsoddiad gan BBC Films neu Film4, cafodd 72 y cant fuddsoddiad Loteri hefyd.

Clywsom dystiolaeth fod llai byth o ffynonellau o gyllid masnachol ar gael bellach nag ar unrhyw adeg dros yr ychydig ddegawdau diwethaf, ac nad yw newydd-ddyfodiaid yn cael eu hannog i ymuno â'r diwydiant.
Nod yr Adolygiad yw lleihau'r ddibyniaeth gyffredinol ar arian cyhoeddus ac annog cynhyrchwyr i ddenu mwy o fuddsoddiad i'w busnesau; golyga hyn geisio ffyrdd o sicrhau y gall cynhyrchwyr a gwneuthurwyr ffilm gadw neu gaffael mwy o gyfran ariannol yn eu ffilmiau gan esgor ar lif mwy cyson o ffilmiau diwylliannol Brydeinig sydd wrth fodd cynulleidfaoedd yn y pen draw. Mae ein hargymhellion hefyd yn anelu at roi mwy o ymreolaeth i gynhyrchwyr ffilmiau sy'n llwyddiannus gyda chynulleidfaoedd o ran y ffordd y caiff arian cyhoeddus a adenillwyd ei ailfuddsoddi, fel y gellid ei ddefnyddio mewn ffordd fwy entrepreneuraidd.

I'r perwyl hwn, mae'r Panel yn croesawu arferion presennol BBC Films, Film4 a'r BFI sy'n gwneud y gorau o'r Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau er budd sector ffilm annibynnol y DU drwy hyrwyddo adennill y Rhyddhad fel ecwiti'r cynhyrchydd.
 Nodwn fod BBC Films a Film4 yn awgrymu mai'r ffordd fwyaf effeithiol o gefnogi'r sector annibynnol fyddai i'r Llywodraeth ardystio'r fath weithdrefn. 

Yn unol â pholisi presennol y BFI, cefnogir adennill y Rhyddhad fel ecwiti'r cynhyrchydd lle y bo modd. Lle nad oes modd gwneud hynny, mae'r BFI yn darparu coridor ecwiti cynhyrchydd (PEC) gwerth 37.5 y cant (cyfradd gyfunol) yn yr ecwiti a gaiff ei adennill ganddo. 

25. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r arfer presennol lle mae'r BFI yn cefnogi adennill Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau fel ecwiti'r cynhyrchydd barhau, ond y dylai'r ecwiti hwn adennill pro-rata a pari-passu gyda buddsoddiad Loteri'r BFI.

Mae'r Panel hefyd yn croesawu'r lefel bresennol o goridor ecwiti cynhyrchydd (PEC) BFI. Byddai'r coridor hwn yn ffordd fwy effeithiol o sicrhau refeniw i gwmnïau cynhyrchu petai'n cael ei ystyried yn ychwanegiad at y rhyddhad trethi ar ffurf adennill ecwiti'r cynhyrchydd, yn hytrach na bod yn ei le.

26. Mae'r Panel hefyd yn argymell y dylai'r lefel bresennol o goridor adennill ecwiti cynhyrchydd BFI gael ei gynnal, ond y dylid ei drin fel ychwanegiad at y rhyddhad trethi ar ffurf sefyllfa ecwiti'r cynhyrchydd. 

Ar hyn o bryd, nid yw'r BFI yn gosod unrhyw gyfyngiadau o ran defnyddio'r Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau os y'i hadenillir gan y cynhyrchydd ar ffurf ecwiti'r cynhyrchydd. I'r gwrthwyneb, yn ein cynnig byddai'r ffrydiau refeniw gwell yn cael eu neilltuo i'w hailfuddsoddi mewn gweithgarwch gwneud ffilm yn y dyfodol, ar wahân i ganran resymol a fyddai'n cael ei chadw i gymell a gwobrwyo llwyddiant ymhlith talent greadigol fel yr amlinellir mewn argymhelliad diweddarach.

Awgrymwn y dylai'r BFI fod yn hyblyg a chynnal trafodaeth â rhanddeiliaid i gytuno ar baramedrau ymarferol o ran y math o weithgarwch gwneud ffilm a fyddai'n gymwys at ddibenion ailfuddsoddi o dan ein cynigion. 

27. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r holl arian a gaiff ei adennill (rhyddhad trethi ar ffurf ecwiti'r cynhyrchydd, y coridor ecwiti cynhyrchydd BFI ychwanegol a'r arian Cydfentrau) gan brosiectau a gefnogir gan y BFI gael ei gadw mewn ymddiriedolaeth gan y BFI. Byddai ar gael i'r cynhyrchydd ailfuddsoddi mewn gweithgarwch gwneud ffilm yn y dyfodol (ar wahân i ganran i gymell a gwobrwyo llwyddiant fel yr amlinellir mewn argymhelliad pellach).

Mae hefyd yn bwysig cydnabod bod lefelau adennill yn isel yn hanesyddol; mae'r newidiadau hyn ond yn gwneud gwahaniaeth mawr i'r nifer fach o ffilmiau sy'n esgor ar gryn dipyn o adennill, sef yr union rai sy'n fwy llwyddiannus ac y mae angen i ni eu hannog er budd ehangach cynulleidfaoedd. 

Drwy alluogi cynhyrchydd ffilm sydd wedi adennill cryn dipyn o arian o fuddsoddiad cyhoeddus i ddefnyddio'r cronfeydd hynny ar gyfer ei brosiect nesaf, nod y Panel yw grymuso'r cynhyrchydd i sicrhau mwy o gyfran ariannol yn ei ffilm nesaf. Y dymuniad yw y bydd hyn yn helpu busnesau cynhyrchu i ddechrau rheoli, yn rhannol o leiaf, y ffyrdd o fanteisio i'r eithaf ar eu cynyrchiadau. Bydd hyn yn gwneud y cwmnïau hyn yn fwy deniadol i fuddsoddwyr allanol. Mae siawns wedyn y gall y cylch cythraul o ddibyniaeth sy'n rhwystro twf gael ei dorri. 

Mae'r Panel yn cydnabod, er mwyn gwneud y newidiadau hyn, y byddai angen i Fwrdd y BFI ddiwygio ei dargedau adennill ei hun. Gellir dadlau bod y cymhellion adennill hyn, mewn rhai ffyrdd, wedi gwneud buddiannau'n anghyson rhwng sefyllfa fuddsoddi'r BFI a'r budd cyhoeddus ehangach o helpu i greu diwydiant mwy llwyddiannus a llai dibynnol.

Ein nod yw ailgydbwyso'r amcanion croes hyn a cheisio gwneud budd yr asiantaeth gyhoeddus yn fwy cyson â'r sector cynhyrchu annibynnol yn hytrach na bod tensiwn masnachol rhyngddynt, ac wrth wneud hynny fod o fudd i'r gynulleidfa ffilm yn y DU. Rydym am annog mwy o waith partneriaeth rhwng cynhyrchwyr a'r BFI.

28. Mae'r Panel yn argymell, er mwyn gweithredu'r argymhellion sy'n ymwneud ag adennill, y dylai'r Llywodraeth annog y BFI i lacio ei dargedau adennill, oherwydd gall blaenoriaethu adenillion i'r sefydliad lesteirio'r nod polisi o wobrwyo llwyddiant a helpu i greu sector cynhyrchu llai dibynnol. 

Mae'r argymhellion hyn yn anelu at gyflawni'r nod strategol o ddenu buddsoddiad o ffynonellau preifat fel dewis amgen - dros amser - i ddibynnu ar arian cyhoeddus. 

Mae'r Panel yn cydnabod y gallai Cynllun Buddsoddi Menter (CBM) y Llywodraeth, a gynlluniwyd i gefnogi buddsoddi ecwiti mewn mentrau potensial uchel newydd ac arloesol, weithio'n dda ochr yn ochr â'n hargymhellion newydd i helpu i gyflawni'r nod hwnnw. Mae hyn yn arbennig o wir o ystyried y cynnydd y mae'r Llywodraeth yn ei gynnig i derfynau buddsoddi EIS blynyddol unigolion a chwmnïau cymwys a amlinellir yn ei hymgynghoriad ac ymateb diweddar.

Fodd bynnag, rydym hefyd o blaid dymuniad cryf rhanddeiliaid i sicrhau nad yw'r sector ffilm yn dioddef o gamddefnyddio cynlluniau sy'n fanteisiol o ran treth.

29. Mae'r Panel yn croesawu newidiadau arfaethedig i EIS ac yn argymell y dylai'r BFI ac asiantaethau cyhoeddus eraill gydweithio'n agos â'r diwydiant ffilm i fonitro a sicrhau gwerth gorau am arian i'r trethdalwr o ran cynlluniau buddsoddi ffilm newydd. Dylai'r Llywodraeth sicrhau na ddylai unrhyw newidiadau i'r rheolau EIS gael effaith andwyol ar y cyfle i gwmnïau cynhyrchu ffilm annibynnol wneud cais.

Hefyd, am fod costau trafodion ac ariannu'n uchel, byddem yn annog y Llywodraeth i ystyried cynnal trafodaethau â'r prif fanciau y mae ganddi gyfran ynddynt ynghylch y posibilrwydd o sefydlu cronfa gwarantu benthyciad sydd wedi'i chynllunio i'w gwneud yn haws i gwmnïau ffilm gael cyllid gan fanciau.

Cymell a gwobrwyo awduron, cyfarwyddwyr a chynhyrchwyr
Mae'r Adolygiad yn croesawu menter newydd Cynghrair Greadigol yr awduron, cyfarwyddwyr a chynhyrchwyr, drwy eu cyrff masnach sef Urdd Awduron Prydain Fawr (WGGB), Directors UK (DUK) a Chynghrair y Cynhyrchwyr Sinema a Theledu (PACT). Cydnabyddwn, hyd yn oed pan gaiff refeniw sylweddol ei gynhyrchu gan eu ffilmiau, mai bach iawn ohono a wêl y sawl a wnaeth y ffilmiau hynny. Yn rhy aml, rhaid i'n talent weithio dramor neu achub ar gyfleoedd y tu hwnt i ffilm i oroesi. Rhydd hyn sylfaen wan i feithrin gyrfa greadigol ac mae'n golygu nad yw cynulleidfaoedd yn cael mwynhau'r cyfraniad y gall y fath dalent ei wneud i ffilmiau Prydeinig.

Mae'r risgiau uchel a'r costau cyfleoedd sydd ynghlwm wrth yrfaoedd mewn ffilm yn golygu ei bod yn hanfodol bod talent greadigol yn gallu cael budd o lwyddiant er mwyn goroesi a pharhau. Yn gyson ag egwyddor gwobrwyo llwyddiant, hoffai'r Panel gymell y bobl greadigol hynny sydd wrth wraidd ein diwydiant ffilm er mwyn sicrhau bod gwell cysylltiad rhwng ein ffilmiau a chynulleidfaoedd.

Argymhellwn, er mwyn meithrin ein talent greadigol yn fwy effeithiol a helpu i feithrin gyrfaoedd er budd ein diwydiant a chynulleidfaoedd yn y DU, y dylai canran o'r refeniw a gynhyrchir gan lwyddiant ffilm gyda chynulleidfaoedd fod ar gael i'r bobl greadigol allweddol hynny - cyfarwyddwyr, awduron a chynhyrchwyr - fel gwobr deg am gynhyrchu a defnyddio eu heiddo deallusol yn llwyddiannus. 

Croesawn ymrwymiad y cyrff masnach WGGB, DUK a PACT i gydweithio ar gontractau newydd er mwyn sicrhau bod y refeniw yn cael ei rannu'n deg.

30. Mae'r Panel yn argymell y dylai canran resymol o'r coridor ecwiti cynhyrchydd BFI a'r hyn a gaiff ei adennill o unrhyw arian Cydfentrau gan brosiectau a gefnogir gan y BFI fod ar gael i'r cynhyrchwyr, awduron a chyfarwyddwyr yn wobr deg a chymhelliant am lwyddo, yn unol â'r cytundebau rhwng WGGB, DUK a PACT ar y cyd â'r BFI.

Prosesau a hyblygrwydd
Mynegwyd peth pryder ynghylch cymhlethdod - a chostau - y prosesau cyfreithiol a'r trafodion eraill sy'n ofynnol pan fydd y BFI yn buddsoddi mewn ffilm. Er enghraifft, gofynnwyd a oes angen i asiantaeth gyhoeddus godi am ffioedd cyfreithiol o gyllideb y cynhyrchydd, yn hytrach na chadw'r ffioedd hynny fel costau mewnol gan ddilyn yr arfer a fabwysiadwyd gan BBC Films a Film4 (sy'n dibynnu ar eu hadrannau materion busnes a chyfreithiol mewnol eu hunain). Ceir cryn bryder hefyd fod gosod y gwaith cyfreithiol hwn ar gontract allanol yn gwahanu'r broses gyfreithiol oddi wrth gyd-destun yr amcanion polisi cyhoeddus cyffredinol. Mae'r Panel yn croesawu'r ymrwymiad i symleiddrwydd a fynegwyd gan BBC Films yn ei gyflwyniad i ni, a'i barodrwydd i gymryd rhan mewn “pan-industry initiative that sought to reduce the cost, complexity and time involved in closing deals and mitigating production risks”. Byddai hyn yn lleihau costau er budd cyffredinol cynulleidfaoedd (gan fod mwy o arian ar gael ar gyfer y ffilm ei hun) ac arian cyhoeddus. Awgrymwn ei bod yn briodol i'r BFI arwain y fath fenter.

31. Mae'r Panel yn ardystio ac yn cefnogi'r gwaith a wneir gan y BFI ar symleiddio ei drafodion, prosesau cyfreithiol a phrosesau eraill sy'n ymwneud â ffilm ac mae'n argymell y dylai'r gwaith hwn barhau gyda phartneriaid yn y diwydiant a'i drosi'n gynigion pendant o fewn amserlen ddiffiniedig.

Yn gyson â phroses ariannu sy'n rhoi blaenoriaeth i hyblygrwydd ac ymatebolrwydd, byddem yn annog y BFI i ailystyried ei agwedd tuag at risg wrth wneud penderfyniadau, er enghraifft, ynghylch darparu arian ymlaen llaw ar gamau cyn cynhyrchu ffilm, neu o ran y rhestr o amodau sy'n ofynnol ganddo cyn y gwnaiff ryddhau unrhyw gronfeydd cyn cynhyrchu. 

Mae ariannu cynyrchiadau ffilm yn weithgaredd risg uchel, ac mae'r BFI mewn sefyllfa i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i'r lefel o risg oherwydd nid oes ganddo'r un cymhellion masnachol ag arianwyr eraill. Dylai swyddogion gweithredol barhau i allu gwneud penderfyniadau fesul achos yn hytrach nag ar sail 'un ateb i bawb'. 

Mae hwn yn faes lle y gallai dull gweithredu newydd sy'n seiliedig ar bartneriaeth, sy'n ceisio cysoni nodau'r asiantaeth gyhoeddus â nodau'r sector annibynnol, fod o fudd mawr i'r diwydiant a chynulleidfaoedd. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ystyried p'un a all ddiwygio ei agwedd tuag at risg er mwyn gallu cynnig mwy o hyblygrwydd o ran cymorth.

5.
Darlledwyr Teledu a Ffilmiau Prydeinig

Er gwaetha'r newidiadau mewn patrymau gwylio ffilmiau, natur ddarniog cynulleidfaoedd ac ymddangosiad gwasanaethau ar-lein newydd, teledu yw'r llwyfan pwysicaf ar gyfer ffilm yn y DU o hyd, o ystyried niferoedd gwylwyr.

•	Yn 2010, gwyliwyd ffilmiau nodwedd 3.7 biliwn o weithiau ar lwyfannau teledu (heb gynnwys talu-wrth-wylio), sy'n fwy nag 20 gwaith y tocynnau sinema a werthwyd.
•	Roedd teledu yn cyfrif am 80 y cant o gyfanswm y gynulleidfa ffilm yn ôl achlysuron gwylio.
•	Mae hyn yn cyfateb i tua 64 o achlysuron o wylio ffilm ar y teledu fesul unigolyn bob blwyddyn, o gymharu â 2.9 o docynnau sinema.

Mae ffilmiau o werth economaidd mawr i ddarlledwyr. Amcangyfrifir eu bod yn werth £1.2bn yn 2010 ac maent yn dal i gynnig ffordd o sicrhau cynulleidfaoedd mawr ar gyfer teledu darlledu-am-ddim a theledu talu-wrth-wylio. Er enghraifft, cafodd y ffilm fwyaf poblogaidd ar deledu daearol yn 2010, sef Shrek the Third, 7.8 miliwn o wylwyr pan y'i dangoswyd gyntaf ar BBC1.

Am mai dyma'r prif gyfrwng a ddefnyddir i gyflwyno ffilmiau i gynulleidfaoedd, mae teledu yn chwarae rhan allweddol yn y broses o ennyn diddordeb cynulleidfaoedd domestig mewn ffilmiau a gynhyrchir yn lleol yn ogystal â'r rheini o Hollywood, a gall hefyd chwarae rhan allweddol yn hyfywedd economaidd cadwyn werth ffilmiau. Dyma'r achos o hyd er gwaethaf creu llwyfannau newydd megis fideo-ar-alw, sydd gyn belled yn denu niferoedd cymharol fach o wylwyr a thrwy hynny gynhyrchu refeniw cymharol fach. I'r gwrthwyneb, roedd y pum prif Ddarlledwr Cyhoeddus yn dal i feddu ar 73 y cant o'r holl oriau gwylio yn y DU yn 2010, er gwaetha'r cynnydd mewn teledu aml-sianel.

Rhwystrir diwydiannau ffilm Ewropeaidd lleol gan gyfyngiadau strwythurol dwfn sy'n ymwneud â nodweddion economaidd anarferol cynhyrchion diwylliannol, gweithrediadau eu marchnadoedd, a phŵer diwydiannau maint. Gall y rhwystrau hyn gyfyngu ar gynhyrchu a dosbarthu ffilmiau a gynhyrchir yn lleol a llesteirio'r gwaith o sefydlu diwydiannau ffilm domestig hyfyw.

Er mwyn mynd i'r afael â'r rhwystrau hyn, a chysylltu pob rhan o'r gadwyn werth glywedol â hyrwyddo ffilmiau a gynhyrchir yn lleol, mae rhai gwledydd wedi defnyddio deddfwriaeth i'w gwneud yn ofynnol i ddarlledwyr teledu fuddsoddi mewn ffilmiau nodwedd. Yn Ffrainc, mae wedi bod yn ofynnol ers amser, yn ôl y gyfraith, i ddarlledwyr fuddsoddi'n uniongyrchol ganran o'u refeniw blynyddol mewn ffilm, gan arwain at fuddsoddiad gwerth dros £420m mewn ffilmiau Ffrengig yn 2010. Yn Sbaen, mae cyfraith glywedol newydd yn gosod rhwymedigaethau tebyg ar ddarlledwyr. Yn yr Almaen, mae'n ofynnol i ddarlledwyr cyhoeddus a phreifat gyfrannu canrannau o'u trosiant hysbysebu i'r Asiantaeth Ffilm Ffederal a gefnogir gan y Llywodraeth yno (fel sy'n wir am Sweden, Denmarc ac Awstria) ac mae'n ofynnol i ddarlledwyr cyhoeddus gefnogi'r gronfa ffilm ranbarthol briodol. Yn yr Eidal, mae'n ofynnol i ddarlledwyr cyhoeddus a'r prif ddarlledwyr preifat gefnogi ffilm yn ôl cwotas llywodraethol.

Yn y DU, mae'r graddau y mae darlledwyr yn ymgysylltu â'r sector ffilm yn amrywio'n fawr. Mae'r BBC a Channel 4 yn dangos ffilmiau ar eu prif sianelau a sianelau digidol darlledu-am-ddim eraill ac mae gan y ddau ganghennau cynhyrchu ffilm ar wahân (BBC Films a Film4 yn y drefn honno). Mae gan Channel 4 sianel ffilm darlledu-am-ddim benodol hefyd, sef Film4, lle mae ffilmiau Prydeinig, ffilmiau o gyfandir Ewrop a ffilmiau eraill nad ydynt yn hanu o'r UD yn cyfrif am tua 40 y cant o'r amserlen. Mae BSkyB yn gweithredu cyfres o sianelau ffilm talu-wrth-wylio penodol, sydd wedi'u grwpio'n thematig yn ôl genre (Teulu, Comedi, Clasuron ac ati). Dangosir ffilmiau mwy arbenigol ar ei sianel Celfyddydau (Sky Arts) hefyd. Mae ITV a Channel 5 yn dangos ffilmiau ar eu prif sianelau a'u sianelau digidol darlledu-am-ddim eraill. 

Cydnabyddwn fod darlledwyr yn wynebu heriau economaidd oherwydd y gystadleuaeth gynyddol o lwyfannau eraill a modelau ariannu ansicr mewn marchnad a gaiff ei llywio gan newid technolegol. Cydnabyddir hefyd y gall gwerth ffilmiau i'r pum prif sianel gyhoeddus fod yn newid. Mae'n bosibl, gyda'r dirywiad mewn DVDs a'r cynnydd mewn VoD a gwasanaethau dal i fyny, y caiff llawer ohonynt eu gweithredu gan gwmnïau teledu, y bydd mwy o ffilmiau yn cael eu gwylio drwy gyfryngau a reolir gan ddarlledwyr. O ganlyniad, gall rhywfaint o'r gwerth a ddaliwyd yn draddodiadol gan fanwerthwyr yn gwerthu neu'n rhentu DVDs, bellach gael ei ddal neu ei hail-ddal gan lwyfannau a weithredir gan ddarlledwyr.
 
Down i'r casgliad fod tystiolaeth yn dangos bod darlledwyr teledu yn rhan annatod o lwyddiant diwydiannau ffilm lleol mewn gwledydd eraill a bod yr amrywiad o ran lefelau cyfrannu ac ymgysylltu darlledwyr yn y DU yn rhwystr clir i greu diwydiant Prydeinig mwy llwyddiannus, sydd wedi'i integreiddio'n llawn, sef un o amcanion allweddol yr Adolygiad. 

O ystyried bod y rhan fwyaf o bobl yn dal i wylio'r rhan fwyaf o'r ffilmiau a welant ar deledu, byddai cynyddu'r ymrwymiad i sgrinio ffilmiau Prydeinig hefyd yn cael effaith bwysig ar fywiogrwydd bywyd diwylliannol yn y DU. Yn yr un modd, gallai'r darlledwyr fod yn arf pwerus i ddarparu gwybodaeth am yr amrywiaeth o ffilmiau sydd ar gael - drwy ddangos mwy o raglenni am ffilm, cynnwys ar-lein a rhaglenni 'app' ar ddyfeisiau symudol.

Mae'n bwysig cydnabod bod pob darlledwr yn wahanol ac y gallai gyfrannu at ddiwydiant ffilm y DU mewn ffordd wahanol, gan weithredu'n unol â'i hanes, diwylliant a model busnes unigol. Efallai nad yw 'un ateb i bawb' yn briodol.

Rydym hefyd yn cydnabod bod hanes hir o fethu â chysylltu polisïau ar gyfer y sector ffilm a'r sector teledu. Rydym am weld polisi cyhoeddus yn annog y ddau sector i gydweithio mewn ffyrdd a allai fod o fudd i'r ddau ohonynt mewn oes ddigidol. Er enghraifft, drwy gydweithio efallai y gall y sectorau nodi cyfleoedd a rennir ar hyd y gadwyn werth. Os yw hyn yn llwyddiannus, efallai na fydd angen mesurau deddfwriaethol llymach fel y rhai sy'n bodoli mewn rhannau eraill o Ewrop.

Ein hamcan yw sicrhau bod pob prif ddarlledwr yn ymgysylltu â diwydiant ffilm Prydain ac yn ei gefnogi'n sylweddol a hynny'n barhaus. Ein blaenoriaethau yw i ddarlledwyr ddangos cyfran dda o ffilmiau Prydeinig, gan gynnwys ffilmiau Prydeinig diweddar, fel rhan o'r arlwy cyffredinol ar eu sianelau teledu, ac iddynt fuddsoddi mewn prosesau caffael a chynhyrchu.

32. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth ddechrau trafodaethau ar unwaith gyda phob un o'r prif ddarlledwyr - y BBC, ITV, Channel 4, Channel 5 a BSkyB - gyda'r nod o gytuno ar Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth lle mae pob darlledwr yn nodi ei ymrwymiadau cytûn i gefnogi ffilmiau Prydeinig. Petai hyn yn aflwyddiannus, dylai'r Llywodraeth ystyried datrysiadau deddfwriaethol, gan gynnwys gofynion trwyddedu newydd sy'n ymwneud â ffilm yn y Ddeddf Cyfathrebu newydd.

Y BBC
Mae'r Adolygiad yn croesawu'r buddsoddiad sylweddol o £12m y flwyddyn a wneir mewn ffilmiau Prydeinig gan y BBC drwy ei uned fusnes cynhyrchu arbenigol sef BBC Films. Cydnabyddwn y rhan werthfawr y mae BBC Films yn ei chwarae mewn ffilmiau Prydeinig ynghyd â'i harbenigedd ac ansawdd ei hallbwn ffilm.

Hoffem weld y buddsoddiad hwn yn cael ei ddiogelu a'i gynyddu os oes modd. Mae'r Adolygiad yn croesawu cefnogaeth y BBC i uchelgais y Llywodraeth i sefydlu cwmnïau ffilm annibynnol hyfyw yn y DU, a adlewyrchwyd yn ei arferion busnes, yn enwedig ei rôl flaenllaw yn pennu ymrwymiadau i delerau cytundebau â chynhyrchwyr yn y DU yn 2008. Rydym hefyd yn croesawu ymdrechion y BBC i hyrwyddo sinema a ffilmiau Prydeinig drwy ei sylw i'r celfyddydau a'r amrywiaeth o raglenni ar ei holl lwyfannau.

O dan ei Siarter a'i Gytundeb mae'n ofynnol i'r BBC weithredu strategaeth ffilm, er y nodwn nad yw'n cyfeirio'n benodol at ffilmiau Prydeinig. Cyhoeddodd y Gorfforaeth ei strategaeth ffilm ym mis Rhagfyr 2010.

Cylch gwaith adran Caffael Rhaglenni'r BBC yw darparu a chaffael ffilmiau o bob cwr o'r byd; ni roddir pwyslais penodol ar ffilmiau Prydeinig. Mae nifer y ffilmiau Prydeinig diweddar a ddangosir ar deledu daearol gan y BBC fel canran o'r holl ffilmiau a ddarlledir wedi parhau'n isel dros y tair blynedd diwethaf:

Gallai'r BBC arwain y blaen o ran cynyddu ymrwymiad darlledwyr y DU i ddangos ffilmiau Prydeinig drwy gynyddu canran y ffilmiau Prydeinig diweddar a brynir gan ei adran Caffael Rhaglenni a chynyddu cyfran y gwariant caffael a ddyrennir i ffilmiau Prydeinig a allai gael eu chwarae ar BBC One neu BBC Two.

Byddai hyn yn cael effaith gadarnhaol sylweddol ar ddiwydiant ffilm ehangach y DU a byddai'n gyson â'r ymrwymiad bwriadedig i gynyddu'r gwariant hwn fel yr amlinellwyd ym Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth y BBC yn 2006 â Chyngor Ffilm y DU. Byddai hefyd yn gyson â'r ymchwil y mae BBC Films yn cyfeirio ati a ddangosodd “respondents unanimously agree that the BBC should spend the licence fee buying (and making) British films”.

Gallai'r BBC chwarae rhan bwysig iawn yn y gwaith o hyrwyddo ffilmiau Prydeinig. Er enghraifft, gallai ailedrych ar ei gynnig i lansio 'strategaeth sianelau' newydd ar gyfer ffilm a gallai ymchwilio i synergeddau rhwng strategaeth o'r fath a'i waith ar Fan Cyhoeddus Digidol arfaethedig, a'r mentrau sydd ynghlwm wrth archifau/treftadaeth.

Gallai'r BBC ystyried strategaeth ar gyfer ffilmiau Prydeinig fel rhan o'i arlwy iPlayer byd-eang neu drwy ei waith gyda gwasanaethau digidol megis YouView.

ITV
Mae gan ITV hanes a model busnes gwahanol, ond mae yntau hefyd yn cael llawer iawn o werth o ffilmiau; cafodd chwech o'r deg prif ffilm ar deledu yn 2010 eu dangos ar ITV1. 

Hefyd, cafodd wyth o'r deg prif ffilm ar deledu aml-sianel digidol darlledu-am-ddim yn 2010 eu dangos ar ITV2. O ganlyniad, gallai ITV chwarae rhan hynod gref yn y gwaith o hyrwyddo ffilmiau Prydeinig.

Fodd bynnag, mae nifer y ffilmiau Prydeinig diweddar a ddangosir ar deledu daearol gan ITV wedi parhau'n isel dros y tair blynedd diwethaf fel canran o'r holl ffilmiau a ddarlledir: 

Mae ITV wedi cael llwyddiant o ran ei fuddsoddiad mewn ffilmiau Prydeinig megis The Queen ac argymhellwn y dylai ITV gael ei annog i fuddsoddi yn y gwaith o gynhyrchu a chaffael ffilmiau Prydeinig newydd ymhellach.

Hefyd, mae gan ITV (drwy ei is-adran ITN Source) yr hawliau i amrywiaeth o gatalogau ffilmiau - gan gynnwys rhai catalogau Prydeinig clasurol (er enghraifft rhai Rank Film Distributors, Gainsborough Studios a London Films). Byddem yn annog ITV i weithio gyda'r sector ffilm i ymchwilio i'r cyfleoedd sy'n bodoli i ddefnyddio technoleg ddigidol i ddarparu'r clasuron hyn yn fwy, er budd cynyddu diwylliant a chynulleidfaoedd ffilm yn y DU, ac ymchwilio i'r cyfleoedd masnachol a allai fodoli drwy bartneriaethau â'r diwydiant ffilm i fanteisio i'r eithaf ar yr hawliau hyn.

Channel 4
Mae'r Adolygiad yn cydnabod buddsoddiad parhaus sylweddol Channel 4 drwy ei changen gynhyrchu arbenigol, sef Film4, ac yn arbennig mae'n croesawu'r cynnydd yng nghyllideb Film4 i £15m y flwyddyn am bum mlynedd o 2011.

Hoffem weld y buddsoddiad hwn yn cael ei ddiogelu yn y dyfodol, ac yn tyfu os yn bosibl, ac felly croesawn y dyletswyddau a roddir ar Channel 4 yn y Ddeddf Economi Ddigidol i fuddsoddi mewn ystod eang o ffilmiau a'u sgrinio.

Mae'r Adolygiad hefyd yn cydnabod y rhan bwysig y mae Film4 yn ei chwarae mewn perthynas â meithrin talent, ac ansawdd ac amrywiaeth ei allbwn ffilm nodweddiadol. Rydym hefyd yn cydnabod rôl sianel ddigidol Film4 o ran hyrwyddo sinema, ynghyd â llawer o fentrau eraill Channel 4 sy'n ymwneud â ffilm. 

Mae galluogi cynulleidfaoedd i weld ffilmiau nodwedd na fyddent efallai yn eu gweld fel arall yn rhan bwysig o rôl Channel 4 fel darlledwr cyhoeddus. Gan adlewyrchu hyn, dangosodd y brif sianel 50 o'r 59 o ffilmiau iaith dramor a ddangoswyd ar deledu daearol yn 2010.

Mae sicrhau bod ffilmiau Prydeinig ar gael hefyd yn gyson â rôl Channel 4 fel darlledwr cyhoeddus. Fodd bynnag, er i'r brif sianel ddangos 96 o ffilmiau Prydeinig yn 2010, dim ond 32 o'r rhain oedd yn ffilmiau Prydeinig diweddar, gan adlewyrchu nifer isel o ffilmiau Prydeinig diweddar fel canran o'r holl ffilmiau a ddarlledwyd. Mae nifer y ffilmiau Prydeinig diweddar a ddangosir fel canran o'r holl ffilmiau a ddarlledir wedi parhau'n isel dros y tair blynedd diwethaf :

Gallai Channel 4 chwarae rhan flaenllaw yn y gwaith o gynyddu ymrwymiad darlledwyr y DU i ddangos ffilmiau Prydeinig drwy gynyddu canran y ffilmiau Prydeinig diweddar y mae'n eu caffael ac yn eu dangos.

BSkyB
Mae'r Adolygiad yn croesawu tystiolaeth BSkyB ei fod yn buddsoddi £2bn mewn cynnwys bob blwyddyn, gan gynnwys cannoedd ar filiynau o bunnoedd mewn hawliau ffilmiau o Hollywood a mannau eraill. Cydnabyddwn ei hanes o arloesi a chreu llwyfannau newydd sydd wedi bob o fudd i ddefnyddwyr yn ddiau.

Mae BSkyB wedi elwa o ymagwedd ryddfrydol y DU i ddeddfwriaeth ddarlledu dros y degawdau diwethaf. Ef yw'r gweithredwr talu-wrth-wylio mwyaf yn y DU yn sicr ond nid oes ganddo unrhyw rwymedigaethau i gyfrannu at y diwylliant clyweledol ehangach. I'r gwrthwyneb, mae'r gweithredwyr talu-wrth-wylio yn Ffrainc, sef Canal+ a'i frawd a'i chwaer-gwmnïau, wedi buddsoddi dros £290m mewn ffilmiau Ffrangeg yn 2010 o ganlyniad i rwymedigaethau deddfwriaethol.

Mewn amgylchedd sy'n fwyfwy cystadleuol, mae BSkyB yn cydnabod bod mwy a mwy o angen iddo gael cynnwys gwreiddiol unigryw o ansawdd uchel. Ynghyd â'i fuddsoddiad sylweddol mewn hawliau ffilm talu-wrth-wylio unigryw, croesawn gynlluniau BSkyB i gynyddu ei gyllideb ar gyfer cynnwys teledu gwreiddiol o ansawdd uchel i £600m erbyn 2015. Rydym hefyd yn falch iawn o'i weld yn arloesi wrth greu canolfan fyd-eang ar gyfer cynhyrchu 3D.

Ym marn yr Adolygiad, byddai ymrwymiad i gynhyrchu ffilmiau Prydeinig yn gyson â nodau BSkyB i fuddsoddi mewn mwy o gynnwys gwreiddiol o ansawdd uchel, yn enwedig am fod ffilmiau yn taro deuddeg gyda chynulleidfaoedd. Byddai hefyd yn gyson â'r pwyslais a roddir ar ei gynnig ffilmiau mewn llawer o'i ddeunydd marchnata presennol i gwsmeriaid.

Mae maint a chyrhaeddiad BSkyB yn golygu, petai'n gallu gwneud hyd yn oed newidiadau bach i'w ddull o gaffael ffilmiau Prydeinig, y gallai hyn gael effaith anghymesur o gadarnhaol ar y sector cyfan. Byddai hyn hefyd yn berthnasol i unrhyw fenter cynhyrchu ffilmiau Prydeinig y byddai'n ei sefydlu fel rhan o'i weithgarwch cyffredinol - efallai gan ddefnyddio ei arbenigedd 3D neu adeiladu ar ei brofiad o gynnwys i'r teulu. Gallai'r fath newidiadau felly fod o fudd mawr i'r cyhoedd, drwy gysylltu ffilmiau Prydeinig â chynulleidfaoedd ehangach.

Channel 5
Er bod Channel 5 yn llai na'r darlledwyr cyhoeddus eraill, byddai'r Adolygiad am iddo wneud peth cyfraniad i ffilmiau Prydeinig. O ystyried ei faint, cydnabyddir y bydd ymrwymiadau priodol i ffilm yn llai fwy na thebyg. Fodd bynnag, dylai gael ei gynnwys mewn trafodaethau â'r Llywodraeth ynghylch ymrwymiadau o'r fath.

Marchnad caffael ffilmiau'r DU
Mae'r Adolygiad yn cydnabod, yn ystod ei ymgynghoriadau, y gofynnwyd cwestiynau dilys ynghylch p'un a oes ffilmiau Prydeinig annibynnol diweddar nas dangosir ar deledu o gwbl. Mae'r cwestiynau hyn yn berthnasol i'r drafodaeth bresennol ynghylch lluosogrwydd y cyfryngau yn y DU, a arweinir gan Ofcom ar ran y DCMS.

Yn 2010, cafodd 160 o ffilmiau Prydeinig diweddar eu darlledu ar deledu daearol, sy'n ond 7.7 y cant o'r holl ffilmiau a ddarlledwyd, sef 2,075. Er nad yw'r data hwn ei hun yn rhoi tystiolaeth gadarn o'r graddau y dangosir ffilmiau annibynnol Prydeinig ar deledu, mae serch hynny'n cynrychioli cyfran fechan i ffilmiau Prydeinig. 

Cydnabyddwn hefyd fod cwestiynau dilys ynghylch p'un a yw taliadau trwydded ar gyfer ffilmiau annibynnol Prydeinig yn rhy isel, a ph'un a yw'r telerau ar gyfer caffael trwyddedau'n briodol.

Croesawn gydnabyddiaeth darlledwyr o'r materion hyn, yn enwedig cynnig BBC Films y dylai'r Llywodraeth ystyried p'un a ddylai darlledwyr gynnig telerau cytundeb gofynnol cytûn yn seiliedig ar lwyddiant swyddfa docynnau wrth gaffael ffilmiau Prydeinig. Nodwn hefyd barodrwydd BBC Films i ystyried cytuno i'r fath ymrwymiad 'diwydiant cyfan' petai'n mynd y tu hwnt i'r darlledwyr cyhoeddus.

Dim ond drwy gynnal ymchwiliad manwl i'r farchnad y gellir ateb cwestiynau o'r fath ac mae hynny'n gofyn am ddulliau casglu data cadarn a chyfranogiad pawb yn y diwydiant. Gan nad oedd cynnal y fath ymchwiliad o fewn cwmpas na phwerau'r Adolygiad, argymhellwn y dylid ei gynnal ar fyrder.

33. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth, ynghyd â'r BFI, Ofcom, Ymddiriedolaeth y BBC, y diwydiant a darlledwyr teledu, gynnal ymchwiliad o farchnad caffael ffilmiau'r DU er mwyn cynhyrchu data a thystiolaeth gadarn i ateb y cwestiynau hyn a phennu a oes angen cymryd unrhyw gamau adfer.

Gwasanaethau ar-lein - diogelu polisi ffilm y DU i'r dyfodol
Mae'r Adolygiad yn cydnabod bod darlledu mewn cyfnod o newid dynamig a bod gwasanaethau ar-lein (megis Apple, Lovefilm a Netflix) yn dod yn rhan bwysig o sector clywedol a marchnad ffilm y DU.

Wrth i'r gwasanaethau hyn dyfu, dylid disgwyl iddynt chwarae rhan yn y gwaith o gefnogi ffilmiau Prydeinig fel y mae'r Panel yn dadlau y disgwylir i ddarlledwyr ei wneud. Tra'n cydnabod bod cryn ansicrwydd ynghylch datblygiad y gwasanaethau hyn, ac na ddylid llesteirio arloesedd, mae angen i bolisi ffilm y DU ystyried natur newidiol y ffordd y cyflenwir ffilm i gynulleidfaoedd.

34. Wrth i'r farchnad sy'n cyflenwi cynnwys ffilmiau i gynulleidfaoedd yn y DU ar-lein ddatblygu, ac er mwyn helpu i gysylltu pob agwedd ar y gadwyn werth ffilm, mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth a'r BFI geisio ymgysylltu â gwasanaethau ar-lein o ran eu cyfraniad at fuddsoddi mewn ffilmiau Prydeinig a'u hyrwyddo. 

6.
Strategaeth Ryngwladol

Mae cynulleidfaoedd ledled y byd yn mwynhau ffilmiau Prydeinig. Cyrhaeddodd derbynebau'r swyddfa docynnau fyd-eang $31.8bn yn 2010, i fyny 8 y cant o gymharu â 2009. Roedd ffilmiau Prydeinig yn cyfrif am 14 y cant o'r farchnad hon, gan ennill $4.5bn, o gymharu â $2bn yn 2009. Enillodd ffilmiau buddsoddi mewnol Prydeinig (ffilmiau Prydeinig a ariennir ac a reolir yn llawn neu'n rhannol gan stiwdios yr UD ond sy'n cynnwys cast, criw, lleoliadau, cyfleusterau, ôl-gynhyrchu ac yn aml ddeunydd ffynhonnell o'r DU) 12.6 y cant o'r swyddfa docynnau fyd-eang tra rhannodd ffilmiau annibynnol Prydeinig 1.6 y cant o'r refeniw byd-eang. 

Mae'r Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau wedi sicrhau bod cyflenwad cyson o ffilmiau yn cael eu gwneud ar gyfer cynulleidfaoedd ledled y byd. Mewn amgylchedd masnachu byd-eang sy'n fwyfwy cystadleuol, mae bodolaeth y Rhyddhad ar gyfer ffilmiau â chyllideb uchel yn arbennig yn helpu i sicrhau bod ffilmiau o'r fath yn parhau i gael eu denu i'r DU ac ar gael i gynulleidfaoedd yma a thramor. Ynghyd â'r Rhyddhad, mae'r strategaethau sgiliau ffilm, ein cyfleusterau penigamp a gwaith Comisiwn Ffilm Prydain oll yn helpu i ddenu ffilmiau â chyllideb uchel i'r DU er gwaetha'r gystadleuaeth arw. Mae'r gallu hwn i gyflwyno buddiannau i gynulleidfaoedd rhyngwladol a'n diwydiant cynhenid, a ategir gan y Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau, yn dibynnu ar ein llwyddiant yn allforio ein sgiliau, talent a chyfleusterau. 

Mae'r Rhyddhad Trethi hefyd yn ategu llwyddiant rhyngwladol ein sector ffilm annibynnol. Asiantau gwerthu'r DU yw conglfeini'r sector allforio hwn sy'n cyflenwi ffilmiau i ddosbarthwyr a chynulleidfaoedd ledled y byd ar sawl llwyfan gwahanol. 

Mae gwaith allforio'r diwydiant o ran ffilmiau Prydeinig â chyllidebau bach a mawr yn helpu i sicrhau bod cynulleidfaoedd ledled y byd yn cael mynediad i bob agwedd ar ddiwylliant Prydain, tra hefyd yn cynnig manteision i'r diwydiant cynhenid. Ni all diwydiant y DU ddibynnu ar y farchnad ddomestig yn unig. Mae angen iddo lwyddo ar y llwyfan byd-eang er mwyn parhau'n hyfyw. Mae hyn yn arbennig o wir mewn byd sy'n fwyfwy rhyng-gysylltiedig, yn rhannol oherwydd effaith technoleg ddigidol.

Mae'r Panel yn cydnabod y gwelliannau ym maes cydweithio o fewn y diwydiant, rhwng cwmnïau gwerthu rhyngwladol, talent, cyfleusterau a chynhyrchwyr yn arbennig. Mae angen i'r BFI helpu i gynnal hyn er mwyn sicrhau bod y sector allforio yn addas at y diben o ran achub ar y cyfleoedd newydd a gaiff eu creu gan dechnoleg digidol. Mae'r Panel hefyd yn cefnogi'r newid sydd wedi digwydd yn y sector tuag at strategaethau sy'n canolbwyntio ar y defnyddiwr yn y DU a thramor, ac mae'n derbyn bod technoleg wedi grymuso cynulleidfaoedd mewn ffyrdd sy'n herio modelau busnes presennol. Mae'r Panel am weld y BFI yn arwain y ffordd tuag at ddiwydiant allforio mwy hunangynhaliol sy'n dod yn fwy proffidiol drwy gysylltu'n llwyddianus ag ystod fwyfwy eang o farchnadoedd.

Mae'r Panel hefyd yn cydnabod y gwaith gwerthfawr y mae'r BFC yn ei wneud i gynnal safle'r DU o ran cynhyrchu byd-eang. Mae'r BFC wrth wraidd y gwaith hwn drwy gystadlu'n ymosodol am fusnes buddsoddi mewnol newydd oddi wrth y canolfannau sefydledig megis Hollywood a thrwy chwilio'n gynyddol am gyfleoedd sy'n dod o'r economïau ffilm newydd megis Brasil, Rwsia, India a Tsieina, y Gwlff a'r Dwyrain Pell. 

Casgliadau ac Argymhellion

35. Mae'r Panel felly yn argymell y dylai'r BFI lunio strategaeth ryngwladol gadarn a chydlynol ar gyfer ffilm yn y DU a'i rhoi ar waith, gan weithio gyda'r BFC ac ehangu'r ffocws sydd wedi bodoli hyd yma o ran gwaith i farchnata Prydain, er mwyn cynnwys marchnadoedd newydd a marchnadoedd sy'n dod i'r amlwg; dylai hyn gynnwys y cyfleoedd ar gyfer ymgysylltu'n well ag Ewrop; a hefyd â phartneriaid cyd-gynhyrchu sy'n bodoli eisoes yn ogystal â thiriogaethau eraill sy'n cynnig cyfleoedd ar gyfer prosiectau cydweithredu masnachol creadigol.

Ar hyn o bryd, mae'r gystadleuaeth fyd-eang a wynebwn o ran cynhyrchu ffilmiau nodwedd yn gystadleuaeth nas gwelwyd o'r blaen.  Mae rhai ffilmiau â chyllidebau uchel yn cyflogi miloedd o bobl. Hefyd, mae'r effaith luosogi sy'n gysylltiedig â gwariant ar gynhyrchu ffilmiau yn sylweddol. Mae astudiaeth ddiweddar yn y DU wedi amcangyfrif, am bob 10 swydd a gefnogir yn uniongyrchol gan ddiwydiant ffilm craidd y DU, fod 10 arall yn cael eu cefnogi'n anuniongyrchol yn y gadwyn gyflenwi ac o gymell gwariant y rheini a gaiff eu cyflogi'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol gan y diwydiant ffilm craidd.  Lle mae canolfannau cynhyrchu cryf yn bodoli, yn enwedig yn yr Undeb Ewropeaidd, mae'r holl weithgarwch cynhyrchu ffilm yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau cyfagos yn dueddol o fod ar ei ennill yn sgîl buddiannau diwylliannol a buddiannau eraill gweithgarwch ffilm. At hynny, mae sector buddsoddi mewnol iach yn cefnogi twf sector cynhenid iach, yn enwedig o ran cyfleusterau a sgiliau.

Mae'r diwydiant ffilm yn un symudol iawn ond mae nifer o ffactorau sy'n cyfrannu at benderfynu ymhle y lleolir cynyrchiadau. Yn y DU gallwn ddenu cryn fuddsoddiad mewnol oherwydd yr arlwy unigryw y gall y DU ei ddarparu. Mae gennym ddiwydiant VFX blaenllaw sydd ag enw da yn rhyngwladol ac sy'n ceisio arloesi'n barhaus. Rydym yn gartref i rai o awduron, cyfarwyddwyr, cast a chriw mwyaf talentog y byd ac mae ein cyfleusterau ymhlith y gorau a'r mwyaf proffesiynol yn y byd. Fodd bynnag, gallwn hefyd ddarparu'r gwasanaethau hyn a'r dalent hon ar gyfradd gystadleuol yn rhyngwladol. 

Mae'r Panel yn cydnabod arwyddocad hollbwysig y Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau ac mae'n mawr groesawu ymrwymiad y Llywodraeth i gynnal yr ymyrraeth hon. Fodd bynnag, oherwydd cystadleuaeth ryngwladol ac amrywiadau yn y gyfradd gyfnewid, erys y sector yn fregus ac nid yw bodolaeth cymhelliant treth yn unig yn ddigon i gynnal diwydiant rhyngwladol llwyddiannus sy'n cynhyrchu ffilmiau diwylliannol Brydeinig.  Mae cronfa fawr o bobl fedrus a thalentog iawn yn hanfodol er mwyn i ni gynnal ein statws cystadleuol. 

Amrywiadau ym mherfformiad allforio ffilmiau'r DU
Mae nifer y ffilmiau a gaiff eu hallforio yn y DU wedi cynyddu'n gadarn mewn blynyddoedd diweddar i £1.5bn yn 2009, gyda chydbwysedd masnach ffilm cadarnhaol o £930m. Fodd bynnag, dengys astudiaeth fanwl o'r data fod y rhan fwyaf o allforion ffilm yn mynd i Ewrop ac UDA. Mae cyfran yr allforion ffilm o'r DU sy'n mynd i Asia a gweddill y byd yn llai na chyfran y gwledydd hyn o'r farchnad ffilm fyd-eang. Mae hyn yn awgrymu enillion posibl i'r DU o ymgyrch allforio i Asia a marchnadoedd sy'n dod i'r amlwg.

Cyfrannau allforio'r DU 2005-2009 o gymharu â chyn farchnad fyd-eang y DU ar gyfer adloniant wedi'i ffilmio 2010

% yr holl allforion ffilm o'r DU
Undeb Ewropeaidd	Arall Ewrop	UDA	Asia 	Gweddill y Byd	Cyfanswm
27.2 			7.4 		50.5 	5.8 	9.2 		100

% holl farchnad adloniant wedi'i ffilmio fyd-eang cyn DU
Undeb Ewropeaidd	Arall Ewrop	UDA	Asia 	Gweddill y Byd	Cyfanswm
18.8 			3.6 		43.8 	19.6 	14.3 		100

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 193.

Mae gan bron pob gwlad ddatblygedig a phob gwladwriaeth UD gymhelliant ffilmio. Prif gystadleuwyr y DU yw'r UD a Chanada; ac i raddau llai, Awstralia, Seland Newydd, yr Almaen, y Weriniaeth Tsiec, Hwngari, De Affrica a Gweriniaeth Iwerddon. Fodd bynnag, er gwaetha'r gystadleuaeth hon, mae'r DU wedi sefydlu ei hun fel un o'r mannau gorau yn y byd i wneud ffilmiau. I gynnal ei statws, mae'n hanfodol bod strategaeth buddsoddi mewnol barhaus a chydlynol ac iddi'r adnoddau priodol.

Mae'r Panel hefyd yn nodi pwysigrwydd datblygu a chynnal partneriaethau a chydberthnasau llwyddiannus. Mae'r Panel yn cydnabod y lleihad sylweddol yn y gyllideb a welwyd gan Gomisiwn Ffilm Prydain (BFC) yn dilyn cau Cyngor Ffilm y DU a thanlinella bwysigrwydd cynnal y swyddogaeth allweddol hon. Mae'n hanfodol sicrhau bod y BFC yn gallu parhau i weithredu fel asiantaeth allforio effeithiol i'r DU a chroesawn y bartneriaeth cyhoeddus-preifat ddatblygol sy'n cyflawni'r gwaith.

36. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i gefnogi strategaeth mewnfuddsoddi lwyddiannus a rhoi blaenoriaeth i strategaeth o'r fath drwy Gomisiwn Ffilm Prydain wedi'i ariannu'n briodol, ac y dylai gydnabod pwysigrwydd strategaeth o'r fath wrth gyflwyno buddiannau strwythurol i ddiwydiant annibynnol y DU.

Gall trefniadau cydgynhyrchu effeithiol fod o fudd diwylliannol mawr i gynhyrchwyr yn y DU a gallant gynnig amrywiaeth o fuddiannau diwylliannol i gynulleidfaoedd yn y DU a thu hwnt. Wedi'i wneud yn llwyddiannus gall ysgogi amrywiaeth o gynnwys a chreu cynnwys i'r gynulleidfa tra'n hwyluso ystod ehangach o fynediad i gyllid a thalent i'r cynhyrchydd. Ar hyn o bryd, mae gan y DU wyth cytuniad/cytundeb cydgynhyrchu dwyochrog gweithredol; ag Awstralia, Canada, De Affrica, Ffrainc, India, Israel, Jamaica a Seland Newydd. Mae hefyd wedi llofnodi cytuniadau â Moroco a Phalesteina, sy'n destun cadarnhad cyn iddynt ddod i rym. 

Ffilmiau 'buddsoddi mewnol' - a ddenir gan ryddhad trethi a sgiliau cynhyrchu'r DU
Rhwng 2003 a 2010, cyfrannodd ffilmiau 'buddsoddi mewnol' (stiwdios yr UD yn bennaf) (bar golau isod) rhwng £307m a £935m y flwyddyn mewn cynhyrchu ffilmiau i economi'r DU. Cynyddodd hyn CMC y DU rhwng £600m a £1,800m y flwyddyn a chyfrannodd rhwng £150m a £450m y flwyddyn mewn refeniw treth i CThEM. Yn 2010, roedd ffilmiau buddsoddi mewnol yn cyfrif am 80% o werth ariannol gweithgarwch cynhyrchu ffilmiau yn y DU.

Gwerth gwariant y DU o ran buddsoddi mewnol, domestig, cydgynhyrchu a chyfanswm y ffilmiau nodwedd, 1994-2010
£ miliwn
1994 	1995 	1996 	1997 	1998 	1999 	2000 	2001 	2002
Mewnol 		182.7 	216.5 	387.1 	261.9 	214.2 	336.4 	366.6 	198.5 	265.9  
Domestig 		59.5 	94.0 	172.2	202.9 	175.0 	170.3 	211.7 	180.1 	156.4
Cydgynhyrchu 										128.2
Cyfanswm 		242.2 	310.5 	559.3	464.8	389.2	506.7	578.3	378.6	550.5

			2003 	2004 	2005 	2006 	2007 	2008 	2009 	2010
Mewnol 		732.9 	583.8 	307.0 	558.7 	604.1 	425.9 	825.8 	935.3
Domestig  		227.8 	122.3 	177.5 	156.6 	154.1 	215.6 	226.0 	175.8
Cydgynhyrchu 		158.3 	169.2 	97.3 	110.4 	78.0 	49.2 	36.1 	54.3
Cyfanswm 		1,119.0 875.3 	581.7	825.6	836.2	690.7	1,087.9	1,165.4

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 147. Amcangyfrifon CMC a threth yn deillio o astudiaethau Oxford Economics o economi ffilm y DU.

Mae'r DU hefyd wedi llofnodi'r Confensiwn Ewropeaidd ar Gydgynhyrchu Sinematograffig, sy'n ei galluogi i gydgynhyrchu, yn ddwyochrog neu'n amlochrog, ag unrhyw wlad arall sydd wedi llofnodi, sy'n cynnwys holl aelod-wladwriaethau Ewrop a thiriogaethau cyfagos eraill megis Rwsia a Thwrci. Mae'r Panel yn cydnabod yr angen am strategaeth gydgynhyrchu effeithiol ar gyfer y DU sy'n gwneud y gorau o'r cyfleoedd a gynigir gan y cydberthnasau hyn. Byddai strategaeth o'r fath yn adnodd pwysig fel rhan o bolisi a fyddai'n rhoi mwy o sylw i gynhyrchwyr y DU yn y dirwedd ryngwladol ehangach.

Yn 2010, roedd 21 o gydgynyrchiadau gwerth £54m o gymharu â 65 yn 2005 gwerth £97m. Er mwyn mynd i'r afael â'r dirywiad hwnnw, mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i fonitro effaith ac effeithiolrwydd y cymhelliant treth mewn perthynas â chyd-gynhyrchu. Mae'r Panel wedi ystyried tystiolaeth sy'n awgrymu y gall fod y cynllun Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau newydd a gyflwynwyd yn 2007 wedi chwarae rhan bwysig yn y lleihad yn y gweithgarwch hwn yn y DU. Mae'r cyfuniad o dair nodwedd o'r cynllun - diffiniad y rheol 'wedi defnyddio' o wariant y DU; y trothwy gofynnol ar gyfer gwariant y DU sef 25 y cant; ac argaeledd rhyddhad trethi ar ddim ond 80 y cant o gyfanswm y gwariant craidd - yn golygu nad yw'r rhyddhad trethi hwn ar gael i gynhyrchwyr cydgynyrchiadau yn y DU ar y cyfan. Heb fynediad i'r rhyddhad hwn, mae cydgynyrchiadau yn y DU i bob pwrpas wedi peidio â bod yn opsiwn ymarferol i gynhyrchwyr o'r DU a thu hwnt, yn enwedig o ystyried y gall fod yn anodd i'r rheini sy'n gwneud cydgynyrchiadau gael gafael ar ffynonellau eraill o arian cyhoeddus a phreifat yn y DU.

Yn ogystal ag ymrwymiad i ystyried effaith yr amgylchedd treth fel ffordd o ddatblygu strategaeth effeithiol, byddai'n ddefnyddiol i'r BFI ystyried darparu peth arian ar gyfer cydgynyrchiadau. Gallai hyn helpu i ddarbwyllo cynhyrchwyr rhyngwladol i edrych o'r newydd ar y DU fel partner cydgynhyrchu ac o bosibl ddenu prosiectau i'r DU, a chreu cyfleoedd i dalent a chriw o'r DU dramor. Mae'r rhain i gyd yn ganlyniadau dymunol iawn a fyddai'n rhoi hwb i'r DU fel canolfan ryngwladol ar gyfer cynyrchiadau annibynnol ac yn helpu i sicrhau bod cynulleidfaoedd ledled y byd yn cael mynediad i ystod ehangach o ffilmiau diwylliannol Brydeinig. Byddai hyn hefyd yn cynyddu allforion ac yn helpu ein hasiantau gwerthu i ehangu eu gweithgareddau.

Mae'r Panel hefyd wedi ystyried ailymuno ag Eurimages, sef cronfa Cyngor Ewrop i gefnogi cydgynyrchiadau, a allai helpu'r DU i sefydlu cysylltiadau cryfach ag Ewrop a manteisio'n llawn ar y potensial am gydgynyrchiadau â'n cymdogion agosaf. Fodd bynnag, oherwydd cost a heb y seilwaith angenrheidiol yn y DU, roedd y Panel o'r farn na ddylid ystyried bod ailymuno ag Eurimages yn flaenoriaeth ar y cam hwn. Mae'r Panel yn awgrymu y dylid rhoi ystyriaeth bellach i oblygiadau ailymuno ag Eurimages ar gam hwyrach.

Rydym yn cydnabod bod angen gwneud mwy o waith i bennu'r dull gweithredu mwyaf effeithiol, er mwyn rhoi hwb i gydgynyrchiadau rhyngwladol, gan gynnwys â phartneriaid Ewropeaidd. Fodd bynnag, mae'r Panel am annog y BFI, ynghyd â DCMS, i ailedrych ar rinweddau dilyn polisi o ehangu ymgysylltiad y DU â chydgynyrchiadau.

37. Er mwyn manteisio i'r eithaf ar bartneriaethau sy'n bodoli eisoes a dangos ein bwriad clir i Ewrop a phartneriaid newydd posibl, mae'r Panel yn argymell y dylid datblygu strategaeth cyd-gynhyrchu a fydd yn ceisio manteisio ar y cyfleoedd sydd ar gael i ffilm yn y DU yn y ffordd orau bosibl.  Mae'r Panel wedi cael ei hysbysu o gais y diwydiant i'r Llywodraeth ailystyried ei sefyllfa o ran y gyfundrefn dreth ar gyfer cyd-gynhyrchu. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i fonitro effeithiolrwydd y cymhelliant treth mewn perthynas â chyd-gynhyrchu, yn arbennig o ran yr elfen 'a ddefnyddiwyd' ('used or consumed').

Mae'r Panel hefyd wedi gweld cyfle i BBC Worldwide, sef cangen fasnachol ac is-gwmni dan berchenogaeth lawn y BBC, i helpu i godi proffil ffilmiau Prydeinig yn y farchnad fyd-eang. BBC Worldwide yw dosbarthwr rhaglenni teledu mwyaf y byd, ar wahân i brif stiwdios yr UD. Yn y pum mlynedd diwethaf, mae BBC Worldwide wedi buddsoddi dros £1bn yn niwydiannau creadigol y DU. Fel rhan o'r Adolygiad, cafodd y Panel drafodaethau calonogol gyda'r cwmni ynghylch sut y gallai gefnogi diwydiant ffilm Prydain, drwy ddefnyddio ei arbenigedd o ran datblygu cynnwys yn y cyfryngau a manteisio arno a rhoi llwyfan i dalent o Brydain mewn marchadoedd domestig a rhyngwladol.

38. Mae'r Panel yn croesawu ymgais BBC Worldwide i ystyried ffyrdd posibl o gynnwys ffilm Prydeinig yn ei waith hyrwyddo i sianelau teledu ledled y byd, yn ei arddangosfa flynyddol yn y DU ac yn ei syniad Culture Club embryonig, sydd wrthi'n cael ei ddatblygu ar gam cynnar ar hyn o bryd ac a fyddai'n gorfod derbyn y cymeradwyaethau priodol. Ochr yn ochr â gweithgarwch theatraidd presennol BBC Worldwide gyda'r brandiau Hanes Naturiol, rydym yn argymell y dylid ystyried buddsoddi mewn cynyrchiadau ffilm annibynnol, yn gynyrchiadau sy'n gysylltiedig â chynyrchiadau teledu ac os bosibl, yn gynyrchiadau nad ydynt yn gysylltiedig â chynyrchiadau teledu.

Llwyddiant ffilmiau Prydeinig annibynnol
Nid dim ond ffilmiau o'r DU/UDA sy'n gwneud yn dda yn rhyngwladol. Dengys data a gasglwyd gan Uned Ymchwil y BFI fod 72% o swyddfa docynnau ffilmiau cwbl Brydeinig yn cael ei chynhyrchu dramor ynghyd ag 86% o refeniw swyddfa docynnau cydgynyrchiadau swyddogol sy'n cynnwys y DU. Yr her sy'n wynebu'r diwydiant a llunwyr polisi yw cynyddu'r refeniw hwn ynghyd â'r gyfran ohono a ddaw yn ôl i'r DU.

Cyfran leol a thramor o swyddfa docynnau ffilmiau'r DU, blynyddoedd cynhyrchu 2003-2007
% cyfran
				Y DU a Gweriniaeth Iwerddon %		Tramor %
100% DU				28.2					71.8
Cydgynyrchiadau swyddogol		14.1					85.9
Cydgynyrchiadau answyddogol		29.0					71.0
Annibynnol DU/UDA			16.9					83.1
Stiwdio DU/UDA			14.4					85.6
Cyfanswm 				15.3 					84.7 

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 72.

7.
Datblygu Sgiliau a Thalentau

Mae'r broses o ddatblygu sgiliau a thalentau yn darparu asgwrn cefn i lwyddiant y sector ffilm cyfan yn y DU; o gynhyrchu, gwerthu, dosbarthu ac arddangos i greu archifau. Mae llwyddiant diwydiant ffilm y DU a hyfywedd ei diwylliant ffilm yn y dyfodol yn dibynnu ar y gallu i feithrin talent a sgiliau newydd. 

Mae hyn yn arbennig o wir mewn oes lle mae'r sector ffilm yn gwneud defnydd cynyddol o dechnolegau digidol sy'n dibynnu ar lefel soffistigedig o wybodaeth. At hynny, drwy ddarparu amrywiaeth eang o gyfleoedd hyfforddi, gall cyfansoddiad gweithlu'r sector ffilm gynrychioli'r boblogaeth gyffredinol yn well a gwella symudedd cymdeithasol er budd ehangach i'r DU. 

Mae gan ddiwydiant ffilm y DU enw da ledled y byd am ei greadigrwydd, ei dalent a dyfnder ei sail sgiliau. Ond er mwyn i'r DU allu parhau i gystadlu mewn oes ddigidol, rhaid iddi barhau i fuddsoddi i ddatblygu'r dalent a'r sgiliau hynny. 

Ym maes cynhyrchu, mae gan y DU gryfderau penodol mewn meysydd sy'n cynnwys sinematograffi, graddau crefft ac effeithiau gweledol (VFX). Mae'r cryfderau hyn yn hanfodol o ran denu mewnfuddsoddwyr a chynnal cwmnïau cynhyrchu brodorol. 

Mae buddsoddi mewn sgiliau hefyd yn hanfodol er mwyn gallu manteisio i'r eithaf ar effaith gwaith Comisiwn Ffilm Prydain (BFC) a buddsoddiad y Loteri mewn ffilm. Mae mewnfuddsoddi yn dibynnu i raddau helaeth ar allforio sgiliau a thalent, i diriogaethau traddodiadol ac i farchnadoedd newydd ac mae gwaith y BFC wedi'i gysylltu'n agos iawn â buddsoddi mewn sgiliau o'r fath. Yn ei gyflwyniad i'r adolygiad, mae'r BFC wedi amlygu'r risg y bydd cynyddu lefelau buddsoddi i hyfforddi gwneuthurwyr ffilmiau a thechnegwyr mewn tiriogaethau eraill, ynghyd â gwell cymhellion ariannol, yn darparu cystadleuaeth fwy ffyrnig o ran denu mewnfuddsoddwyr i'r DU yn y dyfodol. 

Yn sgîl globaleiddio, mae cystadleuaeth o dramor yn fwyfwy ffyrnig ar draws y gadwyn werth, yn enwedig o farchnadoedd newydd lle mae costau llafur yn llawer is. Mae rhaglen fuddsoddi hirdymor mewn sgiliau a thalent ymhob rhan o'r sector ffilm yn hanfodol er mwyn i ni allu cadw ein sefyllfa flaenllaw yn y byd ffilm.

Daeth A Bigger Picture, sef adroddiad Grŵp Adolygu'r Polisi Ffilm a gyhoeddwyd yn 1998, i'r casgliad fod angen i ddiwydiant ffilm Prydain sicrhau cyflenwad digonol o bobl â'r sgiliau priodol; ac y byddai hyn yn gofyn am gynnydd parhaus yn y buddsoddiad a wneir mewn hyfforddiant er mwyn rhoi strategaeth well ar waith. Er mwyn mynd i'r afael â hyn, argymhellodd yr adroddiad y dylid cyflwyno Cronfa Buddsoddi mewn Sgiliau (SIF), wedi'i hariannu gan ardoll wirfoddol ar gynyrchiadau a gaiff eu ffilmio yn y DU, a strategaeth drawsbynciol newydd mewn perthynas â hyfforddiant. 

A Bigger Future
Sefydlwyd ardoll SIF yn 1999 ac o ganlyniad i'r buddsoddiad a godwyd (sef £700,000 y flwyddyn ar gyfartaledd), dechreuodd Skillset, sef Cyngor Sgiliau Sector (CSS) y diwydiannau creadigol, gynyddu ei fuddsoddiad yn anghenion hyfforddi'r diwydiant. Yn 2004, lansiodd Skillset A Bigger Future, sef strategaeth sgiliau ffilm genedlaethol gyntaf y byd. Roedd y strategaeth yn cynnwys mesurau i fuddsoddi yn y seilwaith i gyflwyno sgiliau, ac i fuddsoddi mewn hyfforddiant i bobl newydd a oedd yn ymuno â'r diwydiant ac mewn datblygiad proffesiynol i ymarferwyr yn y diwydiant. Fe'i hariannwyd gan arian y Loteri ac ardoll SIF, gyda chyllideb flynyddol o £7.7m. 

Asesodd adolygiad annibynnol o A Bigger Future yn 2008 gryfderau a gwendidau'r strategaeth. Er iddo ganmol cyflawniadau niferus y gwaith hwn, daeth i'r casgliad fod angen ffocws o'r newydd ar hyfforddiant ym maes technolegau newydd, gwella sgiliau busnes, datblygu talent greadigol, cefnogi hyfforddeion newydd i'r diwydiant a sicrhau amrywiaeth. Lansiwyd A Bigger Future 2, strategaeth tair blynedd newydd, yn 2010 gan Skillset a Chyngor Ffilm y DU (a ddisodlwyd bellach gan y BFI). O ganlyniad i'r toriadau ehangach o ran lefelau gwariant cyhoeddus, ategwyd y strategaeth hon gan gyllideb is o £3.25m bob blwyddyn gan y Loteri, gyda £400k y flwyddyn yn benodol ar gyfer Rhanbarthau Lloegr. 

Mae'r dystiolaeth rydym wedi'i chasglu yn awgrymu ei bod yn bwysig adeiladu ar fuddsoddiad arian y Loteri a gwaith Skillset a'i gyflawniadau yn ystod y deng mlynedd diwethaf mewn partneriaeth â Chyngor Ffilm y DU. Noda'r Panel fod Skillset wedi noddi dros 19,000 o leoedd ar fentrau hyfforddiant ac addysg ers 2004 a'i fod wedi darparu dros £70m mewn arian cyfatebol ers lansio'r strategaeth, gan helpu i sicrhau'r effaith fwyaf posibl yn sgîl buddsoddiad y Loteri. Roedd yn bleser gan y Panel weld dyfarniad o £6m i Skillset yn ddiweddar gan yr Adran Busnes, Arloesi a Sgiliau a Chomisiwn Cyflogaeth a Sgiliau'r DU yn rownd ceisiadau Cronfa Buddsoddi mewn Cyflogwyr 2 (EIF2). Bydd yr arian hwn, a gaiff ei ryddhau dros gyfnod o ddwy flynedd, yn golygu y bydd Skillset yn gallu parhau i helpu ei ddiwydiannau targed i ddatblygu'r strwythurau sylfaenol ar gyfer gwell darpariaeth hyfforddiant ac addysg.

Yr her o ran amrywiaeth
Yn rhannol oherwydd anffurfioldeb ei arferion cyflogaeth, mae diwydiant ffilm y DU yn dueddol o orgynrychioli dynion gwyn a thangynrychioli merched a phobl o grwpiau amrywiol. Er enghraifft, mewn dinas (Llundain) lle y daw 24% o'r gweithlu o grwpiau lleiafrifoedd ethnig, dim ond 7% o weithlu'r diwydiant cynhyrchu ffilm sy'n bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Mae'r anfantais hon wedi parhau er gwaethaf degawd o ymdrechion i annog mwy o amrywiaeth wrth gyflogi.

Ethnigrwydd gweithlu cynhyrchu ffilmiau Llundain, 2002 a 2006

Grŵp ethnig					Gwyn	Cymysg	Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig	
Ymatebwyr Llundain 2002 %			94	3	1
Ymatebwyr Llundain 2006 %			93	2	1
Gweithlu cyfan Llundain (LFS, 2004) %	76	1	11

Grŵp ethnig					Du neu Ddu Prydeinig	Tsieineaidd	Arall
Ymatebwyr Llundain 2002 %			1			-		1
Ymatebwyr Llundain 2006 %			1			1		1
Gweithlu cyfan Llundain (LFS, 2004) %	8			1		3

Ffynhonnell: UK Film Council Statistical Yearbook 2010, t. 187.

Ceir diffyg merched o ran awduron a chyfarwyddwyr hefyd. Yn 2010, dim ond 12% o awduron a 13% o gyfarwyddwyr ffilmiau Prydeinig oedd yn ferched. A hyn er gwaethaf y ffaith bod rhai o'r ffilmiau Prydeinig mwyaf llwyddiannus yn ystod y blynyddoedd diwethaf (ee Harry Potter, Mamma Mia!, Nanny McPhee, StreetDance 3D, Kick-Ass, Bend it Like Beckham, Bridget Jones) yn gysyniadau gwreiddiol a/neu wedi'u hysgrifennu a/neu wedi'u cyfarwyddo gan ferched.

Rhyw cyfarwyddwyr ffilmiau o'r DU a ryddhawyd yn y DU, 2007-2010 	2007 	2008 	2009 	2010
Nifer y teitlau o'r DU a ryddhawyd yn y DU 			108 	111 	113 	122
Nifer y cyfarwyddwyr a oedd yn gysylltiedig â'r teitlau hyn 	117 	113 	122 	136
Nifer y cyfarwyddwyr a oedd yn ddynion 				110 	100 	101 	119
Nifer y cyfarwyddwyr a oedd yn ferched 				7 	13 	21 	17
% dynion 							94.0 	88.5 	82.8 	87.5
% merched							 6.0	11.5	17.2	12.5

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 199.

Casgliadau ac Argymhellion
Mae'r Panel yn awyddus i weld buddsoddiad parhaus i roi strategaeth sgiliau ar waith sy'n sicrhau bod sector ffilm y DU yn atgyfnerthu ei sefyllfa gystadleuol ymhellach yn yr oes ddigidol. Bydd llwyddiant yn y dyfodol yn dibynnu ar feithrin cyfleoedd i gefnogi talent newydd drwy'r sector ffilm cyfan o gynhyrchu i greu archifau. 

39. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, mewn partneriaeth â Skillset a BIS, barhau i roi strategaeth ar waith ar gyfer sgiliau sy'n cynrychioli 'safon aur' ac atgyfnerthu'r strategaeth honno. Bydd strategaeth o'r fath yn helpu i sicrhau bod sgiliau drwy'r sector cyfan yn parhau yn un o gryfderau mawr y DU, bod ein sail sgiliau yn parhau i weithredu fel cymhelliant pwerus i ddenu mewnfuddsoddwyr, ac y gall y sector ffilm brodorol gyflwyno'r buddiannau mwyaf posibl i gynulleidfaoedd. 

Un o'r materion allweddol a gododd o'r ymgynghoriad yw bod gormod o fentrau darniog ar draws y dirwedd sgiliau, ac felly bod angen atgyfnerthu rhai gweithgareddau. Er enghraifft, cred y Panel fod angen sefydlu un pwynt cyswllt ar gyfer cyngor gyrfaoedd, yn arbennig ar gyfer pobl sy'n chwilio am ffyrdd i ymuno â'r sector. Dylai'r BFI, fel asiantaeth ffilm flaenllaw, ddarparu cysylltiadau a llwybrau i gyngor gyrfaoedd gan eraill megis Skillset a Creative and Cultural Skills (CC Skills). 

Er mwyn ategu hyn a darparu ffocws unigol ar gyfer sgiliau ffilm, mae'r Panel yn argymell y dylid uno'r ddau CSS mwyaf perthnasol, sef Skillset a CC Skills. Cred y Panel y byddai uno'r ddau CSS yn ddymunol gan fod llawer o'r rheini sy'n gweithio yn y diwydiannau creadigol yn gweithio i gyflogwyr ar draws y ddau CSS presennol: er enghraifft, mae technegwyr, awduron a chyfarwyddwyr yn symud rhwng perfformiadau byw a chynyrchiadau ffilm a theledu. Byddai uno'r cynghorau hefyd yn lleihau costau gorbenion ac yn darparu gwell gwerth am arian. 

Wrth gwrs, penderfyniad y diwydiant, cyflogwyr a byrddau'r ddau CSS fyddai sut y dylid rhoi unrhyw gynnig i uno ar waith. Yn dilyn symudiad y sectorau hysbysebu a chyhoeddi a'r sectorau ffasiwn a thecstiliau, noda'r Panel fod Skillset eisoes yn cwmpasu'r rhan fwyaf o ôl-troed y diwydiannau creadigol, a bod CC Skills yn cwmpasu rhan lai o'r ôl-troed. 

40. Mae'r Panel yn argymell - yn amodol ar gytundeb cyflogwyr - y dylid uno Skillset a CC Skills i greu un corff a fyddai'n cwmpasu'r sector creadigol cyfan. 

Amlygodd yr ymgynghoriad hefyd yr angen i Skillset a'r BFI weithio mewn partneriaeth â sefydliadau ym maes addysg uwch er mwyn annog nifer fwy o entrepreneuriaid creadigol i ddod i'r amlwg; ac i roi cynlluniau ar waith i wella sgiliau mewn meysydd hanfodol fel cynhyrchu 3D, VFX a Manylder Uwch. Dylid ymgymryd â'r gwaith hwn gyda phrifysgolion fel Bournemouth, Abertay ac eraill. VFX yw'r sector sy'n tyfu gyflymaf yn y diwydiant ffilm, ond mae diffyg sgiliau technegol o ansawdd uchel ar gael - mae'r DU yn ganolfan ragoriaeth ar gyfer VFX, ond nid yw hyn yn gyffredinol hysbys, ac nid yw'n glir sut y gall pobl ifanc ymuno â'r maes gwaith hwn.  Fel y cyfeiriwyd ato yn y bennod flaenorol ar addysg ffilm, mae ymateb y Llywodraeth i'r adroddiad Next Gen yn nodi sut y gallai newidiadau o ran addysg yn yr ystafell ddosbarth gyfrannu at y broses o atgyfnerthu sail sgiliau'r DU mewn technolegau digidol (gweler tudalen 16).

41. Mae'r Panel yn nodi ac yn croesawu'r cyrsiau arbenigol yn Bournemouth ac Abertay, a ddatblygwyd mewn partneriaeth â'r diwydiant a Skillset, a byddai'n awyddus i weld y dull gweithredu hwn yn cael ei ddatblygu er mwyn diwallu anghenion a nodwyd yn y sector. Rydym yn argymell y dylai'r BFI a Skillset weithio gyda HEFCE a'i chwaer sefydliadau yn y Gwledydd eraill a sefydliadau Addysg Uwch ledled y DU i adeiladu ar lwyddiannau'r Prifysgolion hyn wrth sefydlu cyfryngau newydd ac arbenigeddau VFX. At hynny, mae'r Panel yn argymell y dylai Skillset barhau i ddatblygu cynlluniau tebyg gydag ysgolion busnes wedi'u hanelu at greu mwy o entrepreneuriaid sy'n awyddus i weithio ym maes ffilm. 

Amlygwyd yr angen i sicrhau bod cyfleoedd hyfforddi ar gael i amrywiaeth helaeth o bobl, yn enwedig y rheini o gefndiroedd Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME) yn ddiweddar gan waith defnyddiol Don Foster, AS. Mae'r Panel yn croesawu, er enghraifft, gynllun lleoliadau Endemol ym Mhrifysgol Bournemouth ac mae'n awyddus i annog cwmnïau eraill drwy'r diwydiant ffilm a theledu i ddarparu cyfleoedd tebyg i unigolion o amrywiaeth o gefndiroedd gwahanol. Dylai'r BFI a Skillset barhau i hyrwyddo'r mathau hyn o drefniant. 

Mae tystiolaeth bellach o'n hadolygiad yn awgrymu bod angen i ysgolion ffilm yn y DU roi mwy o bwyslais ar ddatblygu sgiliau digidol. Y nod yw ymateb i gyflymder y broses ddigideiddio. Er mwyn hwyluso hyn, mae'r Panel wedi nodi bod angen sicrhau bod y cyfleusterau a'r offer hyfforddi diweddaraf ar gael a bod athrawon a darlithwyr yn weithwyr proffesiynol profiadol o'r diwydiant sy'n gallu darparu hyfforddiant o'r radd flaenaf. Canfu'r Adolygiad fod hyn yn arbennig o bwysig yn achos tair Academi Sgrîn Skillset; sef yr Ysgol Ffilm a Theledu Genedlaethol (NFTS), Ysgol Ffilm Llundain (LFS) a Screen Academy Scotland. 

42. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ynghyd â Skillset, HEFCE a Chyngor Cyllido'r Alban, gynnal adolygiad o dair Academi Ffilm Skillset, gyda'r nod o gadarnhau pa un a ydynt yn barod i'w hystyried ar gyfer statws sy'n cyfateb i 'Conservatoire' o ran darparu sgiliau a hyfforddiant o'r radd flaenaf - yn debyg i'r statws a roddir i academïau cerddoriaeth, drama a dawns blaenllaw. 

Roedd teimlad cryf ymhlith rhanddeiliaid bod y Darlledwyr Cyhoeddus, yn arbennig y BBC, wedi diwygio eu cylchoedd gorchwyl hyfforddi ar draul talent newydd. Awgrymwyd y gellid ailystyried eu rhwymedigaethau yn hyn o beth. Mae'r Panel yn deall, fel rhan o'i raglen arbedion ehangach, Sicrhau Ansawdd yn Gyntaf, bod y BBC yn ystyried toriadau i'w academi sgiliau. Mae'r Panel yn pryderu y byddai toriadau o'r fath yn tanseilio'r nod a ddatganwyd gan y BBC sef sicrhau bod hyfforddiant a datblygiad wrth wraidd y sefydliad a gweithio gyda'r diwydiant darlledu ehangach, er mwyn sicrhau bod pobl yn meddu ar y sgiliau sydd eu hangen arnynt i gael eu cyflogi am oes o fewn tirwedd gyfnewidiol y cyfryngau. Mae'r Panel yn gobeithio y bydd canlyniad ymgynghoriad y BBC ar Sicrhau Ansawdd yn Gyntaf yn adlewyrchu ymrwymiad y Gorfforaeth i sgiliau a hyfforddiant, ac y caiff cyllid ar gyfer y maes hwn o leiaf ei gynnal rhwng nawr a 2017.

Mae canfyddiad o fewn y gymuned greadigol fod blaenoriaethau diwylliannol newidiol yn y BBC wedi arwain at lai o gyfleoedd i dalent newydd ddod i'r amlwg. Caiff y farn hon ei llywio'n rhannol gan draddodiad fformatau fel Play for Today a roddodd enw da i'r BBC am ddatblygu talent eithriadol. Ceir pryder difrifol pe byddai'r BBC yn lleihau ei ymrwymiad i hyfforddiant yna y bydd olynwyr cyfarwyddwyr blaenllaw fel Ken Loach, Mike Leigh a Stephen Frears (y meithriniwyd talent pob un ohonynt gan y Gorfforaeth) yn ei chael hi'n llawer anos dod o hyd i gyfleoedd yn y diwydiant. 

Awgrymodd tystiolaeth o'r cyfarfodydd rhanddeiliaid hefyd bod anfodlonrwydd o ran hyblygrwydd hyfforddiant, y nodwyd ei fod yn tueddu i ganolbwyntio ar sgiliau ar gyfer cynyrchiadau teledu yn hytrach na sgiliau y gellir eu trosglwyddo'n eang. Teimlir y dylid cymryd mwy o risgiau ar dalent newydd yn gyffredinol a mynegwyd pryder nad oes gan y BBC gynllun hyfforddi sy'n canolbwyntio ar ymarferwyr ym maes y cyfryngau digidol.
 
43. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BBC a Darlledwyr Cyhoeddus eraill (gan weithio mewn partneriaeth â Skillset) gynnal y lefelau presennol o gyllid darlledwyr a chymorth o ran hyfforddiant ym maes ffilm a datblygu talent o leiaf, gyda'r nod o ailsefydlu eu hunain fel llwybrau blaenllaw i fyd ffilm i dalent newydd. 

Drwy weithio gyda'r Darlledwyr Cyhoeddus, Creative England a'r Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol a'r cwmnïau a ffurfiwyd o'r Asiantaethau Sgrîn Rhanbarthol, rhaid i Skillset a'r BFI barhau i wella eu gallu i nodi a chynnal talent greadigol ledled y DU. Mae'r adolygiad hwn wedi nodi bod angen croesawu a chefnogi ymdrechion i ddatblygu talent cymaint â phosibl yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau. Bydd ymdrin â'r mater hwn yn helpu i sicrhau bod y gweithlu yn y sector ffilm yn dod yn fwy amrywiol. 

44. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithio gyda Creative England, yr Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol, Skillset ac eraill ac y dylai eu helpu i greu strategaeth i sicrhau y deuir o hyd i dalent amrywiol, y caiff ei chynnal a'i meithrin, y tu allan i Lundain. Dylid dod o hyd i ffyrdd i helpu i sicrhau y gall pobl dalentog weithio, mewn ffordd gynaliadwy, lle bynnag y byddant am leoli eu hunain yn y DU.

Er mwyn sicrhau'r cyfleoedd gorau i ddenu'r unigolion mwyaf talentog, rhaid i'r strategaeth sgiliau ffilm anelu at recriwtio unigolion newydd i'r diwydiant o'r amrywiaeth helaethaf posibl o gefndiroedd. Dylid anelu at recriwtio unigolion o'r fath o amrywiol gefndiroedd i rannau o'r sector lle ceir achosion sylweddol o dangynrychiolaeth o gymharu â chyfansoddiad y boblogaeth yn gyffredinol. Roedd ymatebwyr i holiadur yr arolwg o'r farn y gellir cynnal talent amrywiol drwy sicrhau gwell cydraddoldeb o ran mynediad i'r sector cyfan. Nododd y Panel hefyd fod angen i'r holl gyllidwyr a darparwyr hyfforddiant fod yn gyfarwydd â'u cyfrifoldebau o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Mae'r Panel yn croesawu llwyddiant cynlluniau micro-gyllideb fel Microwave, WarpX ac i-Features. Mae angen i'r BFI ddatblygu strategaeth i adeiladu ar y rhaglenni hyn gan ddarparu cysylltiadau ac arfer gorau. Yn ogystal, gallai'r BFI weithredu fel dosbarthwr ar-lein fel rhan o strategaeth i adfywio maes gwneud ffilmiau cyllideb isel. 

Mae'r Panel hefyd yn falch o weld llwyddiant cynlluniau cynhyrchu ffilmiau byr fel Short Steps, sydd wedi'u hanelu at awduron a chyfarwyddwyr newydd sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon, cynllun It’s My Shout yng Nghymru a'r cynllun Ffilmiau Byr yn yr Alban. Mae'r cynlluniau hyn wedi annog datblygiad amrywiaeth helaethach o dalent ledled y DU.

Rhaid i unrhyw strategaeth sgiliau hefyd gynnwys y broses o ddatblygu talent ym maes cerddoriaeth ffilm. Mae cerddoriaeth yn rhan annatod o ffilm lwyddiannus, ac mae cyfansoddwyr a cherddorion o Brydain wedi bod yn llwyddiannus iawn mewn sawl ffilm yn y gorffennol a'r presennol. Yn wir, mae cryfder Prydain ym maes cyfansoddiadau a pherfformiadau cerddorol yn un o'r sgiliau penodol y mae gennym enw da iawn ar ei chyfer ledled y byd. Fodd bynnag, mae angen meithrin cyfansoddwyr newydd, a gellid chwilio am bartneriaethau yn hyn o beth o fewn y diwydiant cerddoriaeth.

Er ei bod yn bwysig dod o hyd i dalent greadigol newydd a'i meithrin, gan gynnwys y rheini sy'n gweithio ar eu ffilm gyntaf, cydnabu'r Panel hefyd yr angen i helpu pobl sy'n gweithio ar eu hail a'u trydydd ffilmiau. Mae hefyd yn bwysig creu amgylchedd sy'n golygu bod talent newydd yn llai ofnus y byddant yn methu. 

45. Cred y Panel fod ymdrechion i gefnogi dilyniant gyrfa ym maes cynhyrchu yn mynd y tu hwnt i alluogi talent greadigol i wneud eu ffilm gyntaf. Rydym yn argymell y dylid cyfleu ysgol ddilyniant glir i dalent er mwyn diwallu anghenion y rheini sy'n gweithio ar eu hail neu eu trydydd ffilm nodwedd. 
Dadleuodd nifer fawr o randdeiliaid y dylai fod yn ofynnol i'r rheini sy'n cael arian cyhoeddus fuddsoddi mewn talent newydd ac mae'r Panel yn cefnogi'r farn hon.

46. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ei gwneud yn ofynnol i unrhyw un sy'n cael arian y Loteri mewn perthynas â chynhyrchu neu sgiliau, lle y bo'n ymarferol, roi cynllun ar waith i warantu buddsoddiad mewn talent newydd ac amrywiol.
Tynnwyd ein sylw at fater pwysig yn ymwneud â'r System yn seiliedig ar Bwyntiau (PBS) sy'n llywodraethu'r defnydd o lafur anfrodorol yn y cyfarfod rhanddeiliaid ym mis Gorffennaf. Mae'r ffaith na chaiff Cod Ymarfer Asiantaeth Ffiniau'r DU (UKBA), sy'n gweithredu ochr yn ochr â'r PBS, ei orfodi'n briodol wedi dod yn fater hollbwysig i'r sector cynhyrchu. Gallai'r methiant hwn fod wedi cyfrannu at lefelau diweithdra ac, ar yr un pryd, gallai fod wedi lleihau'r cyfleoedd i ddatblygu sgiliau mewn nifer o swyddi allweddol yn y sector cynhyrchu.

Felly mae'r Panel yn awgrymu y dylai'r UKBA gydweithio'n agos â rhanddeiliaid i sicrhau dull gweithredu cadarn o ran monitro cydymffurfiaeth â'r PBS a sicrhau bod egwyddorion sylfaenol y Cod yn cael eu parchu. 

Yn ein cyfarfodydd rhanddeiliaid, gwnaed cais am fwy o fwrsariaethau, lleoliadau proffesiynol a phrentisiaethau, yn benodol fel ffordd o sicrhau mwy o amrywiaeth drwy'r gweithlu cyfan. Nodwyd hefyd bod angen darparu prentisiaethau ar lefel uwch. 

Awgrymwyd bod yn rhaid i'r sector addysg uwch a'r diwydiant gydweithio'n agosach er mwyn helpu i sicrhau y ceir yr effaith orau bosibl o fuddsoddiad cyhoeddus. Nodwyd bod angen canolbwyntio fwy ar hyfforddiant ym maes sgiliau gwneud ffilmiau ymarferol, fel yr hyfforddiant a ddarperir gan Second Light. Gallai cynlluniau o'r fath gynnwys mentora, lleoliadau gwaith a chyfleoedd i rwydweithio. 

47. Mae'r Panel yn argymell y dylai Skillset weithio mewn partneriaeth â'r diwydiant i barhau i greu prentisiaethau a lleoliadau proffesiynol ym maes sgiliau crefft a sgiliau technegol drwy'r sector ffilm cyfan; a hefyd 
i ddarparu cynlluniau bwrsariaeth i'r academïau a fyddai'n galluogi pobl o amrywiaeth eang 
o gefndiroedd i fynd i ysgolion ffilm blaenllaw. Mae'r Panel yn nodi, o ganlyniad i gydgyfeirio digidol, bod cyswllt agosach fyth rhwng sgiliau mewn gwahanol rannau o'r diwydiant clyweledol a rhaid i gynlluniau prentisiaethau a chynlluniau hyfforddiant adlewyrchu'r gorgyffwrdd cynyddol hwn.

8.
Treftadaeth Sgrîn

Mae archifau ffilm y DU, yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau, yn gyfrifol am swm helaeth o ffilmiau a deunyddiau sy'n gysylltiedig â ffilmiau y mae gan y cyhoedd awydd gwirioneddol i'w gwylio ond mai prin y cânt eu dangos. Yn yr oes ddigidol, dylai fod yn llawer haws gwylio'r deunyddiau a ddelir yn yr archif, mewn egwyddor o leiaf, o gymharu â'r oes analog. Mae'r amrywiaeth o ddyfeisiau y gellir eu defnyddio i wylio deunydd clyweledol wedi cynyddu'n aruthrol, a dylai dulliau ar-lein ei gwneud yn llawer haws gwneud hynny ni waeth ble y bydd cynulleidfaoedd a defnyddwyr. 

Fodd bynnag, mae'r realiti ymarferol yn llawer mwy cymhleth. Mae canran y deunydd sydd ar gael yn hawdd i'r cyhoedd o fewn Archifau Cenedlaethol a Rhanbarthol yn fach iawn o hyd o gymharu â maint y casgliadau. Mae'r rhan fwyaf o ddeunydd ffilm sy'n cael ei gadw mewn archifau ledled y DU yn eiddo i ddeiliaid hawliau a fydd, yn ddealladwy, ond yn darparu eu deunydd mewn ffordd sy'n gyson â'u buddiannau masnachol. Mae llawer o waith yn cynnwys hawliau amddifad lle nad oes modd adnabod deiliaid yr hawliau sylfaenol, ac mae llawer o waith yn gwbl amddifad, i'r fath raddau nad oes modd hyd yn oed adnabod y prif ddeiliad hawliau. Dim ond cyfran fach o'r gwaith sy'n eiddo i gyrff archifau neu'n cael ei rheoli ganddynt.

Mae'r deunydd a gedwir yn archifau'r DU yn cynnig gwledd o gyfleoedd i gynulleidfaoedd; i ddefnyddwyr werthfawrogi ei werth diwylliannol ac artistig cynhenid, i bobl ddysgu am y byd fel y mae, ac fel y bu, drwy ffilm, ac i ysgogi gwaith creadigol newydd (yn enwedig mewn oes ddigidol lle y gallai ailbwrpasu clipiau'n gyfreithlon hyrwyddo arloesedd). Fodd bynnag, mae angen cyfres o ymyriadau i ymdrin â'r heriau enfawr o ran mynediad a chadwraeth, gan gynnwys rhwystrau eiddo deallusol, er mwyn sicrhau y gellir gwireddu'r cyfleoedd hyn er budd cynulleidfaoedd ledled y DU. 

Yn 2003, cafwyd yr argymhelliad canlynol gan Bwyllgor Diwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon Tŷ'r Cyffredin:

“… the BFI should take the lead within the UK film and TV archive community and champion the whole sector, particularly the regional archives, alongside safeguarding its exemplary reputation amongst international peers. An over-arching national strategy promoting both good curatorship and increasing accessibility should be vigorously pursued.”

Mae'r rhaglen Screen Heritage UK (SHUK), a gefnogwyd gan £22.5m o fuddsoddiad cyfalaf gan y Llywodraeth, wedi hwyluso modelau cydweithio newydd yn y sector. Mae'r buddsoddiad hwn wedi cyflawni cryn dipyn ond mae angen gwneud mwy o hyd ac mae angen buddsoddi mewn archifau ledled y DU, o ran gofalu am gasgliadau a'u rheoli, yn ogystal â rhaglenni digideiddio a rhaglenni mynediad.

Mae angen i archifau fuddsoddi mewn sgiliau, offer a seilwaith er mwyn paratoi deunyddiau, rheoli prosesau a sicrhau y caiff copïau digidol eu cadw'n ddiogel pan gânt eu gwneud. Mae angen parhaus i fuddsoddi mewn dulliau storio o ansawdd da ar gyfer y prif gasgliadau ffilm, yn enwedig yn Rhanbarthau Lloegr, a fydd yn galluogi i'r deunyddiau gwreiddiol gael eu cadw'n ddiogel ar gyfer y dyfodol.

Mae angen hefyd, mewn rhai cyd-destunau penodol, i ddeunyddiau gael eu curadu, gan gynnwys drwy gyrchu gwybodaeth dorfol, er mwyn i gynulleidfaoedd allu cael y budd mwyaf posibl o'r gwaith a welant yn hytrach na dim ond gwylio deunydd mewn ffordd fympwyol neu annibynnol.

Chwaraeodd y BFI ran arweiniol yn y gwaith a lywiodd y casgliadau a'r argymhellion yn y bennod hon. Llywiwyd yr argymhellion unwaith eto gan yr hyn a glywyd yn ystod seminarau ymgynghori o dan arweiniad y BFI yn Newcastle a Llundain yn ogystal â chan gyfarfodydd yr Adolygiad, yr arolwg ar-lein a chyflwyniadau ysgrifenedig eraill. 

Casgliadau ac Argymhellion
Cred y Panel a'r BFI fod angen gweledigaeth hirdymor ar gyfer cynnwys archifau sy'n cynnwys dull gweithredu cydgysylltiedig wrth ystyried seilwaith archif y DU ac sy'n rhoi mynediad i'r cyhoedd ar sawl llwyfan gwahanol. Dylai polisi yn y dyfodol atgyfnerthu'r weledigaeth hon ar gyfer mynediad gan gydnabod ar yr un pryd yr angen i fuddsoddi mewn seilwaith craidd er mwyn cyflawni hyn. 

Cymeradwyodd yr ymgynghoriad rôl arwain y BFI ar draws y sector treftadaeth ffilm, fel corff arweiniol yn y gymuned archifo ryngwladol, ac wrth ddatblygu a defnyddio safonau. Llwyddodd rhaglen SHUK i sicrhau y gwnaed buddsoddiadau cyfalaf allweddol mewn casgliadau o bwys a ddaliwyd yn Archif Genedlaethol y BFI ac ar draws Rhanbarthau Lloegr, yn benodol ym maes storio a chatalogio lle roedd angen buddsoddi'n ddirfawr, ond mae angen deall y trefniadau cyllid refeniw ar gyfer casgliadau rhanbarthol yn llawn. Nododd yr ymgynghoriad yn glir fod hyn yn holl bwysig er mwyn sicrhau dyfodol hirdymor y casgliadau hyn o ran mynediad. 

Mae hefyd wedi dod yn amlwg yn sgîl cyflymder y broses o newid i ddigidol, bod angen dybryd i fuddsoddi i adeiladu seilwaith cadwraeth ddigidol ac i gynnal y seilwaith hwnnw. Mae cannoedd ar filoedd o ddarnau o waith wedi'u cadw ar dâp fideo analog darfodedig er enghraifft, ac mae angen eu trosglwyddo i ddulliau storio digidol neu mae perygl y bydd y genedl yn colli'r casgliadau hyn. 

48. Gan adeiladu ar gyflawniadau menter Screen Heritage UK, dylai'r BFI lunio achos busnes newydd i sicrhau diogelwch hirdymor casgliadau ffilm pwysig y DU a mynediad parhaus i'r casgliadau hynny. Rhaid i achos busnes o'r fath asesu'r anghenion refeniw parhaus ar gyfer y casgliadau ffilm a ddelir ledled Rhanbarthau'r DU, a'r buddsoddiad cyfalaf critigol y bydd ei angen i gefnogi gwaith cadwraeth a mynediad brys; mae angen dull gweithredu entrepreneuraidd er mwyn dod o hyd i gyllid partneriaeth ar draws y sector treftadaeth a chyda gweithredwyr masnachol a deiliaid hawliau.

Cyn bo hir, bydd prosesau dosbarthu ac arddangos sinemâu yn gwbl ddigidol ac mewn gwirionedd ni fydd unrhyw beth sy'n parhau yn y maes analog ar gael i'r cyhoedd hyd nes y caiff ei ddigideiddio. Mae Ffrainc, er enghraifft, ar flaen y gad o ran digideiddio ei threftadaeth ffilm, ac o ganlyniad, gallai ffilmiau clasurol o Ffrainc fod ar gael yn haws i gynulleidfaoedd ym Mhrydain yn y dyfodol agos na ffilmiau tebyg o Brydain. Cafwyd cefnogaeth eithriadol o'r ymgynghoriad o blaid digideiddio casgliadau pwysicaf y DU, gan gynnwys deunyddiau ategol sy'n darparu'r cyd-destun sy'n hanfodol er mwyn deall a mwynhau ffilmiau. Dylai'r BFI ystyried modelau cyhoeddus/preifat ar gyfer darparu buddsoddiad o'r fath.

49. Dylai'r BFI drefnu partneriaethau cyhoeddus a phreifat newydd er mwyn rhyddhau adnoddau i ddigideiddio ac arddangos treftadaeth ffilm Prydain. Bydd hyn yn cynnwys sicrhau argaeledd ymhob sefydliad addysgol yn y DU. Dylid archwilio'r potensial o ran cyllid partneriaeth at y diben hwn gydag amgueddfeydd a llyfrgelloedd, Cyngor Celfyddydau Lloegr a'r sefydliadau cyfatebol yn y Gwledydd, Cronfa Treftadaeth y Loteri a buddsoddwyr preifat lleol; a dylid archwilio'r systemau angenrheidiol o ran hawlfraint er mwyn sicrhau y gellir dosbarthu'r archif yn gyffredinol gyda'r Llywodraeth. 

Mae rhaglen SHUK eisoes wedi pennu model ar gyfer rhannu data rhwng archifau ffilm, gan alluogi'r cyhoedd i gael mynediad i wybodaeth am gasgliadau, ble bynnag y bônt. Gallai hyn weithredu fel craidd ar gyfer Cofrestr Treftadaeth Sgrîn newydd i'r DU, a fyddai'n rhestru'r holl waith o Brydain, lleoliad y deunyddiau a gwybodaeth gysylltiedig am hawliau. Byddai gwneuthurwyr ffilmiau a deiliaid hawliau yn cael eu hannog a'u helpu i gyfrannu at y Gofrestr. Dylid ystyried dulliau tagio torfol hefyd er mwyn gwella'r broses o ymgysylltu â'r cyhoedd.

50. Dylai Archif Genedlaethol y BFI, mewn cydweithrediad ag Archifau Cenedlaethol a Rhanbarthol eraill, ddatblygu Cofrestr ffilmiau Prydeinig y DU. 

Dynodwyd y BFI fel yr Archif Deledu genedlaethol o dan Ddeddf Cysylltiadau 2003. Yn unol â'r Ddeddf hon, mae'n rhaid i ddeiliaid trwyddedau Darlledwyr Cyhoeddus wneud 'cyfraniad priodol' i'r gwaith o redeg yr Archif, gydag Ofcom yn pennu'r cyfraniad hwnnw. Mae'r trwyddedau Darlledwyr Cyhoeddus hyn yn dod i ben yn 2014. Roedd pryder pe na fyddai'r Ddeddf Cysylltiadau newydd yn ei gwneud yn ofynnol i ddarlledwyr gefnogi trefniadau archifo teledu y byddai casgliadau treftadaeth y mae angen eu trosglwyddo o fformatau darfodedig yn y fantol, ac y byddai perygl sylweddol y câi treftadaeth deledu'r DU a buddiannau'r buddsoddiad a wnaed hyd yma eu colli.

51. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Darlledwyr Cyhoeddus o leiaf gynnal eu lefelau cyfrannu presennol mewn perthynas â chostau archifo teledu Prydain.

Nid yw tua 75 y cant o ffilmiau nodwedd Prydeinig yn cael eu harchifo ac mae perygl y caiff y darnau hyn o waith eu colli. Mae cwmnïau cynhyrchu yn gwerthfawrogi eu catalogau, ond nid ydynt yn darparu'n briodol ar gyfer cadwraeth hirdymor. Mae'r perygl y caiff gwaith ei golli yn fwy yn yr oes ddigidol a chyn bo hir, ni fydd yn bosibl casglu ffilm ar unrhyw fformat heblaw fformatau digidol. Dengys gwaith ymchwil oni roddir trefniadau cadwraeth rhagweithiol ar waith, na fydd yn bosibl darllen copïau meistr o ddeunydd sinema digidol o fewn pump i 10 mlynedd. Dengys gwaith ymchwil hefyd ledled y byd nad yw cynlluniau adnau gwirfoddol yn effeithiol.

52. Mae'r Panel wedi nodi mai dim ond cynllun adnau cyfreithiol statudol ar gyfer pob ffilm sydd wedi'i hardystio fel ffilm Brydeinig gan yr awdurdod ardystio fydd yn gwarantu y caiff ein treftadaeth ei diogelu. Er mwyn sicrhau y gall Archif Genedlaethol y BFI gaffael pob ffilm o'r fath, mae'r Panel yn argymell y dylid ystyried darpariaeth adnau cyfreithiol o'r fath.

Archifau ffilm
Er mwyn cadw hanes ffilm a theledu'r DU a sicrhau ei fod yn hygyrch, mae gan y DU nifer o archifau cyhoeddus a phreifat (Cenedlaethol, Rhanbarthol, DU-gyfan a Chorfforaethol). Rhaid i eitemau yn yr archifau gael eu cadw'n ffisegol, eu mynegeio, eu rhyddhau i'w gwylio mewn llyfrgelloedd a, lle y bo'n bosibl, eu rhyddhau'n eang i'w gwylio gan y cyhoedd ac yn fasnachol. Mae angen digideiddio'r archifau at ddibenion gwylio ar-lein a mathau eraill o wylio digidol gan y cyhoedd. Er mwyn rhoi syniad o faint yr her, noda'r tabl canlynol ddimensiynau Casgliad Cenedlaethol y BFI.

Casgliad Cenedlaethol y BFI

Eitem 										Swm
Teitlau ffilm ffuglen 								60,000
Teitlau nad ydynt yn ffuglen (dogfen, rîl newyddion, ffilmiau'r llywodraeth, 
ffilmiau wedi'u noddi, hysbysebion, ffilmiau cartref ac ati) 			120,000
Teitlau teledu 									750,000
Llyfrau (gan gynnwys cyfeiriaduron fideo, catalogau gwyliau, llyfrynnau, 
catalogau ffilm, cyfnodolion masnach, adroddiadau blynyddol ac ati) 		45,000
Sgriptiau nas cyhoeddwyd 							20,000
Llyfrau'r wasg 									25,000
Posteri ffilm 									25,000
Effemera sinema 								2,000
Papurau personol a phapurau cwmnïau (ee papurau Carol Reed, Derek Jarman, 
David Lean ac ati) 								600 o gasgliadau
Delweddau llonydd yn ymwneud â ffilmiau a rhaglenni teledu 			1,000,000
Gwaith dylunio cynyrchiadau a gwisgoedd (gan gynnwys The Red Shoes, 
Lawrence of Arabia, Doctor Zhivago, A Passage to India) 			3,000
Celloedd animeiddio 								3,000
Recordiadau o Dŷ'r Cyffredin a'r Pwyllgorau Dethol 				60,000 awr
Casgliadau sain eraill 								Helaeth

Ffynhonnell: BFI.

O blith yr uchod, mae nifer y teitlau ffilm a theledu sydd ar gael ar sail fasnachol i'r cyhoedd ar hyn o bryd fel a ganlyn:

Teitlau sydd ar gael yn fasnachol i'r cyhoedd

Eitem 				Nifer sydd ar gael yn fasnachol
Ffilmiau nodwedd Prydeinig 	~ 1,500
Teitlau teledu Prydeinig	 	~ 10,000

9.
Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth

Un o ganfyddiadau mwyaf trawiadol yr Adolygiad yw'r ffaith bod y dystiolaeth sy'n sail i bolisi ffilm y DU yn dameidiog o hyd. Casglodd yr Adolygiad dystiolaeth o sawl ffynhonnell er mwyn sicrhau bod y canfyddiadau yn gywir, lle yr oedd hynny'n bosibl. Mae gan bob ffynhonnell ei chryfderau a'i gwendidau. 

Wrth ymchwilio i ddogfennau strategaeth ac adroddiadau cyhoeddedig Cyngor Ffilm y DU, nodwyd gennym nad oeddent wedi cael eu coladu mewn ffordd systemataidd, nac wedi'u dosbarthu'n helaeth i'r diwydiant a'r gymuned ffilm ehangach. Roedd gwybodaeth am faterion cymhleth iawn yn dameidiog ac nid oedd wedi'i dal yn ganolog nac wedi'i chategoreiddio. Nid oes unrhyw gronfa wybodaeth systemataidd sydd ar gael i'r cyhoedd i ledaenu'r hyn a gaiff ei ddysgu a'r profiad a geir gan weithredwyr a thrwy weithredu cronfeydd a strategaethau. 

Fodd bynnag, roedd allbwn Uned Ymchwil ac Ystadegau Cyngor Ffilm y DU, a gyhoeddodd flwyddlyfr ystadegol blynyddol ac ystadegau ffilm eraill yn rheolaidd, yn ddefnyddiol iawn i Banel yr Adolygiad.

Serch hynny, mae data ystadegol yn ddisgrifiadol yn hytrach na gwerthusol. Mae'n dangos agweddau penodol ar y dirwedd ffilm yn hytrach na'u hegluro. Nid yw, ynddo'i hun, yn nodi sut y gallem geisio cyflawni ein hamcanion polisi. Oherwydd diffyg adnoddau, nid yw'r broses o gasglu ystadegau am y diwydiant ffilm wedi gallu ymestyn i gydweithredu'n llawn â busnesau i gasglu data micro-economaidd, i ganfod sut y mae busnesau'n gweithio ac i benderfynu lle mae'r rhwystrau i lwyddiant y diwydiant. Byddai rhagor o waith ar y gynulleidfa a'r diwylliant ffilm hefyd yn helpu i feithrin gwell dealltwriaeth o effaith polisi ffilm yn y DU.

Mae angen dull newydd a radical o gasglu a rhyddhau gwybodaeth, yn arbennig yn sgîl ymrwymiad y Llywodraeth i ddata agored.

Am y rheswm hwn, rydym yn argymell y dylid sefydlu swyddogaeth 'Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth' gan ddarparu digon o adnoddau ar ei chyfer yn y BFI, a fyddai'n canolbwyntio ar greu gwybodaeth a sail dystiolaeth yn ogystal ag ar gyhoeddi ystadegau. Dylai'r swyddogaeth hon fod mor agored ac arloesol â phosibl, gan fanteisio ar dechnoleg ddigidol i greu storfa gynhwysfawr o wybodaeth am ffilm yn y DU am y tro cyntaf.

Rydym hefyd yn argymell y dylid ychwanegu elfen fyfyriol neu ymchwiliol i ymyriadau cyhoeddus y BFI a'r Loteri, er mwyn gallu cynhyrchu a lledaenu'r hyn a ddysgir o bob ymyriad. Mae angen gwaith ymchwil hefyd i wella ein dulliau ar gyfer gwerthuso amcanion diwylliannol ac economaidd polisi ffilm. Gyda'i gilydd, bydd y canlyniadau hyn yn helpu i wella gwybodaeth y diwydiant a chynigion polisi yn y dyfodol.

Gwybodaeth wedi'i harwain gan ymchwil a'r diwydiant ffilm
Gallai sail dystiolaeth gadarnach gyfrannu at y broses o ystyried ffurf bosibl corff strategol cyhoeddus ar gyfer y byd ffilm yn yr oes ddigidol.

Mae awduron fel Rodrik, Bakhshi ac eraill (2011) yn dadlau mai'r ffordd orau o ystyried unrhyw bolisi diwydiannol ar gyfer y dyfodol yw fel 'proses o ddarganfod', sef proses lle y bydd busnesau a llywodraethau yn dysgu am heriau a chyfleoedd sylfaenol ac yn cymryd rhan mewn gwaith cydgysylltu strategol (gyda'r naill yn dysgu am y cyfyngiadau y mae'r llall yn eu hwynebu). Mewn sector yr effeithiwyd arno gan fethiant y farchnad ac sydd wedi'i nodweddu gan ansicrwydd, dylai polisïau cefnogol ganolbwyntio llawn cymaint ar gael gwybodaeth gan y sector preifat am broblemau sylweddol ag ar roi atebion penodol ar waith. 

Mae angen i ni ganolbwyntio ar wella'r broses hon drwy neilltuo adnoddau ychwanegol iddi. Mae angen i ni gynllunio lleoliad lle y gall cynrychiolwyr preifat a chyhoeddus ddod ynghyd i ddatrys problemau; gan adeiladu ar brofiad y gorffennol a dysgu ohono. 

Dylai'r BFI ddilyn arfer gorau (er enghraifft, y safonau a bennwyd yn Llyfr Magenta Trysorlys Ei Mawrhydi) wrth ddatblygu a gwerthuso polisi ffilm. Mae hyn yn cynnwys:
a) Diffinio nodau: beth rydym am ei weld yn digwydd nad yw eisoes yn digwydd (yn ddiwylliannol ac yn ddiwydiannol)?
b) Gwerthuso effaith polisïau sy'n bodoli eisoes.
c) Nodi problemau/heriau parhaus.
d) Asesu pa un a ellir mynd i'r afael â hwy drwy bolisi cyhoeddus mewn ffordd gosteffeithiol.
e) Cynllunio/diwygio polisi yn unol â hynny.
f) Gwerthuso effaith polisi newydd/diwygiedig.
g) Sicrhau y caiff pob dogfen a dadansoddiad allweddol ei gyhoeddi a'i gatalogio a'i fod ar gael i ddadansoddwyr polisi, academia a'r cyhoedd.

Casgliadau ac Argymhellion

Byddai swyddogaeth Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth y BFI yn gallu meithrin cydweithrediad strategol rhwng rhanddeiliaid ym maes polisi cyhoeddus, diwydiant a'r byd ffilm ehangach.

Byddai'n cynnwys partneriaeth newydd rhwng rhanddeiliaid a'r BFI. Fel rhan o'r cynnig hwn, mae'r BFI yn sefydliad 'creu gwybodaeth', y mae ei flaenoriaethau yn cynnwys creu a lledaenu'r hyn a ddysgir.

Er mwyn gallu gwneud hyn, byddai angen i'r sawl a fyddai'n cael cymorth cyhoeddus gytuno i gydweithredu drwy rannu data a chymryd rhan mewn prosiectau ymchwil. Gallai hyn fod yn quid pro quo teg am gael arian cyhoeddus.

Yn ogystal, dylai'r BFI geisio trefnu partneriaethau cydweithredol hirdymor priodol gyda phrifysgolion a allai ddatblygu'r sail wybodaeth ar gyfer polisi ffilm drwy gyfuno gwaith ymchwil newydd ag arbenigedd damcaniaethol a methodolegol academia. Gallai partneriaethau cydweithredol o'r fath fod o ddiddordeb i gyrff ariannu a noddi fel Cyngor Ymchwil i'r Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC).

Er mwyn sicrhau y caiff ystadegau o ansawdd uchel eu cynhyrchu o hyd ar ffilm yn y DU, rydym yn argymell y dylid dynodi'r BFI yn 'gynhyrchwr ystadegau swyddogol' o dan Ddeddf y Gwasanaeth Ystadegau a Chofrestru 2007, fel yr oedd Cyngor Ffilm y DU hyd nes 2011.

53. Mae'r Panel yn nodi'r angen am sail dystiolaeth gadarn ar gyfer polisi ffilm ac yn argymell y dylai'r BFI sefydlu swyddogaeth 'Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth' i a) cydweithredu â'r diwydiant a rhanddeiliaid i gynhyrchu gwybodaeth a data cadarn fel sail i ymyriadau polisi, b) helpu i gynllunio polisi ac ymyriadau ariannu'r BFI o'r cychwyn cyntaf er mwyn arwain at ddysgu a all lywio polisi yn y dyfodol, c) lledaenu canlyniadau a'r hyn a ddysgir o ymyriadau ariannu, a d) dros amser, datblygu a chynnal sail wybodaeth werthfawr a hygyrch er budd y cyhoedd, y BFI, y Llywodraeth, diwydiant, academia a phob rhanddeiliad arall yn y byd ffilm.

10.
BFI: Yr Asiantaeth Arweiniol Newydd ar gyfer Ffilm 

Ers mis Ebrill 2011, bu'r BFI yn gweithredu fel asiantaeth arweiniol Llywodraeth y DU ar gyfer ffilm, gan adeiladu ar dreftadaeth o bron i 80 mlynedd a gwaith diweddar Cyngor Ffilm y DU (UKFC). Mae'r BFI wedi ymgymryd â llawer o weithgareddau'r UKFC ac, o ganlyniad, mae ganddo bellach gyfres llawer mwy o gyfrifoldebau sy'n cwmpasu diwylliant a diwydiant. 

Bydd yn rhaid i'r newidiadau y mae angen i'r sefydliad eu gwneud o ganlyniad fod yn sylweddol ac yn bellgyrhaeddol. Mae wedi cynnal adolygiad o'i strwythurau rheoli er mwyn sicrhau eu bod yn addas i ymgymryd â'r swyddogaethau hyn. Mae Blaengynllun y BFI, y bydd yn cynnal ymgynghoriad yn ei gylch yn 2012, wrthi'n cael ei ddatblygu a chaiff ei lywio gan argymhellion yr Adolygiad hwn.

Mae gwaith y BFI ar ei Flaengynllun wedi nodi blaenoriaethau strategol posibl sy'n gysylltiedig â chreu cydberthynas gydol oes â ffilm i boblogaeth y DU ac o ran hyrwyddo ffilm Prydeinig a thalent ffilm Brydeinig. Bellach mae gan y BFI gyfle i adeiladu ar ei draddodiad o estyn allan i gynulleidfaoedd ac i archwilio pŵer ffilm i adfywio cymunedau.

Mae gwaith y BFI ar ei Flaengynllun hefyd wedi nodi awydd ymhlith rhanddeiliaid i'r sefydliad ystyried heriau'r dyfodol drwy strategaeth ymchwil a datblygu uchelgeisiol. Wedi'i gyfuno â hyn, mae rhanddeiliaid wedi amlygu bod angen mesur pob ymyriad cyhoeddus a rheoli'r sail wybodaeth, fel yr ymdriniwyd ag ef eisoes yn y bennod Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth. 

Mae tystiolaeth ymgynghori'r Adolygiad wedi ategu'r blaenoriaethau strategol hyn, yn ogystal â galw am gyswllt mwy gweithredol ag Ewrop a chyda marchnadoedd rhyngwladol sefydledig a newydd, gan gydnabod bod pob diwydiant delweddau symudol bellach yn rhyngwladol mewn ffordd na fuont erioed o'r blaen. Ceir awydd cryf i weld y corff arwain newydd hwn yn cefnogi ac yn datblygu'r mentrau hynny sydd eisoes ar waith mewn ffordd organig mewn clystyrau rhanbarthol. 

Cylch gwaith y BFI yw cefnogi'r diwydiant yng Ngwledydd a Rhanbarthau'r DU, ac arwain ymhob agwedd ar ddiwylliant ffilm gan gynnwys datblygu cynulleidfaoedd ac addysg. Trosglwyddwyd gwaith i gefnogi'r broses o ardystio ffilmiau diwylliannol Brydeinig at ddibenion y rhyddhad treth ffilm hefyd i'r BFI, felly hefyd waith i gefnogi MEDIA Desk UK, rhan o raglen yr Undeb Ewropeaidd i atgyfnerthu gallu cystadleuol cynhyrchion clyweledol.

Mae'r BFI yn dosbarthu arian y Loteri a chymorth grant ym maes ffilm ledled y DU, gan gynnwys arian ar gyfer cynhyrchu a datblygu drwy ei Gronfa Ffilm, ar gyfer addysg ffilm drwy grantiau i FILMCLUB a First Light a chymorth i ddosbarthu ffilmiau Prydeinig ac arbenigol drwy ei Gronfa P&A. Ef hefyd yw gwarcheidwad Archif Genedlaethol y BFI. Bydd arian Loteri i gefnogi ffilm yn cynyddu o'r £27m presennol i fwy na £40m erbyn 2014. Drwy gefnogi Comisiwn Ffilm Prydain, mae'r BFI hefyd yn helpu i ddenu mewnfuddsoddwyr i'r DU. 

Mae gan y BFI gylch gwaith ar gyfer pryderon diwylliannol a diwydiannol a chan weithio gyda'i bartneriaid ledled y DU, rhaid iddo bellach roi dull gweithredu 360° ar waith mewn perthynas â'i gyfrifoldebau gan gysylltu addysg a sgiliau â datblygu a chynhyrchu â dosbarthu, arddangos a threftadaeth. 

Mae'r Panel yn cymeradwyo ceisiadau i gefnogi'r ymgyrch 'Greening Film' ac yn croesawu blaengaredd y BFI wrth lansio BS8909, y safon swyddogol ar gyfer "rheoli diwydiant ffilm y DU mewn ffordd gynaliadwy". Mae'r diwydiant ffilm mewn sefyllfa gadarn i ddangos esiampl ac ysbrydoli meysydd busnes eraill i ddilyn. Rydym yn argymell y dylai'r BFI weithio gyda Gweithgor Safon Brydeinig y Diwydiant Ffilm ac y dylai cyrff eraill yn y diwydiant fynd ati i annog cwmnïau i'w mabwysiadu.

Fel y mae'r adroddiad hwn wedi'i nodi eisoes, bu 2011 yn flwyddyn lwyddiannus iawn i ffilm Brydeinig, yn y swyddfa docynnau ac mewn amrywiol wyliau ffilm. Gellir priodoli'r llwyddiant hwn i waith Cyngor Ffilm y DU. Mae hefyd yn darparu llwyfan i'r BFI ddatblygu ei strategaeth ar gyfer y dyfodol.

Yr her Genedlaethol a Rhanbarthol
Er gwaethaf y gefnogaeth gan asiantaethau sgrîn Cenedlaethol a Rhanbarthol i weithgareddau ffilm y tu allan i Lundain, erys diwydiant ffilm y DU yn fusnes sydd wedi'i leoli'n bennaf yn Llundain, gyda stiwdios, cyfleusterau a chwmnïau ffilm wedi'u canolbwyntio yn y West End, Dwyrain Llundain a'r 'llain stiwdios' o Shepperton i Leavesden.  Mae hyn o fudd mawr i Lundain, sef un o ganolfannau mwyaf blaenllaw'r byd o ran cynhyrchu ffilm, ond mae'n cyflwyno heriau o ran datblygu talent a chynrychioli Gwledydd a Rhanbarthau'r DU ar y sgrîn.

Cyfran Llundain a De-ddwyrain Lloegr o'r gweithlu cynhyrchu ffilm a fideo a gweithlu pob diwydiant, 1999-2010

		Cynhyrchu ffilm a fideo	Pob diwydiant y DU
1999 		68.7				28.0			%		
2000		76.2				28.0			%
2001		76.9				28.1			%
2002 		63.0				28.1			%
2003 		71.3				27.7			%
2004 		58.1				27.6			%
2005 		70.3				27.6			%
2006 		77.4				27.5			%
2007		73.8				27.6 			%
2008 		78.8				27.9			%
2009 		73.2				28.1			%
2010		61.9				28.1			%

Ffynhonnell: BFI Statistical Yearbook 2011, t. 200.

Casgliadau ac Argymhellion
Drwy gydol ein hymgynghoriad, cafwyd neges gref iawn gan randdeiliaid bod galw parhaus am un corff arwain cadarn ar gyfer ffilm yn y DU. Mae'r diwydiant wedi mynegi pryder na ddylid colli nodweddion cadarnhaol gwaith Cyngor Ffilm y DU (UKFC). Y consensws yw bod yr UKFC wedi darparu ymdeimlad o hyder a chydlyniant i ddiwydiant ffilm y DU, nad oedd ganddo cyn hynny. Mae angen i'r BFI barhau â'r gwaith hwn a darparu arweinyddiaeth gadarn i'r diwydiant ffilm yn y DU.

54. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ddarparu un corff arwain â ffocws penodol ar gyfer Ffilm yn y DU, gan ddangos tryloywder, hygyrchedd a chydweithrediad; y dylai gydnabod bod ganddo frîff diwydiannol nawr yn ogystal â brîff diwylliannol; ac y dylai lunio strategaeth allgymorth a phartnera weithredol gan gynnwys Creative England, yr Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol a'r cwmnïau a ffurfiwyd o'r Asiantaethau Sgrîn Rhanbarthol ledled Gwledydd a Rhanbarthau'r DU; dylai'r BFI ddarparu un porth gwybodaeth o ran cyngor, arweiniad a chymorth, a hynny o ran diwydiant ac addysg; gan gynnwys cysylltiadau i gyfleoedd gyrfaol. 

Cynhaliwyd yr adolygiad hwn yn erbyn cefndir o ragolygon anffafriol o dwf economaidd llwm a dyled gynyddol y llywodraeth; sy'n golygu, yn ogystal ag anelu at sicrhau twf economaidd, rhaid i asiantaethau cyhoeddus hefyd ganolbwyntio ar sicrhau bod arian cyhoeddus yn cael ei wario mewn ffordd ddarbodus. Ar wahân i'r cynnydd yn arian y Loteri a fydd ar gael ar ôl 2012, ni fydd unrhyw gymorth grant ychwanegol tan o leiaf diwedd y cyfnod gwario hwn, yn 2014/15.

Felly mae dyletswydd ar gyrff sector cyhoeddus fel y BFI a'i bartneriaid i gydweithio i gyfuno cyllid, meithrin partneriaethau ar gyfer arian cyfatebol a mynd ati i geisio sicrhau cytundebau nawdd pellach; a chreu rhwydwaith o roddwyr dyngarol posibl.

55. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ddatblygu strategaeth ar gyfer cymell buddsoddiadau preifat mewn ffilmiau a gynhyrchir yn y DU, ac ar gyfer annog nawdd a dyngarwch i'r diwylliant ffilm.

Gan adeiladu ar yr argymhelliad blaenorol ac ar yr angen i weithio mewn partneriaeth sydd wedi treiddio drwy'r Adolygiad hwn, clywodd y Panel gais y diwydiant am i'w gorff arweiniol ddangos gwell tryloywder, hygyrchedd a chydweithrediad. 

56. Bellach mae gan y BFI gydberthynas uniongyrchol gyda'r Llywodraeth, ac mae'n atebol i'r Senedd am wariant mewn perthynas â chymorth grant ac arian y Loteri.
 Noda'r Panel fod y Llywodraeth wedi cyflwyno proses reolaidd ar gyfer adolygu pob Corff Cyhoeddus Anadrannol. Rydym yn argymell y dylid defnyddio'r broses hon, a gynhelir bob tair blynedd, i ystyried y cynnydd a wnaed o ran cyfeiriad strategol newydd y BFI, ac ar yr amrywiol argymhellion a wnaed yn yr adroddiad hwn, ac ymateb dilynol y Llywodraeth. 

Mae'r Panel yn hyderus y bydd y BFI yn llwyddo i ymateb i'r heriau a'r cyfleoedd newydd y mae nawr yn eu hwynebu. Dylai'r agenda ar gyfer y blynyddoedd nesaf ganolbwyntio ar feithrin cryfder cyfredol ffilm Prydeinig, helpu i ddenu mewnfuddsoddwyr, cefnogi cynyrchiadau Prydeinig annibynnol, datblygu sgiliau a thalent, datblygu cynulleidfa ehangach, fwy gweithgar a chwarae rhan arweiniol yn y sector. Rydym yn gobeithio y bydd yr argymhellion a amlinellwyd gennym yn ein Hadolygiad yn helpu'r BFI i fanteisio ar y cyfleoedd hyn.

Rhestr Lawn o'r Argymhellion

1. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI a sefydliadau cyhoeddus allweddol eraill sy'n ymwneud â ffilm ledled y DU gydnabod yn benodol mai un o nodau allweddol polisi cyhoeddus ar gyfer ffilm fydd cysylltu'r ystod ehangaf bosibl o gynulleidfaoedd ledled y DU â'r ystod ehangaf a chyfoethocaf o ffilmiau Prydeinig a ffilmiau o weddill y byd. Bydd hyn yn helpu i gynyddu'r galw cyffredinol am ffilm yn y DU ynghyd â lefelau ymgysylltu yn hynny o beth a bydd o fudd i gynulleidfaoedd a phob rhan o sector ffilm y DU. 
2. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ar y cyd â phartneriaid o fewn y diwydiant, ymchwilio i ddatblygu a lansio 'brand' ar gyfer ffilmiau Prydeinig - codi ymwybyddiaeth a disgwyliadau - er mwyn creu cynnig cryfach a mwy cymhellol ar gyfer ffilmiau Prydeinig gartref a thramor. Hoffai'r Panel weld amrywiol rannau diwydiant ffilm Prydain yn dod at ei gilydd ac yn cydweithio i ddatblygu a chyflwyno prosiect ledled y DU sy'n dathlu ffilmiau Prydeinig dros y blynyddoedd; prosiect arloesol sy'n sicrhau bod ffilmiau Prydeinig ar gael i bob cynulleidfa. Gallai'r fenter hon fod ar ffurf 'wythnos ffilm Prydain' flynyddol a gynhelir ledled y DU, o bosibl wedi'i chefnogi gan gyfres barhaus o ddiwrnodau ffilmiau Prydeinig. 
3. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithredu strategaeth sy'n datblygu rhwydwaith ffilm ar gyfer y DU gyfan, yn seiliedig ar y CAVN presennol, a all gynnig profiadau diwylliannol, rhaglenni cydweithredol, arfer creadigol a datblygu talent. Gan adeiladu ar arfer da presennol, dylai'r BFI anelu at ddarparu cyllid uniongyrchol i gydgysylltu clystyrau o sinemâu lleol a chymdeithasau ffilm ledled y DU. 
4. Gan adeiladu ar rwydwaith sy'n gweithredu ledled y DU, mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithio gydag arddangoswyr, archifau rhanbarthol, cymunedau lleol, darparwyr archifau a'r gwasanaethau teledu lleol a gynigir gan y Llywodraeth i lunio strategaeth ffilm sy'n anelu at wella cydlyniaeth gymdeithasol ledled y DU, gan ddefnyddio ffilm i ysgogi creadigrwydd a phrofiadau cymunedol a rennir. Dylai'r strategaeth hon achub ar y cyfleoedd a gynigir gan yr oes ddigidol, a chan y rhwydwaith band eang newydd sy'n gyflym iawn, gan ei gwneud yn bosibl i rannu prosiectau lleol ledled y DU, fel bod hyd yn oed ein cymunedau mwyaf anghysbell yn cael eu cynnwys. 
5. Mae'r Panel yn argymell y dylid gofyn i'r Gronfa Loteri Fawr sefydlu partneriaeth ariannu â'r BFI, er mwyn creu rhaglen gymorth ar gyfer clybiau a chymdeithasau ffilm lleol mewn ardaloedd difreintiedig gwledig neu ardaloedd anghysbell, gan gynnwys darparu cyfleusterau sgrinio ar gyfer neuaddau pentref a chymunedol. Dylid hefyd ystyried partneriaethau priodol â mentrau preifat, fel bod modd ehangu cyrhaeddiad y rhaglen. 
6. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gydgysylltu cynnig ar gyfer gŵyl ffilm unedig ledled y DU, i hyrwyddo ffilmiau Prydeinig a ffilmiau arbenigol annibynnol a sicrhau'r gwerth gorau am arian, drwy ddefnyddio cymysgedd o arian cyhoeddus a buddsoddiad a nawdd preifat. 
7. Gan adeiladu ar lwyddiant ac arbenigedd darparwyr presennol, rydym yn argymell y dylai'r BFI gydgysylltu cynnig unedig newydd ar gyfer addysg ffilm sy'n dwyn ynghyd elfennau gwneud, gweld a dysgu am ffilm mewn modd hawdd a hygyrch. Byddai hyn ar gael ym mhob ysgol ledled y DU. Byddai'n cael ei ategu gan gyfrwng ar-lein neu 'gyrchfan un stop' i archwilio a mwynhau ffilm, gan ddarparu mynediad hawdd i ddeunyddiau dysgu, adnoddau a gwybodaeth. At hynny, mae'r Panel yn argymell y dylid anelu at sicrhau bod y gwaith hwn yn cael ei gydariannu gan y BFI, yr Adran Addysg a chyrff o fewn y diwydiant mewn partneriaeth â'r Adran Addysg a phrif adrannau addysg y Gweinyddiaethau Datganoledig (GDau); a chyrff o fewn y diwydiant. 
8. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ar y cyd â NESTA a Chyngor Celfyddydau Lloegr, arwain y gwaith o sefydlu Cronfa Ymchwil a Datblygu ar gyfer arloesedd digidol yn y sector ffilm. 
9. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth ac Ofcom, cyn gynted â phosibl, weithredu'r darpariaethau yn y Ddeddf Economi Ddigidol sydd wedi'u cynllunio i leihau nifer yr achosion o dorri hawlfraint ar-lein yn sylweddol. Rydym hefyd yn argymell y dylai'r diwydiant ffilm weithio'n agos â'r Swyddfa Eiddo Deallusol, Ofcom a swyddogaeth arfaethedig Ymchwil a Gwybodaeth y BFI er mwyn sicrhau bod tystiolaeth ar lefelau ac effeithiau dwyn a thorri hawlfraint yn y diwydiant mor gadarn â phosibl. 
10. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r diwydiant barhau i ariannu mentrau addysg sydd o blaid hawlfraint ac i werth eiddo deallusol fod yn rhan annatod o gynnig newydd y BFI ar gyfer addysg ffilm a chynlluniau addysg ddiwylliannol ehangach y Llywodraeth sy'n deillio o adolygiad Henley sydd ar ddod. Dylai'r diwydiant, y Llywodraeth, y BFI ac eraill hyrwyddo mentrau sy'n codi proffil ffynonellau cyfreithlon o eiddo deallusol i ddefnyddwyr fel www.findanyfilm.com 

11. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i hwyluso gwaith partneriaeth crëwyr cynnwys, darparwyr gwasanaeth rhyngrwyd ac eraill i fynd i'r afael â gwefannau sy'n caniatáu neu'n hyrwyddo torri hawlfraint. 
12. Mae'r Panel yn argymell, pan fydd y Llywodraeth yn gweithredu unrhyw rai o'r argymhellion yn Adolygiad Hargreaves o Eiddo Deallusol a Thwf, ei bod yn sicrhau yr eir i'r afael â phryderon y diwydiant ffilm ynghylch cynigion, gan gynnwys y Gyfnewidfa Hawlfraint Digidol ac eithriadau hawlfraint newydd. 
13. Mae'r Panel yn cydnabod y dylai digideiddio fod yn adnodd allweddol i gynyddu mynediad i ffilmiau annibynnol. Mae felly'n galw ar i'r stiwdios, cyfunwyr trydydd parti ac arddangoswyr ddod o hyd i fodel Ffi Print Rhithwir newydd sy'n rhoi'r dosbarthwr annibynnol mewn sefyllfa economaidd sydd cystal os nad gwell na'r model 35mm. Mae hyn yn unol ag amcan y Panel i ehangu cynulleidfaoedd i ffilmiau Prydeinig ac arbenigol annibynnol. Un ffordd bosibl o wneud hyn yw annog system sy'n dileu'r ffioedd a godir bob tro y caiff print ei symud rhwng sinemâu. 
14. Mae'r Panel yn argymell y dylai arddangoswyr a dosbarthwyr annibynnol drafod sut i gyflwyno newidiadau i arferion a chytundebau presennol o ran ffenestri theatraidd a thelerau arddangos eraill, er mwyn gwahaniaethu rhwng gwahanol fathau o ffilmiau, a chefnogi ffilmiau Prydeinig annibynnol yn arbennig. 
15. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, gan weithio gyda'r Swyddfa Sinema Annibynnol a'r diwydiant, arwain y gwaith o wella a rhannu arfer gorau ymhlith arddangoswyr llai. 
16. Felly, mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth gyflwyno deddfwriaeth a fyddai'n ei gwneud yn drosedd recordio ffilmiau a ddangosir mewn sinemâu. 
17. Mae'r Panel yn argymell y dylai arian y BFI ar gyfer ffilm gael ei gydbwyso'n fras rhwng gweithgareddau gwneud a dosbarthu ffilmiau (datblygu, cynhyrchu, print a hysbysebu) a gweithgareddau sy'n ymwneud â diwylliant ffilm (datblygu cynulleidfaoedd, addysg a hyfforddiant ffilm, allforio ffilmiau, dysgu gydol oes, archif a threftadaeth, gweithgarwch yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau, ymchwil economaidd diwylliannol a pholisi); ac mae hefyd yn argymell, o fewn y ddau gategori bras, y dylai'r BFI gael cymaint o hyblygrwydd â phosibl i ymateb i anghenion cynulleidfaoedd, y diwydiant ffilm a diwylliant ffilm. 
18. Mae'r Panel yn argymell bod y BFI yn gwneud yn siŵr bod system dryloyw ac atebol ar waith i sicrhau lluosogrwydd chwaeth ymhlith deiliaid cronfeydd, yn enwedig o ran cyllid datblygu a chynhyrchu. 
19. Noda'r Panel lwyddiant y Gwobrau Gweledigaeth (ar raddfa fach) ym maes arian datblygu, a oedd yn cynnig cryn ymreolaeth i gynhyrchwyr, ac mae'n argymell y dylai'r BFI barhau â chynllun tebyg (neu ei ehangu).
 
20. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gyflwyno system ariannu sy'n ei gwneud yn bosibl i ailgylchu arian datblygu a ddychwelyd yn llwyddiannus yn ôl i gwmnïau a gafodd y llwyddiant hwnnw, i'w ailfuddsoddi mewn gweithgarwch datblygu pellach.
21. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ganiatáu ar gyfer arian datblygu sy'n cydnabod yr heriau unigryw sy'n wynebu'r maes datblygu ffilmiau wedi'u hanimeiddio. 
22. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI gefnogi'r gwaith o ddatblygu a chynhyrchu ffilmiau teuluol Prydeinig annibynnol i blant a'u rhieni neu eu gofalwyr. 
23. Er mwyn annog cynhyrchwyr a dosbarthwyr i gydweithio o gamau cychwynnol ariannu ffilm, mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI greu arian Loteri ar gyfer Cydfentrau a fydd ar gael i bartneriaethau rhwng cynhyrchwyr a dosbarthwyr. 
24. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI annog profi'r farchnad (sgrinio prawf ac ymchwil gynulleidfa) lle y bo'n briodol ac y dylai hyn gael ei ariannu gan gynnydd bach mewn dyfarniadau Loteri unigol. 
25. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r arfer presennol lle mae'r BFI yn cefnogi adennill Rhyddhad Trethi ar gyfer Ffilmiau fel ecwiti'r cynhyrchydd barhau, ond y dylai'r ecwiti hwn adennill pro-rata a pari-passu gyda buddsoddiad Loteri'r BFI. 
26. Mae'r Panel hefyd yn argymell y dylai'r lefel bresennol o goridor adennill ecwiti cynhyrchydd BFI gael ei gynnal, ond y dylid ei drin fel ychwanegiad at y rhyddhad trethi ar ffurf sefyllfa ecwiti'r cynhyrchydd. 

27. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r holl arian a gaiff ei adennill (rhyddhad trethi ar ffurf ecwiti'r cynhyrchydd, y coridor ecwiti cynhyrchydd BFI ychwanegol a'r arian Cydfentrau) gan brosiectau a gefnogir gan y BFI gael ei gadw mewn ymddiriedolaeth gan y BFI. Byddai ar gael i'r cynhyrchydd ailfuddsoddi mewn gweithgarwch gwneud ffilm yn y dyfodol (ar wahân i ganran i gymell a gwobrwyo llwyddiant fel yr amlinellir mewn argymhelliad pellach).
28. Mae'r Panel yn argymell, er mwyn gweithredu'r argymhellion sy'n ymwneud ag adennill, y dylai'r Llywodraeth annog y BFI i lacio ei dargedau adennill, oherwydd gall blaenoriaethu adenillion i'r sefydliad lesteirio'r nod polisi o wobrwyo llwyddiant a helpu i greu sector cynhyrchu llai dibynnol. 
29. Mae'r Panel yn croesawu newidiadau arfaethedig i EIS ac yn argymell y dylai'r BFI ac asiantaethau cyhoeddus eraill gydweithio'n agos â'r diwydiant ffilm i fonitro a sicrhau gwerth gorau am arian i'r trethdalwr o ran cynlluniau buddsoddi ffilm newydd. Dylai'r Llywodraeth sicrhau na ddylai unrhyw newidiadau i'r rheolau EIS gael effaith andwyol ar y cyfle i gwmnïau cynhyrchu ffilm annibynnol wneud cais.
30. Mae'r Panel yn argymell y dylai canran resymol o'r coridor ecwiti cynhyrchydd BFI a'r hyn a gaiff ei adennill o unrhyw arian Cydfentrau gan brosiectau a gefnogir gan y BFI fod ar gael i'r cynhyrchwyr, awduron a chyfarwyddwyr yn wobr deg a chymhelliant am lwyddo, yn unol â'r cytundebau rhwng WGGB, DUK a PACT ar y cyd â'r BFI.
31. Mae'r Panel yn ardystio ac yn cefnogi'r gwaith a wneir gan y BFI ar symleiddio ei drafodion, prosesau cyfreithiol a phrosesau eraill sy'n ymwneud â ffilm ac mae'n argymell y dylai'r gwaith hwn barhau gyda phartneriaid yn y diwydiant a'i drosi'n gynigion pendant o fewn amserlen ddiffiniedig. 
32. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth ddechrau trafodaethau ar unwaith gyda phob un o'r prif ddarlledwyr - y BBC, ITV, Channel 4, Channel 5 a BSkyB - gyda'r nod o gytuno ar Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth lle mae pob darlledwr yn nodi ei ymrwymiadau cytûn i gefnogi ffilmiau Prydeinig. Petai hyn yn aflwyddiannus, dylai'r Llywodraeth ystyried datrysiadau deddfwriaethol, gan gynnwys gofynion trwyddedu newydd sy'n ymwneud â ffilm yn y Ddeddf Cyfathrebu newydd. 
33. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth, ynghyd â'r BFI, Ofcom, Ymddiriedolaeth y BBC, y diwydiant a darlledwyr teledu, gynnal ymchwiliad o farchnad caffael ffilmiau'r DU er mwyn cynhyrchu data a thystiolaeth gadarn i ateb y cwestiynau hyn a phennu a oes angen cymryd unrhyw gamau adfer.
34. Wrth i'r farchnad sy'n cyflenwi cynnwys ffilmiau i gynulleidfaoedd yn y DU ar-lein ddatblygu, ac er mwyn helpu i gysylltu pob agwedd ar y gadwyn werth ffilm, mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth a'r BFI geisio ymgysylltu â gwasanaethau ar-lein o ran eu cyfraniad at fuddsoddi mewn ffilmiau Prydeinig a'u hyrwyddo. 
35. Mae'r Panel felly yn argymell y dylai'r BFI lunio strategaeth ryngwladol gadarn a chydlynol ar gyfer ffilm yn y DU a'i rhoi ar waith, gan weithio gyda'r BFC ac ehangu'r ffocws sydd wedi bodoli hyd yma o ran gwaith i farchnata Prydain, er mwyn cynnwys marchnadoedd newydd a marchnadoedd sy'n dod i'r amlwg; dylai hyn gynnwys y cyfleoedd ar gyfer ymgysylltu'n well ag Ewrop; ac hefyd gyda phartneriaid cyd-gynhyrchu sy'n bodoli eisoes yn ogystal â thiriogaethau eraill sy'n cynnig cyfleoedd ar gyfer prosiectau cydweithredu masnachol creadigol. 
36. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i gefnogi strategaeth mewnfuddsoddi lwyddiannus a rhoi blaenoriaeth i strategaeth o'r fath drwy Gomisiwn Ffilm Prydain wedi'i ariannu'n briodol, ac y dylai gydnabod pwysigrwydd strategaeth o'r fath wrth gyflwyno buddiannau strwythurol i ddiwydiant annibynnol y DU. 
37. Er mwyn manteisio i'r eithaf ar bartneriaethau sy'n bodoli eisoes a dangos ein bwriad clir i Ewrop a phartneriaid newydd posibl, mae'r Panel yn argymell y dylid datblygu strategaeth cyd-gynhyrchu a fydd yn ceisio manteisio ar y cyfleoedd sydd ar gael i ffilm yn y DU yn y ffordd orau bosibl. Mae'r Panel wedi cael ei hysbysu o gais y diwydiant i'r Llywodraeth ailystyried ei sefyllfa o ran y gyfundrefn dreth ar gyfer cyd-gynhyrchu. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Llywodraeth barhau i fonitro effeithiolrwydd y cymhelliant treth mewn perthynas â chyd-gynhyrchu, yn arbennig o ran yr elfen 'a ddefnyddiwyd' ('used or consumed').

38. Mae'r Panel yn croesawu ymgais BBC Worldwide i ystyried ffyrdd posibl o gynnwys ffilm Prydeinig yn ei waith hyrwyddo i sianelau teledu ledled y byd, yn ei arddangosfa flynyddol yn y DU ac yn ei syniad Culture Club embryonig, sydd wrthi'n cael ei ddatblygu ar gam cynnar ar hyn o bryd ac a fyddai'n gorfod derbyn y cymeradwyaethau priodol. Ochr yn ochr â gweithgarwch theatraidd presennol BBC Worldwide gyda'r brandiau Hanes Naturiol, rydym yn argymell y dylid ystyried buddsoddi mewn cynyrchiadau ffilm annibynnol, yn gynyrchiadau sy'n gysylltiedig â chynyrchiadau teledu ac os bosibl, yn gynyrchiadau nad ydynt yn gysylltiedig â chynyrchiadau teledu.  
39. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, mewn partneriaeth â Skillset a BIS, barhau i roi strategaeth ar waith ar gyfer sgiliau sy'n cynrychioli 'safon aur' ac atgyfnerthu'r strategaeth honno. Bydd strategaeth o'r fath yn helpu i sicrhau bod sgiliau drwy'r sector cyfan yn parhau yn un o gryfderau mawr y DU, bod ein sail sgiliau yn parhau i weithredu fel cymhelliant pwerus i ddenu mewnfuddsoddwyr, ac y gall y sector ffilm brodorol gyflwyno'r buddiannau mwyaf posibl i gynulleidfaoedd. 
40. Mae'r Panel yn argymell - yn amodol ar gytundeb cyflogwyr - y dylid uno Skillset a CC Skills i greu un corff a fyddai'n cwmpasu'r sector creadigol cyfan. 
41. Mae'r Panel yn nodi ac yn croesawu'r cyrsiau arbenigol yn Bournemouth ac Abertay, a ddatblygwyd mewn partneriaeth â'r diwydiant a Skillset, a byddai'n awyddus i weld y dull gweithredu hwn yn cael ei ddatblygu er mwyn diwallu anghenion a nodwyd yn y sector. Rydym yn argymell y dylai'r BFI a Skillset weithio gyda HEFCE a'i chwaer sefydliadau yn y Gwledydd eraill a sefydliadau Addysg Uwch ledled y DU i adeiladu ar lwyddiannau'r Prifysgolion hyn wrth sefydlu cyfryngau newydd ac arbenigeddau VFX. At hynny, mae'r Panel yn argymell y dylai Skillset barhau i ddatblygu cynlluniau tebyg gydag ysgolion busnes wedi'u hanelu at greu mwy o entrepreneuriaid sy'n awyddus i weithio ym maes ffilm.
42. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI, ynghyd â Skillset, HEFCE a Chyngor Cyllido'r Alban, gynnal adolygiad o dair Academi Ffilm Skillset, gyda'r nod o gadarnhau pa un a ydynt yn barod i'w hystyried ar gyfer statws sy'n cyfateb i 'Conservatoire' o ran darparu sgiliau a hyfforddiant o'r radd flaenaf - yn debyg i'r statws a roddir i academïau cerddoriaeth, drama a dawns blaenllaw. 
43. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BBC a Darlledwyr Cyhoeddus eraill (gan weithio mewn partneriaeth â Skillset) gynnal y lefelau presennol o gyllid darlledwyr a chymorth o ran hyfforddiant ym maes ffilm a datblygu talent o leiaf, gyda'r nod o ailsefydlu eu hunain fel llwybrau blaenllaw i fyd ffilm i dalent newydd. 
44. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI weithio gyda Creative England, yr Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol, Skillset ac eraill ac y dylai eu helpu i greu strategaeth i sicrhau y deuir o hyd i dalent amrywiol, y caiff ei chynnal a'i meithrin, y tu allan i Lundain. Dylid dod o hyd i ffyrdd i helpu i sicrhau y gall pobl dalentog weithio, mewn ffordd gynaliadwy, lle bynnag y byddant am leoli eu hunain yn y DU. 
45. Cred y Panel fod ymdrechion i gefnogi dilyniant gyrfa ym maes cynhyrchu yn mynd y tu hwnt i alluogi talent greadigol i wneud eu ffilm gyntaf. Rydym yn argymell y dylid cyfleu ysgol ddilyniant glir i dalent er mwyn diwallu anghenion y rheini sy'n gweithio ar eu hail neu eu trydydd ffilm nodwedd. 
46. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ei gwneud yn ofynnol i unrhyw un sy'n cael arian y Loteri mewn perthynas â chynhyrchu neu sgiliau, lle y bo'n ymarferol, roi cynllun ar waith i warantu buddsoddiad mewn talent newydd ac amrywiol. 
47. Mae'r Panel yn argymell y dylai Skillset weithio mewn partneriaeth â'r diwydiant i barhau i greu prentisiaethau a lleolaidau proffesiynol ym maes sgiliau crefft a sgiliau technegol drwy'r sector ffilm cyfan; ac hefyd i ddarparu cynlluniau bwrsariaeth i'r academïau a fyddai'n galluogi pobl o amrywiaeth eang o gefndiroedd i fynd i ysgolion ffilm blaenllaw. Mae'r Panel yn nodi, o ganlyniad i gydgyfeirio digidol, bod cyswllt agosach fyth rhwng sgiliau mewn gwahanol rannau o'r diwydiant clyweledol a rhaid i gynlluniau prentisiaethau a chynlluniau hyfforddiant adlewyrchu'r gorgyffwrdd cynyddol hwn. 
48. Gan adeiladu ar gyflawniadau menter Screen Heritage UK, dylai'r BFI lunio achos busnes newydd i sicrhau diogelwch hirdymor casgliadau ffilm pwysig y DU a mynediad parhaus i'r casgliadau hynny. Rhaid i achos busnes o'r fath asesu'r anghenion refeniw parhaus ar gyfer y casgliadau ffilm a ddelir ledled Rhanbarthau'r DU, a'r buddsoddiad cyfalaf critigol y bydd ei angen i gefnogi gwaith cadwraeth a mynediad brys; mae angen dull gweithredu entrepreneuraidd er mwyn dod o hyd i gyllid partneriaeth ar draws y sector treftadaeth a chyda gweithredwyr masnachol a deiliaid hawliau. 

49. Dylai'r BFI drefnu partneriaethau cyhoeddus a phreifat newydd er mwyn rhyddhau adnoddau i ddigideiddio ac arddangos treftadaeth ffilm Prydain. Bydd hyn yn cynnwys sicrhau argaeledd ymhob sefydliad addysgol yn y DU. Dylid archwilio'r potensial o ran cyllid partneriaeth at y diben hwn gydag amgueddfeydd a llyfrgelloedd, Cyngor Celfyddydau Lloegr a'r sefydliadau cyfatebol yn y Gwledydd, Cronfa Treftadaeth y Loteri a buddsoddwyr preifat lleol; a dylid archwilio'r systemau angenrheidiol o ran hawlfraint er mwyn sicrhau y gellir dosbarthu'r archif yn gyffredinol gyda'r Llywodraeth. 
50. Dylai Archif Genedlaethol y BFI, mewn cydweithrediad ag Archifau Cenedlaethol a Rhanbarthol eraill, ddatblygu Cofrestr ffilmiau Prydeinig y DU. 
51. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r Darlledwyr Cyhoeddus o leiaf gynnal eu lefelau cyfrannu presennol mewn perthynas â chostau archifo teledu Prydain. 
52. Mae'r Panel wedi nodi mai dim ond cynllun adnau cyfreithiol statudol ar gyfer pob ffilm sydd wedi'i hardystio fel ffilm Brydeinig gan yr awdurdod ardystio fydd yn gwarantu y caiff ein treftadaeth ei diogelu. Er mwyn sicrhau y gall Archif Genedlaethol y BFI gaffael pob ffilm o'r fath, mae'r Panel yn argymell y dylid ystyried darpariaeth adnau cyfreithiol o'r fath. 
53. Mae'r Panel yn nodi'r angen am sail dystiolaeth gadarn ar gyfer polisi ffilm ac yn argymell y dylai'r BFI sefydlu swyddogaeth 'Gwaith Ymchwil a Gwybodaeth' i a) cydweithredu â'r diwydiant a rhanddeiliaid i gynhyrchu gwybodaeth a data cadarn fel sail i ymyriadau polisi, b) helpu i gynllunio polisi ac ymyriadau ariannu'r BFI o'r cychwyn cyntaf er mwyn arwain at ddysgu a all lywio polisi yn y dyfodol, c) lledaenu canlyniadau a'r hyn a ddysgir o ymyriadau ariannu, a d) dros amser, datblygu a chynnal sail wybodaeth werthfawr a hygyrch er budd y cyhoedd, y BFI, y Llywodraeth, diwydiant, academia a phob rhanddeiliad arall yn y byd ffilm. 
54. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ddarparu un corff arwain â ffocws penodol ar gyfer Ffilm yn y DU, gan ddangos tryloywder, hygyrchedd a chydweithrediad; y dylai gydnabod bod ganddo frîff diwydiannol nawr yn ogystal â brîff diwylliannol; ac y dylai lunio strategaeth allgymorth a phartnera weithredol gan gynnwys Creative England, yr Asiantaethau Sgrîn Cenedlaethol a'r cwmnïau a ffurfiwyd o'r Asiantaethau Sgrîn Rhanbarthol ledled Gwledydd a Rhanbarthau'r DU; dylai'r BFI ddarparu un porth gwybodaeth o ran cyngor, arweiniad a chymorth, a hynny o ran diwydiant ac addysg; gan gynnwys cysylltiadau i gyfleoedd gyrfaol. 
55. Mae'r Panel yn argymell y dylai'r BFI ddatblygu strategaeth ar gyfer cymell buddsoddiadau preifat mewn ffilmiau a gynhyrchir yn y DU; ac ar gyfer annog nawdd a dyngarwch i'r diwylliant ffilm. 
56. Bellach mae gan y BFI gydberthynas uniongyrchol gyda'r Llywodraeth, ac mae'n atebol i'r Senedd am wariant mewn perthynas â chymorth grant ac arian y Loteri. Noda'r Panel fod y Llywodraeth wedi cyflwyno proses reolaidd ar gyfer adolygu pob Corff Cyhoeddus Anadrannol. Rydym yn argymell y dylid defnyddio'r broses hon, a gynhelir bob tair blynedd, i ystyried y cynnydd a wnaed o ran cyfeiriad strategol newydd y BFI, ac ar yr amrywiol argymhellion a wnaed yn yr adroddiad hwn, ac ymateb dilynol y Llywodraeth.

Atodiadau

Atodiad 1

Crynodeb o'r adroddiad ar arolwg ar-lein yr Adolygiad o Bolisi Ffilm

Rhwng mis Mehefin a mis Medi 2011, cynhaliodd tîm yr Adolygiad o Bolisi Ffilm arolwg ar-lein y gallai ymarferwyr ffilm ac aelodau o'r cyhoedd gymryd rhan ynddo. Roedd yr arolwg yn cynnwys 89 o gwestiynau a oedd yn ymwneud â phob rhan o'r diwydiant, ac yn gofyn i'r ymatebwyr nodi eu maes (meysydd) o ddiddordeb ac arbenigedd proffesiynol. 

Erbyn y dyddiad cau, cafwyd dros 300 o ymatebion, gyda 252 ohonynt yn ymatebion sylweddol. 

Cynrychiolwyd amrywiaeth eang o ddiddordebau yn yr ymatebion i'r arolwg, gydag ymatebwyr yn nodi'n fwyaf aml eu bod yn griw ffilm (15.1%), darparwyr sgiliau ffilm (12.2%), cynhyrchwyr (11%), darparwyr addysg ffilm (10.7%), asiantau gwerthu (7.9%) a thalent greadigol (7.7%).

Gellir gweld yr adroddiad llawn, sy'n 73 tudalen o hyd, ar arolwg yr Adolygiad o Bolisi Ffilm ar-lein ar dudalennau'r adolygiad o bolisi ffilm yn: www.culture.gov.uk 

Atodiad 2

Prif restr tystiolaeth

Cyflwyniadau i'r Adolygiad o Bolisi Ffilm

104 films
1066 The Film PLC
Academi Celfyddydau Creadigol 
Imaginox
Academi Celfyddydau Ffilm a Theledu Prydain
Academi Sgiliau Crefft a Sgiliau Technegol Skillset
Acrobat Television
Addysg Cyfryngau Cymru
Advance Films
Aframe
Amgueddfa Genedlaethol y Cyfryngau
Animation Alliance UK
Archif Sgrîn a Sain Genedlaethol Cymru 
Archif Sgrîn yr ALban, Llyfrgell Genedlaethol yr Alban
Artrix Bromsgrove
Asiantaeth Ffilm Cymru
Asiantaeth Lenyddiaeth Blake Friedmann
Association of Motion Picture Sound 
Available Light Advisory
Aylett Holly, Christie Ian, Kelly David, Tongue Carole
B3 Media
Ballpark productions
Barbican Centre
BBC
BCU
Bigger Pictures
Birds Eye View
Blue Heaven Productions, Screen South, Creative England
British Council
British Screen Advisory Council
Burning Films Ltd
Cafodd y Panel hefyd nifer o gyflwyniadau gan sefydliadau ac unigolion nad ydynt am i'w henwau gael eu datgelu.
Catsnake
Centre Film Sales Ltd
Channel 4
Chorley Empire
Community Cinema
Cine Guilds of Great Britain
Cineclub
Cinema Plus
City Screen
Clwb Ffilm Keswick
Coleg Ealing, Hammersmith a Gorllewin Llundain
Comisiwn Ffilm Prydain
Consortiwm Ffilmiau Swydd Gaergrawnt
Cornerhouse
Creative England
Creative Scotland
Creativity Media
Cymdeithas Astudiaethau'r Cyfryngau, Astudiaethau Cyfathrebu ac Astudiaethau Diwylliannol
Cymdeithas Ffilm Berwick
Cymdeithas Ffilm Forest Row
Cymdeithas Ffilm Largs
Cymdeithas Ffilm Portmoak
Cymdeithas Fideo Prydain
Cymdeithas Sgrîn y DU
Cynghrair Allforio'r Diwydiant Ffilm 
Cyngor Celfyddydau Lloegr 
Cyngor Ffilm a Fideo Prifysgolion Prydain

Directors UK
D-Media Network
dotMOV Ltd
Dreamfinder Productions/Vicarious Dreams/Producers’ Forum
Dundee Contemporary Arts
Ealing Studios
EM Media
eon productions
Equity
Faction North Ltd
Ffederasiwn Cymdeithasau Ffilm Prydain
Ffederasiwn Cymdeithasau Ffilm Prydain a Regional Screen Scotland
Film Archives UK
Film Education
Film Export
Film London
Film: 21st Century Literacy
FILMCLUB
First Light
Flicks in the Sticks
Goldsmiths, Prifysgol Llundain
Greenshoot Ltd
Grŵp Arddangoswyr ac Addysg Swydd Efrog
Gŵyl Ffilmiau Rob Knox
Ian Palmer Sound
Ideal Films Ltd
Ideas For Policy (Ifpol)
Independent Film Parliament
Industry Trust for IP Awareness
Ingenious Media
Keen City Productions Ltd.
King Chain Productions
Laughton Media Associates
Light House, Wolverhampton
Llywodraeth Cymru
Llywodraeth yr Alban
Media Archive for Central England
Media Arts, Prifysgol Royal Holloway Llundain
Motion Picture Association
Moving Image Training Alliance
Moviola
NESTA
New Wave Films
no.w.here
North West Film Archive
Northern Film & Media
Oodle studios
Outcasting
PACT
Partneriaid Ymgynghori Bessborough
PBQ Consortium
Pinball Films Ltd
Pinewood Studios
Power to the Pixel
Prifysgol Caerefrog, Yr Adran Theatr, Ffilm a Theledu
Prifysgol Plymouth
Prifysgol Salford
Prifysgol York St John
Production Guild
Pull Back Camera Ltd
Punk Cinema Ltd
QUAD
Reel Solutions
Resource Productions
Revitalising the Regions/SHUK
Rhwydwaith Gwneuthurwyr Ffilm De Swydd Efrog
Rhwydwaith Gwyliau Ffilm y DU
Roxy Bar & Screen
Ruby Films
Sara Curran, Cyfreithwyr
Schoenfeld Films Ltd
Screen Archive South East
Screen Yorkshire
Script Factory
See-Saw Films
Sefydliad y Cyfryngau i Blant
Sefydliad y Cyfryngau i Blant
Showroom Cinema (Sheffield Media Centre Ltd)
Showroom Workstation
Shudder Films
Sinema Aldeburgh
Sinema Broadway
Sinema Gymunedol Bude
Sinema Tyneside
Sixteen Films
Skillset
Skreba-Creon Films, Greenpoint Films, Arts Alliance Media, Ritzy Cinema
Sky
South West Screen
Studio eight Productions Ltd
Studio of the North/FearFactory
Swish Films a 
Phrifysgol Edge Hill
Swyddfeydd Ffilm Southwark a Camden a Lewisham
Sylvester Media
Sympathetic Ink Ltd
The Anthony Williams Consultancy
The Barn Cinema, Dartington
The Illuminated Film Company
The Salt Company
The Video College
The Works
Theatr Ffilm Strode, Street
Tornado Films Ltd
Tricycle/Watermans Arts
Urdd Awduron Prydain Fawr
Urdd Golygyddion Ffilm a Theledu Prydain
Urdd yr Awduron
Verve Pictures 
Viacom
Vision+Media
W3KTS Limited
Watershed 
Women in Film &TV
World Picture Films
Y Gymdeithas Arddangoswyr Sinema
Y Gymdeithas Dosbarthwyr Ffilm
Y Gymdeithas Dosbarthwyr Ffilmiau Annibynnol
Y Gymdeithas Genedlaethol ar gyfer Artistiaid Colur a Thrin Gwallt ar y Sgrîn 
Y Swyddfa Sinema Annibynnol
Ymateb ar y cyd gan y sector animeiddio
Your Local Cinema.com
Yr Undeb Darlledu, Adloniant, Sinematograffi a’r Theatr  
Yr Ysgol Ffilm a Theledu Genedlaethol
Ysgol Ffilm Llundain 
Ysgol Ffilm Llundain/Yr Ysgol Ffilm a Theledu Genedlaethol (ar y cyd)

Prif restr tystiolaeth

Ffynonellau gwybodaeth eraill

Awdur	Teitl	Dyddiad 
Academy of Motion Picture 
Arts and Sciences	The Digital Dilemma	2007
ACE	Ateliers du Cinéma Européen Seminar Report	Meh-05
ACE	Ateliers du Cinéma Européen Seminar Report	2005
ACE/BFI/HLF	Letter to Ed Vaizey about Henley Review	Med-09
Artificial Eye	Evidence on the VPF	Med-11
Attentional	A Study of Feature Film Development and Screenwriter 
Development Training in the UK	Med-07
Attentional	AVMS report for the European Commission	Mai-09
Auty, Chris 	Distribution and Exhibition Incentives for Britain plc	Ion-11
BBC	Film Strategy	Hyd-09
BECTU 	Mind the Funding Gap: report on levies	Maw-09
BFI	Certification Statistics	Aws-11
BFI	Film UK: 2002-2010 	Aws-11
BFI	List of Lottery funded films	Gorff-11
BFI	Yearbook	Aws-11
BFI	Response to Green Paper – Online Distribution of AV 
works in the EU etc.	2011
Bhakshi, Hasan 	The Stage magazine – article on the future of arts funding	Gorff-11
BOP Consulting	UKFC Review of A Bigger Future	Hyd-08
BOP/Olsberg/SPI	Monitoring & Evaluation of the Digital Film Archive	Med-11
BSAC	Scoping the Future Policy for Film	Chwe-11
BSAC	Thoughts on UK film policy in response to the UKFC report 

UK film: Digital Innovation and Creative Excellence	Chwe-10
Buckingham, Peter	Supporting D-Cinema with data – UKFC	Tach-10
BVA	UK Video Entertainment Map Landscape	Gorff-11
BVA	Update on digital services	Gorff-11
Canning, Iain 	Waterfall diagram of profits for The King’s Speech	Gorff-11
Caves, Richard. E	Creative Industries. Contracts between Art and Commerce	Rhag-99
Cheek, Rob	The Film Business Academy: Co-operation in a public sector joint venture	Mai-11
Cheek, Rob 	Rebooting UK Film Policy	Chwe-10
Cheek, Rob 	Future of Lottery Funds Invested In Production and Distribution	Hyd-10
Cinesa	Evolution of the Spanish Market 	Mai-11
CMS Select Cmte	The British Film Industry, 6th Report of Session	2002-03
Competition Commission	Movies on Pay TV market investigation	Parhaus
Cosgrove, Mark 	Independent Cultural Cinema Exhibition	Mai-11
Cosgrove, Mark 	Producing the Future: Understanding Watershed’s Role 
In Ecosystems of Cultural Innovation	 
Cooper, Adam 	21st Century Film Literacy 	Gorff-11
Crofts, Charlotte 	Cinema Distribution in the Age of Digital Projection	 
Crossick, Geoffrey	The Future Is More Than Just Tomorrow	Med-10
Crossick, Geoffrey 	Knowledge Transfer Without Widgets	Mai-06
Crossick, Geoffrey 	Who Now Believes In Widgets?	Hyd-09
Cylchgrawn CSI	Future of online movie distribution 	Hyd-11
Cylchgrawn CSI	Cloud computing security	Hyd-11
Culture Shift	Second Light: Final Evaluation Report	Aws-11
Curzon	Curzon paper on the iCinema	2011
Deloitte	Lottery Finance Review – analysis of performance of 
franchises	Meh-05
Dickinson, Margaret a 
Street, Sarah	Cinema and State	Ion-85
Dickinson, Margaret a 
Harvey, Sylvia	Public policy and public funding for film: some recent developments 
in the UK	Ebr-05
EM Media	Creative Achievements 2009/10	2011
EM Media	Economic Achievements 2009/10	2011
EM Media	Cinehubs – East Midlands Phase 2 Pilot Report	Mai-11
EM Media	Talent Development Review Strategy	2011
FERA	DCMS evidence on public service media content	2007
Film4	Film4 and the Lottery Production Fund: A Vision For Supporting 
the UK Film Industry	 
Film Club 	Report for the Department of Education	Maw-11
Film Club/UKFC	Using Film In Schools: A Practical Guide 	Gorff-05
First Light 	Paper on First and Second Light	Aws-11
Friedman, Julian 	Editorial, Scriptwriter magazine	Maw-05
Golant Media Ventures	The Regional Film Archives of England – Palette of Options etc. 	Ebr-11
Goldcrest	UKFC RIP – What’s Next?	Meh-10
Llywodraeth	CSR: A New Approach To Investment in Culture	Maw-00
Llywodraeth	Reform of Film Tax Incentives: Promoting the Sustainable 
Production of Culturally British Films	Gorff-05
Llywodraeth – DCMS	A Bigger Picture	1998
Grant, Peter S 	Blockbusters and Trade Wars	Meh-04
Grant, Peter S a Houle, 
Michel	Broadcast Support for Canadian Feature Film	Chwe-09
Grant Thornton	Integration Blueprint: BFI/UKFC merger paper	Chwe-09
Hargreaves, Ian 	Hargreaves Report on IP and growth	Meh-11
Harvard Business Review	How Pixar Fosters Collective Creativity	Med-08
Harvey, Iain 	Proposals for Improving Support for Development and 
Funding of Independent UK Animated Features	Aws-11
Henley, Darren 	Henley Review	Meh-11
Hope, Alex/Livingstone, Ian	Next Gen	Chwe-11
Tŷ'r Arglwyddi, Pwyllgor 
Dethol ar Gyfathrebu	The British film and television industries - decline or opportunity?	Ion-10
IFDA	Evidence on the P&A fund and the VPF	Gorff-11
Sefydliad y Llywodraeth	Read Before Burning: Arm’s length government for a 
new administration 	Gorff-10
Kamasa, Z	Broadcast Quotas	Med-11
KPMG 	Specialised Exhibition and Distribution Strategy (for UKFC)	Ion-02
Kuhn, Michael	UKFC RIP: What Next?	Meh-10
Lampel, J, Lant, T a 
Shamsie, J 	Balancing Act: Learning from Organizing Practices in 
	Cultural Industries	2000
Laughton CBE, Roger	Archive strategy – a personal note	Hyd-11
Lee, James 	Beyond the UKFC	Meh-10
Lovefilm	British Film Survey	Meh-11
Mansfield, Maud	A Report on the British Film Industry for the Shadow DCMS	Hyd-09
Mintel	UK Film Industry (The), Leisure Intelligence	2008
MPA	Letter to Ed Vaizey on piracy and the Newzbin case	Meh-11
Northern Alliance	Analysis of the corporate finance of SMEs in the UK film industry	Hyd-09
Northern Alliance	Low and Micro Budget Film Production (for UKFC)	Meh-08
Northern Alliance	Review of Short Film in the UK & UKFCS support 2001-2009	Hyd-09
Odeon/Amaze	Backing British Film data	Meh-11
Ofcom	Movie Markets in the UK. Annex 11 to pay TV market 
	investigation consultation	Rhag-07
Olsberg	London UK Film Focus	Meh-09
Olsberg	Talent Development Review Report for UKFC	Rhag-09
Olsberg/SPI	Business Plan for the UK Strategy for Film Heritage (for BFI)	Mai-07
Olsberg/SPI	Options Paper for UK Strategy for Film Heritage Group meeting	Maw-07
Olsberg/SPI	Generating Sustainable Sources of Income for Screen Yorkshire	Chwe-09
Olsberg/ SPI	Independent Review of London Film Focus	Aws-09
Oxford Economics	The True Value of Video Entertainment	Meh-11
Oxford Economics	The Economic Impact of the UK Film Industry	Meh-10
PACT	A New Business Model for UK Film Producers	Ebr-10
Comisiynwyd gan PACT	Screen Digest report on Exhibition	Med-11
Pennington, Adrian	The Future of Online Movie Distribution	Med-11
Perry CBE, Simon	Rehabilitation of the UK as a European Country	Med-11
Puttnam, Arglwydd 	Undeclared War	Tach-97
Puttnam, Arglwydd	Speeches to the FDA	Maw-11 a Hyd-11
Rodrik, Dani	Industrial Policy for the twenty-first century	Med-04
RSM Tenon	Enterprise Investment Scheme	Med-11
Scrope, Adrian	Financing for the UK Film Industry	Hyd-04
Skillset	A Bigger Future	Meh-04
Sony Pictures 	UK Digital Discussion	Med-11
Sony/First Movies International	Best of British: Exploring Current Perceptions of British Film Talent	 
Sunday Times	Sunday Times article on Ultraviolet and piracy	Gorff-11
TERA	Building A Digital Economy: the Importance of Saving Jobs in the EU’s Creative Industries	Maw-10
Thompson, Barnaby	Britain can become global hub of independent film industry	Med-11
Tongue, Carole 	Citizens Coalition for PSB	Tach-09
Tongue, Carole et al	House of Lords transcript of discussion on film	Mai-09
UH/BFI/Available Light	Research & Policymaking for Film (summary for DCMS)	Tach-11
UFUS	Michael Kuhn proposal for distributing UK films in the US	 
Datganiad i'r wasg UKFC	Annual Statistics 2010	2011
UKFC	Specialised Exhibition and Distribution Strategy	Ion-02
UKFC 	Building a Sustainable Film Industry: Speech by Sir Alan ParkerTach-02
UKFC	Our Second Three Year Plan: Funding and policy priorities 
Ebrill 2004-Mawrth 2007 	2003
UKFC	Reforming the UK Film industry: the effective distribution 
of qualifying UK films using fiscal support	2005
UKFC	Options Arising From a Review of Film Policy: a paper for 
	James Purnell	Med-05
UKFC/BBC	Memorandum of Understanding	Chwe-06
UKFC	UK Film Sales Sector Study	Mai-06
UKFC	Comments on Ofcom’s PSB Review ToR	Med-07
UKFC	Development and Training in the UK	Tach-07
UKFC	Building sustainability in the UK film production sector, 
	Board paper	Chwe-08
UKFC	Towards a sustainable UK film production sector, Board Paper	Ebr-08
UKFC	Film and Public Service Broadcasters in a Digital Age	Med-08
UKFC	Response to Digital Britain	Maw-09
UKFC	Scenario Planning for 2010-13 – How Effective Have Our 
	Interventions and Policies Been to Date?	Maw-09
UKFC	UK film: Digital Innovation and Creative Excellence	Tach-09
UKFC	Shorts Review	Rhag-09
UKFC	UKFC Group and Lottery Annual Report	Maw-10
UKFC	Building UK Film Companies	Meh-10
UKFC	Board Papers on the Film Fund/Development Fund	 
UKFC	Towards a Sustainable Film Industry	2000
UNIC	Windows Digital Cinema Admissions & Box Office	Meh-11
Vertigo	Initial Ideas to Facilitate the Creation of a Sustainable British 
	Film Industry	Meh-10
Vodafone	The Economics of the Internet	Ebr-10
Watson, Neil	The State & Film Policy – a selective overview (1985-2000)	Chwe-01
WGGB/DUK/PACT	Creatives mean Business	2011
Withers	BFI/UKFC merger advice	 
Various	Documents provided by the CEA on overseas legislation	Amrywiol

Daeth tystiolaeth o dramor gan:	 	 
Ffrainc – Philippe Carcassonne (cynhyrchydd, Cine a) a Ronan Girre (Ateliers du Cinéma Européen)
Sweden – Christer Nilson (cynhyrchydd) a Charlotta Denward (Swedish Film Institute)
Awstralia – Emile Sherman (cynhyrchydd, See-Saw Films) a Matthew Deaner (Screen Australia)
Canada – Peter S Grant (McCarthy Tetrault) a Karyn R Wichers (Adran Treftadaeth Canada)

Atodiad 3

Rhestr o gyfarfodydd y panel a chyfarfodydd rhanddeiliaid

Dyddiad	Cyfarfodydd y panel a chyfarfodydd rhanddeiliaid
01.06.11	Cyfarfod y panel 
14.06.11	Cyfarfod rhanddeiliaid y Gymdeithas Dosbarthwyr Ffilm
16.06.11	Cynrychiolwyr o Asiantaethau Sgrîn yng Nghymru a Gogledd Iwerddon
17.06.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Dosbarthwyr Annibynnol
24.06.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cynhyrchwyr cyntaf
04.07.11	Cyfarfod y panel
04.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid - Mewnfuddsoddi
05.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid - Arddangosfa
05.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Arloesedd Digidol cyntaf
07.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid - Allforio Ffilmiau
08.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid - Talent (Ysgolion a Sgiliau)
12.07.11	Cyfarfod y British Screen Advisory Council: Cyfweliad a sesiwn Cwestiynau Cyffredin gyda'r Arglwydd Smith
13.07.11	Fforwm Ffilm Gweinidogol
14.07.11	Ail gyfarfod rhanddeiliaid Arloesedd Digidol
15.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cyllidwyr Cyhoeddus
18.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cyllidwyr Preifat
18.07.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cyllidwyr/Asiantau Gwerthu
28.07.11	Cyfarfod canlyniadau arolwg defnyddwyr Odeon/Amaze
28.07.11	Ail gyfarfod rhanddeiliaid Cynhyrchwyr
03.08.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Talent (Awduron Sgrîn, Asiantau a Chyfarwyddwyr)
23.08.11	Digwyddiad rhanddeiliaid addysg, Newcastle
24.08.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Mentrau Talent Newydd
25.08.11	Digwyddiad rhanddeiliaid addysg, Llundain
25.08.11	Cyfarfod Talent yn y Gwledydd a'r Rhanbarthau, Leeds
31.08.11	Ymweliad y panel â set WWZ Paramount yn Aldershot
08.09.11	Cyfarfod y panel
15.09.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Arddangoswyr Annibynnol, Bryste 
26.09.11	Cyfarfod y panel
26.09.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Talent (Awduron Sgrîn, Asiantau a Chyfarwyddwyr)
04.10.11	Ymweliad yr Arglwydd Smith â Leavesden Studios Warner Bros
06.10.11	Cyfarfod y panel
10.10.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Ffilm yn y Rhanbarthau, Manceinion
14.10.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cynhyrchwyr/Dosbarthwyr
20.10.11	Cyfarfod y panel
01.11.11	Cyfarfod y panel
14.11.11	Cyfarfod y panel
24.11.11	Cyfarfod rhanddeiliaid Cynhyrchwyr/Dosbarthwyr
29.11.11	Cyfarfod y panel
08.12.11	Cyfarfod y panel

Yn ogystal â chyfarfodydd a sgyrsiau gyda
Abraham, David, Channel 4 
Adams, John, Prifysgol Bryste
Bakhshi, Hasan, NESTA
Batey, Mark, Y Gymdeithas Dosbarthwyr Ffilm
Beardsworth, Jonathan, Technicolor
Bichard, Syr Michael, Film Club
Bloye, Charlie, Film Export
Boyd, Don, cyfarwyddwr/cynhyrchydd
Bristow, Stephen, RSM Tenon
Brett, Paul, Prescience
Broccoli OBE, Barbara, cynhyrchydd/First Light
Brown, Zoe, BBC
Buckingham, Peter
Button OBE, Roy, Warner Bros
Cagney, Tim, Sefydliad Ffilm Prydain
Caine OBE, Dinah, Skillset
Calver, Simon, Lovefilm
Carcassonne, Philippe, cynhyrchydd, Cine a
Carey OBE, Lavinia, Cymdeithas Fideo Prydain
Chowns, Andrew, Directors UK
Clapp, Phil, Y Gymdeithas Arddangoswyr Sinema
Clarke-Hackston, Fiona, British Screen Advisory Council
Cosgrove, Mark, Watershed, Bryste
Crofts, Charlotte, Prifysgol Gorllewin Lloegr, Bryste
Davey, Alan, Cyngor Celfyddydau Lloegr
Des Forges, Catherine, Y Swyddfa Sinema Annibynnol
Devereux, Mark, Olswang
Dixon, Harry, Channel 4
Dodd, Senator Chris, Motion Picture Association of America
Dyke, Greg, Sefydliad Ffilm Prydain
Eaton, Andrew, Revolution Films
Ellis, Maggie, Film London/Microwave
Entwhistle, George, BBC
Evans, Will, Sefydliad Ffilm Prydain
Freeman, Gidon, Universal
Gavin, Rupert, Odeon
Goodwin, Geoffrey, BBC Worldwide
Greengrass, Paul, Directors UK
Groessler, Samantha, Llywodraeth yr Alban
Hanson, Briony, British Council
Henley, Darren, Adolygiad Henley o Addysg Ddiwylliannol
Howe, Nina, Sky
Jones, Sophie, Channel 4
Kamasa, Ziggy, Lionsgate
Kirk Ian, Sefydliad Ffilm Prydain
Knatchbull, Philip, Curzon Artificial Eye
Knox, Marie, Llywodraeth Cynulliad Cymru
Kuhn, Michael, cynhyrchydd ffilm, QWERTY Films
Langan, Christine, BBC
Lawlor, Sharon, Llywodraeth Cynulliad Gogledd Iwerddon
McAuley, Charlie, Cymdeithas Fideo Prydain/Paramount
McFarling, Tina, Premier PR
McQuillan, Libbie, Olsberg SPI
McVay, John, PACT
Marsh, Alec, John Brown Media
Mason Pearson, Nick, Sefydliad Ffilm Prydain
Moll, Chris, iFeatures
Morley, Tim, cynhyrchydd
Morris, Simon, Lovefilm
Moutrey, Dave, Cornerhouse, Manceinion
Nevill, Amanda, Sefydliad Ffilm Prydain
Newbigin, John, Creative England
Norbury, Caroline, Creative England
Norman, Archie, ITV
Olsberg, Jonathan, Olsberg SPI
Packenham, Kate, Old Vic
Parkinson, Caroline, Creative Scotland
Payne, Christine, Equity
Penny, Dick, Watershed, Bryste
Perry CBE, Simon, cynhyrchydd/cyn-aelod o British Screen a Bwrdd Ffilm Iwerddon
Puttnam, Arglwydd, cynhyrchydd/y Gymdeithas Dosbarthwyr Ffilm
Poole, Cathy, Sinema Gymunedol Curzon
Rajah, Najma, BBC
Seghatchian, Tanya, Sefydliad Ffilm Prydain
Simmons, Dan, Skillset
Simon, Jonathan, Inflection Point UK Ltd
Sinclair, Malcolm, Equity
Smith, John, BBC Worldwide
Spring, James, Ealing Studios
Stewart, Heather, Sefydliad Ffilm Prydain
Till CBE, Stewart, Icon
Thompson, Barnaby, Ealing Studios
Tongue, Dr Carole, CSPH International, Clymblaid Amrywiaeth Ddiwylliannol y DU
Toon, Nick, Warner Bros
Turner-Laing, Sophie, Sky
Walley, Nigel, Decipher
Wheeldon, David, Sky
Williams, Debbie, EM Media
Wootton, Adrian, Film London
Zeff, Jon, DCMS

Credydau ar gyfer y Lluniau

Clawr blaen – Getty Images
Y tu mewn i'r clawr blaen – Sgrîn Awyr Agored 55ain Gŵyl Ffilm Llundain Sefydliad Ffilm Prydain. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 2 – The King’s Speech (2011). Enillodd ffilm Tom Hooper, The King’s Speech, wobr People’s Choice yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Toronto ym mis Medi 2010 a dwsinau o wobrau eraill ar ei thaith tuag at saith gwobr BAFTA a phedair Academy Award®. Hefyd, enillodd Colin Firth wobra BAFTA am yr actor gorau y flwyddyn cyn hynny am chwarae'r brif ran yn ffilm gyntaf Tom Ford fel cyfarwyddwr, A Single Man. Gwnaeth The King’s Speech swm crynswth o fwy na $400m ledled y byd dim ond mewn sinemâu - gan lwyddo go iawn i ddod o hyd i'w lais. Credyd: Momentum Pictures
Tudalen 3 (chwith) – Wuthering Heights (2011). James Howson. 
Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 3 (uchod) – Happy-Go-Lucky (2008). Ffocws comedi Mike Leigh yn 2008, a leolwyd yng Ngogledd Llundain, oedd y gydberthynas rhwng y cymeriad hapus Poppy (Sally Hawkins) a'i hyfforddwr gyrru mwy gofidus Scott (Eddie Marsan). Roedd y ddau actor wedi gweithio gyda Mike Leigh yn y gorffennol, gan gynnwys yn y ffilm Vera Drake (2004) a enillodd lu o wobrau. Credyd: Momentum
Tudalen 5 (chwith) – The Inbetweeners Movie (2011) Wedi'i hysgrifennu gan Iain Murray a Damon Beesley, a'i chyfarwyddo gan Ben Palmer, cafodd The Inbetweeners Movie lwyddiant ysgubol yn sinemâu'r DU yn ystod yr haf y llynedd, gan wneud swm crynswth o £45m. Parhaodd y ffenomenon wrth i filiwn o gopïau o'r DVD gael eu gwerthu yn ystod yr wythnos gyntaf ar ôl ei ryddhau cyn y Nadolig. Gwelwyd The Inbetweeners am y tro cyntaf fel cyfres deledu ar E4 yn 2008. Credyd: Entertainment Film Distributors
Tudalen 5 (uchod) – We Need to talk about Kevin (2011). Tilda Swinton. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 7 – Coriolanus (2011). Ralph Fiennes. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 8 – The Awakening (2011). Ffilm arswyd echrydus wedi'i lleoli mewn ysgol breswyl ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf oedd ffilm nodwedd gyntaf Nick Murphy, The Awakening. Ymhlith yr actorion roedd Rebecca Hall fel heliwr ysbrydion amheugar, Dominic West ac Imelda Staunton. Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 9 – Nowhere Boy (2009). Anne-Marie Duff ac Aaron Johnson. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 11 – Never Let Me Go (2011). Carey Mulligan, Keira Knightley ac Andrew Garfield. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 13 – Harry Potter and The Philosopher’s Stone (2001). 
Emma Watson. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 14 – Arthur Christmas (2011). Cyflwynodd Aardman Animations y stori dechnoleg uchel hon am sut y mae Sion Corn yn llwyddo i gludo'r holl anrhegion mewn un noson. Lansiwyd Arthur Christmas yn sinemâu'r DU ddechrau mis Tachwedd 2001 a chyrhaeddodd frig siartiau'r swyddfa docynnau yn ystod ei phedwaredd wythnos, cyflawniad prin iawn. Ymhlith y cast clodwiw o leisiau roedd James McAvoy, Bill Nighy, Hugh Laurie a Jim Broadbent. Credyd: Sony Pictures
Tudalen 15 (chwith) – Lawrence of Arabia (1962). Epig sinematig go iawn wedi'i chyfarwyddo gan David Lean a chyda'r actor Peter O'Toole, yn 30 oed, fel y Prydeiniwr echreiddig, TE Lawrence, a aeth ati i ysbrydoli'r Arabiaid i ymuno â'r Prydeinwyr i ymladd yn erbyn y Twrciaid yn yr ymgyrch rhwng 1914 a 1917. Ochr yn ochr â'r actor carismatig O'Toole, mae'r anialwch ei hun yn gymeriad canolog, wedi'i ffilmio yn ei holl ogoniant gan Freddie Young. Credyd: Sony Pictures
Tudalen 15 (uchod) – Slumdog Millionaire (2009). Gwnaeth ffilm Danny Boyle Slumdog Millionaire, gyda sgript gan Beaufoy, swm crynswth o £31.6m ar ôl ei rhyddhau yn sinemâu'r DU. Enillodd wobrau'r Ffilm Orau a'r Cyfarwyddwr Gorau y naill ochr a'r llall i'r Iwerydd, ymhlith llu o wobrau eraill. Dev Patel a Freida Pinto oedd yn chwarae'r prif gymeriadau, Jamal a Latika, fel oedolion ifanc. Credyd: Pathé
Tudalen 16 – Pride and Prejudice (2005). Carey Mulligan, Rosamund Pike, Jena Malone. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 18 – The Man Who Fell to Earth (1976). David Bowie. Credyd: BFI Special Collections 
Tudalen 19 – The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader (2010). Cyfarwyddwyd y drydedd bennod yn y gyfres o anturiaethau sinema gyda phlant y teulu Pevensie, yn seiliedig ar y nofelau ffantasi gan CS Lewis gan Michael Apted. Yn The Voyage of the Dawn Treader, caiff Edmund, Lucy a'u cefnder Eustace eu tywys yn ôl i Narnia, lle y dônt ar draws Aslan (llais gan Liam Neeson) a Thywysog Caspian (Ben Barnes) unwaith eto ar antur newydd. Roedd yr uwch gynhyrchydd, Douglas Gresham, yn llysfab i CS Lewis ac roedd ef ei hun yn gymeriad, a chwaraewyd gan yr actor Joseph Mazzello, yn ffilm Shadowlands Richard Attenborough. Credyd: Twentieth Century Fox
Tudalen 22 – War Horse (2012). Cafodd addasiad Steven Spielberg o War Horse ei ffilmio ar Dartmoor ac mewn lleoliadau eraill yn Lloegr. Mae'r nofel wreiddiol gan Michael Morpurgo, a gyhoeddwyd ddeng mlynedd ar hugain yn ôl, bellach yn fwy adnabyddus fel cynhyrchiad theatr. Sgriptiwyd y ffilm gan Lee Hall a Richard Curtis, a'r actor newydd Jeremy Irvine sy'n chwarae'r brif ran, sef Albert, sy'n ymrestru i wasanaethu yn y Rhyfel Byd Cyntaf ar ôl i'w geffyl annwyl Joey gael ei werthu i'r marchfilwyr. Credyd: Walt Disney
Tudalen 26 – The Lord of the Rings: The Return of the King (2003). Andy Serkis a Sean Austin. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 27 – Monsters (2010). Ffilm arswyd ffuglen wyddonol wreiddiol gyda chast o actorion anhysbys, wedi'i hysgrifennu a'i chyfarwyddo gan Gareth Edwards. Chwe blynedd ar ôl i stiliwr NASA yn cynnwys samplau o fywyd estron gael gwrthdrawiad wrth ddychwelyd i Ganol America, dechreuodd ffurfiau newydd ar fywyd ymddangos a chafodd rhannau o Fecsico eu gosod o dan gwarantîn. Nawr, mae newyddiadurwr o America yn cytuno i dywys ymwelydd drwy'r ardal heintus i ffin yr UD. Credyd: Vertigo Films

Tudalen 29 (chwith) – Gangs of New York (2002). Daniel Day-Lewis. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 29 (dde) – Chariots of Fire (1981) Cynhyrchiad cymhellol a theimladwy gan David Puttnam a enillodd sawl gwobr sy'n adrodd hanes Harold Abrahams, y myfyriwr Iddewig o Gaergrawnt, ac Eric Liddell, y cenhadwr crefyddol o'r Alban, a redodd gan gynrychioli Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd 1924. Roedd ffilm gyntaf y cyfarwyddwr Hugh Hudson, gyda sgôr glodwiw gan Vangelis, Chariots of Fire yn cynnwys Ben Cross, Ian Charleson, Nigel Havers, Cheryl Campbell ac Ian Holm fel hyfforddwr Abrahams, Sam Mussabini (a fu farw dair blynedd yn ddiweddarach). Credyd: Twentieth Century Fox
Tudalen 32 – Attack the Block (2011). Lleolwyd ffilm nodwedd gyntaf Joe Cornish, y comedi ffuglen wyddonol Attack the Block, yn ne Llundain ac roedd yn cynnwys yr actorion Jodie Whittaker, John Boyega a Nick Frost. I'w ryddhau yn 2011, cyd-sgriptiodd Cornish hefyd ffilm antur gyffrous Steven Spielberg, The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn. Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 33 – The Constant Gardener (2005). Ralph Fiennes a Pete Postlethwaite. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 34 (isod) – The Last King of Scotland (2006). James McAvoy a Gillian Anderson. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 34 (uchod) – The Life and Death of Peter Sellers (2004). Ailadroddodd ffilm Stephen Hopkins, The Life and Death of Peter Sellers (2004), effaith arswydus a dinistriol hunan-amheuaeth ar fywyd preifat a phroffesiynol yr unigolyn. Chwaraewyd rhan Sellers gan Geoffrey Rush, un o actorion comig mwyaf poblogaidd y DU, a oedd ar frig ei yrfa ffilm yng nghanol y 1960au. Credyd: Icon
Tudalen 37 (chwith) – Junkhearts (2011). Olrheiniodd ffilm arswyd seicolegol Tinge Krishnan hanes Frank (Eddie Marsan), cyn-filwr yn dioddef o anhwylder straen wedi trawma, y manteisir ar y ffaith ei fod yn agored i niwed gan ferch ifanc a'i chariad. Wedi'i lleoli yng nghanol Llundain, roedd Junkhearts hefyd yn cynnwys yr actorion Romola Garai, Tom Sturridge a John Boyega. Credyd: Soda Pictures
Tudalen 37 (uchod) – Tyrannosaur (2011). Tyrannosaur oedd ymgais ryfeddol gyntaf Paddy Considine fel cyfarwyddwr ffilm, ac fe'i ffilmiwyd yn Leeds gyda pherfformiadau clodwiw gan Peter Mullan ac Olivia Colman. Mae'n adrodd hanes Joseph (Mullan), gweddw alcoholig, dig sy'n cwrdd â Hannah (Colman), 
perchennog siop elusen leol sydd wedi'i dal mewn priodas dreisgar, a'r cyfeillgarwch sy'n datblygu'n raddol rhyngddynt. Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 39 – Gnomeo & Juliet (2011). Fersiwn wedi'i hanimeiddio o stori ddiamser: tra bod gerddi cyfagos Capulet a Montague yn rhyfela, mae'r corachod Gnomeo a Juliet mewn cariad! James McAvoy ac Emily Blunt a ddaeth â'r cariadon anffodus yn fyw drwy eu lleisiau, ac ymhlith lleisiau'r cymeriadau eraill roedd Michael Caine, Maggie Smith, Patrick Stewart ac Ozzy Osbourne. Credyd: Entertainment One
Tudalen 43 (chwith) – Restrepo (2010). Enillodd y ffilm ddogfen chwilfriw hon wobr Sundance gan amlygu'r effaith andwyol a gaiff rhyfel ar filwyr ifanc. Fe'i cynhyrchwyd gan Sebastian Junger a'r diweddar Tim Hetherington, a dreuliodd flwyddyn gyda phlatŵn o'r UD yn Afghanistan. Ffocws ei stori yw Restrepo, sef allorsaf fach a enwyd gan y milwyr er cof am un o'u cyd-filwyr, Preifat Juan Restrepo, a laddwyd wrth ymladd. Credyd: Dogwoof
Tudalen 43 (dde) – St. Trinian’s (2007). Wedi'i ysbrydoli gan ffilmiau Frank Launder/Sidney Gilliat yn y 1950au, parhaodd ymddygiad annerbyniol annarchig cymeriadau'r ysgol breswyl i ferched yng nghomedi Oliver Parker a Barnaby Thompson. Roedd y ffilm yn cynnwys Rupert Everett a Colin Firth ochr yn ochr â Gemma Arterton, Talulah Riley, Jodie Whittaker a Tamsin Egerton. Gyda'r ysgol yn cael ei hachub rhag mynd yn fethdalwr ar ddiwedd y ffilm hon, daeth sawl aelod o'r cast yn ôl at ei gilydd ddwy flynedd yn ddiweddarach ar gyfer ail ffilm, St. Trinian’s 2: The Legend of Fritton’s Gold. Credyd: Entertainment Film Distributors
Tudalen 47 – My Week with Marilyn (2011). Tra bo Syr Laurence Olivier yn gwneud The Prince and the Showgirl (1957) yn Llundain, mae'r myfyriwr ffilm Colin Clark yn dogfennu'r gydberthynas anodd rhyngddo a'r actores enwog, Marilyn Monroe. Mae cast y cyfarwyddwr Simon Curtis yn cynnwys Michelle Williams fel Marilyn, Kenneth Branagh fel Olivier, Eddie Redmayne fel Colin Clark, Judi Dench fel y Fonesig Sybil Thorndike a Julia Ormond fel Vivien Leigh. Credyd: Entertainment Film Distributors
Tudalen 48 – East is East (1999). Jimi Mistry ac Emma Rydal. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 49 – The Iron Lady (2012). O sgript wreiddiol gan Abi Morgan, cyfarwyddodd Phyllida Lloyd yr actores Meryl Streep wrth iddi chwarae rhan Margaret Thatcher mewn drama yn adlewyrchu'r pris a dalodd y cyn Brif Weinidog am bŵer. Jim Broadbent sy'n chwarae rhan Denis, ac ymhlith aelodau eraill y cast mae Nicholas Farrell, Roger Allam, Richard E Grant ac Anthony Head. Cydweithiodd Phyllida Lloyd hefyd â Meryl Streep yn Mamma Mia!  The Movie, ffilm fywiog hynod lwyddiannus yn ystod haf 2008 a wnaeth gyfanswm o $600m mewn swyddfeydd tocynnau ledled y byd.  Credyd: Pathé
Tudalen 50 – Paul (2011).  Roedd y comedi, Paul, gan Simon Pegg a Nick Frost, yn dilyn Shaun of the Dead (2004) a Hot Fuzz (2007), y llwyddodd y ddau hefyd i gyfeirio at ddiwylliant pop a ffuglen wyddonol yn hyderus. Cynhyrchwyd y tair ffilm gan Working Title, y cwmni grymus a oedd yn gyfrifol am ffilmiau llwyddiannus eraill 
fel Four Weddings And A Funeral, Notting Hill, Love Actually a chyfres Bridget Jones o gomedïau rhamantus. Credyd: Universal
Tudalen 53 (dde) – This is England (2006).  Mae This is England gan Shane Meadows, sydd wedi'i leoli yn ystod haf 1983, yn adrodd hanes Shaun (Thomas Turgoose), bachgen ysgol anhapus sy'n cwrdd â chriw o 'skinheads' ac yn dod yn ffrindiau â hwy gan roi modd i fyw iddo. Daeth llawer o'r cast yn ôl at ei gilydd i chwarae eu rhan yn y gyfres ddilynol ar Channel 4, This is England ’86 a This is England ’88.  Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 53 (chwith) – The Damned United (2009).  Michael Sheen. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 54 – My Beautiful Launderette (1985).  Daniel Day Lewis. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 55 – Fish Tank (2009).  Michael Fassbender. 
Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 56 – The Queen (2006).  Enillodd Helen Mirren wobr BAFTA ac Oscar am yr actores orau yn ogystal â chlod cyffredinol am ei pherfformiad yn ffilm Stephen Frears, The Queen.  Gyda sgript gan Peter Morgan, mae'r ddrama yn canolbwyntio ar ymateb y Frenhines a'r teulu brenhinol i farwolaeth anamserol Tywysoges Diana. Michael Sheen a chwaraeodd ran y Prif Weinidog, Tony Blair, gyda James Cromwell yn chwarae rhan Tywysog Philip a Sylvia Syms y Fam Frenhines. Credyd: Pathé
Tudalen 58 – Cemetery Junction (2010).  Ricky Gervais. 
Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 60 – The Constant Gardener (2005). Rachel Weisz. 
Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 63 (chwith) – Pirates of the Caribbean:  On Stranger Tides (2011). Defnyddiodd y ffilm hon, sef y bedwaredd ffilm yn y gyfres anferthol a gynhyrchwyd gan Jerry Bruckheimer, leoliadau yn Greenwich, Hampton Court a Chaergrawnt, yn ogystal â chyfleusterau yn Pinewood Studios.  Roedd y cast yn llawn actorion o Brydain, gan gynnwys Ian McShane, Kevin McNally, Richard Griffiths a Keith Richards, a ailafaelodd yn ei rôl fel Captain Teague, sef tad Jack Sparrow (Johnny Depp). Credyd: Walt Disney 
Tudalen 63 (dde) – Alice in Wonderland (2010).  Treuliodd fersiwn llawn dychymyg Tim Burton o stori boblogaidd Lewis Carroll dair wythnos ar frig siartiau swyddfa docynnau'r DU, gan wneud swm crynswth o £42.5m yn ystod ei gyfnod llwyddiannus yn y sinema. Mae Alice (Mia Wasikowska), sydd bellach yn 19 oed, yn dychwelyd i Wonderland ac yn mynd ar antur yng nghwmni'r Mad Hatter (Johnny Depp), y Frenhines Goch (Helena Bonham Carter), y Frenhines Wen (Anne Hathaway), y Gwningen Wen (Michael Sheen) a llu o gymeriadau eraill. Credyd: Walt Disney
Tudalen 64 (chwith) – Frost/Nixon (2008).  Michael Sheen a 
Rebecca Hall. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 64 (uchod) – The Guard (2011).  Wedi'i ffilmio yn Iwerddon (ac yn boblogaidd iawn yno hefyd), Brendan Gleeson a chwaraeodd ran Gerry Boyle, sef The Guard - ditectif sarjant profiadol mewn tref fach. Caiff ei orfodi i weithio gydag un o asiantau'r FBI, Wendell Everett (Don Cheadle) i fynd ar drywydd cartel rhyngwladol sy'n smyglo cyffuriau sy'n dod i'w ardal. Roedd comedi dywyll ond doniol John Michael McDonagh hefyd yn cynnwys Liam Cunningham a Mark Strong. 
Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 65 – Quantum of Solace (2008).  Ers castio Daniel Craig yn Casino Royale gan Eon Productions, gan adfywio'r gyfres James Bond ar ôl ugain o ffilmiau yn 2006, mae 007 wedi mynd o nerth i nerth. Yn 2012, sef hanner canmlwyddiant rhyddhau'r ffilm gyntaf, Dr No, mae Bond yn ôl unwaith eto:  mae Skyfall, trydydd aseiniad Daniel Craig fel Bond, wrthi'n cael ei ffilmio yn y DU, Tsieina a Thwrci ar hyn o bryd. Credyd: Sony Pictures
Tudalen 67 (chwith) – Nowhere Boy (2009).  Aaron Johnson. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 67 (uchod) – Submarine (2011).  Addaswyd ffilm nodwedd hyfryd gyntaf Richard Ayoade o nofel Joe Dunthorne am fachgen gorhyderus yn ei arddegau (y chwaraewyd y rhan gan Craig Roberts), sy'n mynd ati i ddatrys y problemau yn ei fywyd ef a bywyd ei deulu. Roedd cast Submarine hefyd yn cynnwys Sally Hawkins, Paddy Considine ac Yasmin Paige.  Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 68 – Bullet Boy (2004).  Ashley Walters. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 70 – Millions (2004) Danny Boyle ar y set.  Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 72 (chwith) – Wig maker.  Credyd: Pinewood Studios
Tudalen 72 (dde) – Bend It Like Beckham (2002).  Gurinder Chadha ar y set. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 75 (dde) – The Birds (1963).  Alfred Hitchcock. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 75 (uchod) – Kes (1969).  David Bradley. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 76 – Carry On Cleo (1964).  Mae cynyrchiadau Carry On Peter Rogers a ffilmiwyd yn Pinewood, ac a gyfarwyddwyd gan Gerald Thomas, yn parhau yn sefydliad Prydeinig arbennig o aflednais. Daeth y ffilm hon, gyda sgript gan Talbot Rothwell, flwyddyn ar ôl y biopig gydag Elizabeth Taylor/Richard Burton, Cleopatra.  Kenneth Williams a chwaraeodd ran Julius Caesar a Sid James oedd Mark Antony, gydag Amanda Barrie fel Cleopatra. Credyd: STUDIOCANAL
Tudalen 77 – British Movietone News.  Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 78 – Brassed Off (1996).  Stephen Tompkinson 
a Pete Postlethwaite. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 81 – Tinker Tailor Soldier Spy (2011).  Gary Oldman. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 83 – Shaun of the Dead (2004).  Simon Pegg. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 84 – Hunger (2008).  Michael Fassbender. Credyd: BFI Special Collections
Tudalen 86 – The Deep Blue Sea (2011).  Dychwelodd Terence Davies i'r sinema gyda'r addasiad hwn o The Deep Blue Sea gan Terence Rattigan, a ffilmiwyd yn Llundain. Rachel Weisz a chwaraeodd ran Hester, sy'n mygu mewn priodas ddifywyd ond daw o hyd i berthynas nwydus gyda chyn beilot o'r RAF, Freddie (Tom Hiddleston). Credyd: Artificial Eye
Tudalen 87 – Get Carter (1971).  Mae Get Carter gan Mike Hodges, a fu'n glasur cwlt ers amser, yn ffilm drosedd arswyd galed, gymhellol. Michael Caine sy'n chwarae rhan Jack Carter, troseddwr sy'n byw yn Llundain ac sy'n dal y trên yn ôl i'w dref enedigol, sef Newcastle, i gladdu ei frawd. Mae'n poenydio'r dihirod lleol hyd nes iddo ddarganfod pwy a'i laddodd. Roedd Ian Hendry, John Osborne a Britt Ekland hefyd yn rhan o'r cast. Credyd: Warner Bros.
Tudalen 90 – Never Let Me Go (2011). Andrew Garfield a Carey Mulligan.  Credyd: BFI Special Collections

Dylunio: red-stone.com

Cyhoeddir yr adroddiad hwn ar ran Panel yr Adolygiad o Bolisi Ffilm gan yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon.

Gallwn ddarparu dogfennau i fodloni gofynion penodol pobl ag anableddau. 

Ffoniwch 020 7211 6200 neu anfonwch e-bost i enquiries@culture.gov.uk

www.culture.gov.uk

(h) Hawlfraint y Goron Ionawr 2012